Lazarus voorbij

Al zo lang als er mensen bestaan, gaan ze ook dood. Het zou dus moeten wennen, maar dat is niet zo. En daar zijn wel wat redenen voor: onze herinnering reikt niet tot de eerste mens; voor eenieder is er altijd een eerste betreurde dode in zijn of haar leven. Daarbij is de dood geen optelsom van steeds en altijd hetzelfde. Sterft er iemand, dan nemen we afscheid van een persoon zoals er nooit eerder een geweest is, en ook nooit meer een zal zijn. Vervelend is ook dat de dood zo veel gezichten heeft. Mensen kunnen vreselijk sterven, maar ook heel mooi. Veel te jong, en ja, soms ook te laat. In verzet, maar ook in overgave. Overvallen, maar ook voorbereid. Zinloos, maar ook zinvol. En aan de andere kant lijkt het achterblijven evenzoveel uitersten te kennen: verslagenheid, berusting, boosheid, diep verdriet, dankbaarheid enzovoort. De dood is nog draagbaar als hij het leven vervult, maar niet als hij het vroegtijdig afbreekt of onmogelijk maakt.

In de Bijbel staat het leven centraal

De dood went dus niet. Dat maakt ook het Bijbelverhaal over de opwekking van Lazarus in Johannes 11 duidelijk. Ook in dat verhaal lezen we over verdriet, onbegrip en boosheid. Maar daarbij laat de verteller het niet. In het evangelie volgens Johannes is dit het zevende en laatste teken dat Jezus doet om zijn leerlingen en ons, lezers, op het spoor van het leven te zetten. Want zo veel mag wel duidelijk zijn: in de Bijbel staat het leven centraal.

Van meet af aan echter lijkt de levensweg die Jezus zelf gaat, af te stevenen op het dieptepunt van de dood. Dat dieptepunt gaat hij niet uit de weg, omdat hij weet dat dat ten koste van het leven gaat. Zijn leerlingen zijn evenwel zover nog niet. Wanneer Jezus tegen hen zegt dat hij naar Judea wil, proberen zij hem daarvan te weerhouden. Pas nog, zeggen ze, hebben ze daar geprobeerd u te stenigen, en je loopt toch zeker je eigen dood niet tegemoet! Hoe herkenbaar de leerlingen hier ook mogen zijn, waar is ook dat zij zich, nog voordat de dood er is, al laten verlammen door angst, en ja, daarmee doen ze het leven hier en nu al tekort. Het verhaal over Lazarus is in dit licht een voorbeeldverhaal. Het moet de leerlingen over de streep trekken, en doet dat ook. Ze krijgen een vooruitblik die hen ertoe in staat stelt Jezus op zijn levensweg tot het einde toe te volgen en dan pas ten volle te ervaren dat dat einde het eind niet is. Omdat er meer is dan de dood, wat dat meer dan ook moge zijn. Het maakt nogal wat uit of je de dood zijn licht op het leven laat werpen of het leven zijn licht op de dood. Een houtsnede uit 1999 van Willy van der Duyn raakt hier aan. Ze gaf het werk de fascinerende titel Geen droom bakert je in windselen. Misschien mag je ook zeggen: zorg ervoor dat het leven niet ingepakt wordt.

Eerder gepubliceerd in Schrift 259 (2012)