< Terug

Kernwaarden voor een aantrekkelijke kerk

In het Amerikaanse onderzoek Growing Young worden zes kernwaarden geschetst die aangeven welke kerken aantrekkelijk zijn voor jongeren. Het draait om prioriteit geven aan jonge generaties in een warme gemeenschap waarin Christus centraal staat. Sabine van der Heijden bewerkte dit onderzoek samen met anderen tot het boek Samen jong. Wat is aangepast of toegevoegd?

Sabine van der Heijden: ‘Met apart jongerenwerk blijven jongeren vaak een beetje buiten de gemeente staan.’
Foto: Dick Vos

In vier jaar tijd werd zo’n tienduizend uur geïnvesteerd in Growing Young, een groot Amerikaans onderzoek naar kerken die een bovengemiddeld aantal jongeren tussen 15 en 29 jaar weten te binden. Driehonderd kerken van alle soorten, maten en denominaties verspreid over heel de Verenigde Staten waren erbij betrokken.

‘Echt een grondig, representatief onderzoek, dat zich niet op specifieke activiteiten richt maar op onderliggende waarden,’ aldus Sabine van der Heijden. Ze is docent bij de opleiding Theologie aan de Christelijke Hogeschool Ede. Bij de totstandkoming van Samen jong, de Nederlandse toepassing van Growing Young, hield zij zich met name bezig met de onderzoeksresultaten en ideeën voor de Nederlandse praktijk.

Wat hebben jullie aangepast voor de Nederlandse situatie?

‘Om te voorkomen dat kerken een onderzoek elders snel naast zich neer zouden leggen, hebben we laten zien dat de aangegeven kernwaarden ook te vinden zijn in Nederlands onderzoek. Daarnaast hebben we meer aandacht gegeven aan de theologische onderbouwing. De kernwaarden hebben niet alleen een sociologische achtergrond, we vinden ze ook in de Bijbel.

Om de voorbeelden en praktijkverhalen herkenbaar te maken voor onze context hebben we die ontleend aan interviews in Nederland. De volgorde van de kernwaarden hebben we ook iets aangepast. Omdat we zagen dat het principe van jongeren en jonge gezinnen prioriteit geven ten grondslag ligt aan alle andere kernwaarden, hebben we die vooropgezet.

Die kernwaarden vinden we ook in de Bijbel

Maar de kernwaarden hangen samen en vormen één geheel. Het is een totaalpakket waar je niet zomaar een uit kunt pakken. Alleen sámen typeren ze de cultuur van een gemeente die aantrekkelijk is voor jonge mensen.’

Vergt een ‘Samen Jong-gemeente’ een cultuuromslag?

‘Dat zal in de praktijk verschillen maar veel kerken zijn toch meer ingericht op ouderen dan op jongeren. Met apart jongerenwerk houd je snel in stand dat de jongeren een beetje buiten de gemeente blijven staan. Als je wilt dat jongeren aanwezig zijn in de gemeente, dat ze geloven en dat ook blijven doen, moet de hele gemeente daarop ingericht zijn. Dat is de boodschap van Samen Jong.

Uit het onderzoek blijkt eigenlijk dat je dan uitkomt bij waarden die iedereen belangrijk vindt. Een warme gemeenschap bijvoorbeeld. Juist in onze gefragmentariseerde samenleving blijkt een offline gemeenschap heel belangrijk voor jongeren: gezien en gekend worden, geaccepteerd worden, het besef dat er voor je gezorgd wordt. Een plek waar je jezelf kunt zijn en waar je je niet steeds hoeft te bewijzen.

Waar niet zoveel contact is tussen de verschillende generaties, valt op dit punt echt de nodige winst te behalen. Wanneer jongeren verantwoordelijkheden krijgen en dingen gaan doen, zullen de ouderen daar gewoonlijk ook van genieten. Ze moeten soms alleen durven loslaten; accepteren dat jongeren andere vormen kiezen dan ze zelf gedaan zouden hebben. Als duidelijk wordt dat daaronder toch de vertrouwde, gemeenschappelijke waarden liggen, dan ontstaat er echte verbinding en ontmoeting.

Samen Jong betekent niet dat je de kerk overgeeft aan jongeren maar dat je alle generaties een plek geeft. En dat begint niet met het instellen van een commissie, maar met luisteren naar jongeren, luisteren naar elkaar. Dan krijg je zicht op elkaars behoeften en verlangens.’

Zijn alle kernwaarden even belangrijk?

‘Naast “prioriteit geven aan jonge generaties” heeft “Jezus’ boodschap serieus nemen” wat extra gewicht. Dat lijkt misschien een open deur maar in de praktijk is dat niet altijd het geval. Er blijken gemeenten te zijn waarin jeugdleiders het moeilijk vinden om iets te zeggen over de rol van Jezus in hun leven.

Het moet voor jongeren duidelijk worden: hier gaat het over en hierom is het relevant voor het dagelijks leven. Als dat niet duidelijk is, vragen jongeren zich af waarom ze niet ergens anders naartoe zouden gaan. Vriendschap kun je ergens anders vinden en mooie levenswijsheden ook. Jezus Christus vind je alleen in de kerk en het evangelie is toch het unique selling point van de kerk.

Ze zijn stressbestendiger vanwege hun basis in Christus

Wie ben je en hoe houd je het vol?, zijn belangrijke vragen voor jongeren. Wat Jezus daarin geeft, is genade. Dat komt tot uiting in acceptatie, in rust, in weten: ik ben een geliefd kind van God. Dat is de basis van mijn identiteit. Daarbij komt de roeping om van betekenis te zijn in zijn koninkrijk. Dat geeft richting: je leeft niet voor jezelf. En daarin ben je onderdeel van de gemeenschap, het gezin van God.

Uit het onderzoek blijkt dat jongeren die actief zijn in de kerk, vaak nog drukker zijn dan hun leeftijdsgenoten. Maar ze zijn stressbestendiger vanwege hun basis in Christus en omdat ze mensen om zich heen hebben die van hen houden.’

Jongeren hebben geen behoefte aan ‘smalle theologie’, staat in het boek.

‘Het geloof beperken tot naastenliefde – het tweede deel van het grote gebod – is te weinig, blijkt uit het onderzoek. God liefhebben boven alles is net zo belangrijk. Kerken die zowel het horizontale als het verticale aspect verkondigen en daarnaar leven, zijn aantrekkelijker dan kerken die vooral het eerste benadrukken. Daarvoor kun je ook naar het Humanistisch Verbond.

Jongeren denken na over zaken van dood en leven, de schepping en het voortbestaan van de wereld. Ze stellen pittige vragen waarop ze gedegen antwoorden verwachten. Jongeren moeten vragen kunnen stellen, ze moeten kritiek kunnen geven en dat moet je serieus nemen. Er moet aandacht zijn voor wat de Bijbel zegt over verschillende onderwerpen en ook voor de tegenstrijdige stemmen daarin. Dat zet ze aan het denken.

Geloof is ingewikkeld en er moet ruimte zijn voor die complexiteit. Het gaat niet om een dichtgetimmerde dogmatiek. Het leven is niet altijd leuk en het is ingewikkeld. Daarover moet je eerlijk zijn. Hoe kan God daarin het verschil maken? Daarover moet je met elkaar in gesprek en daarin kun je van elkaar leren.’

Kernwaarden

1 Prioriteit geven aan jonge generaties

2 Jezus’ boodschap serieus nemen

3 Hart voor jongeren hebben

4 Verantwoordelijkheid geven

5 Een warme gemeenschap vormen

6 Beste buren zijn

MissieNederland biedt bij Samen jong een website aan met samenvattingen van de kernwaarden, verwijzingen naar online trainingsvideo’s en informatie over het Samen Jong-netwerk: www.samenjong.nu

Onderzoek waarnaar wordt verwezen in voetnoten, is ter beschikking gesteld via: www.missienederland.nl/samenjong/verwijzingen

Dick Vos is freelance tekstschrijver.


Cover van Samen Jong

Sabine van der Heijden, Vincenza La Porta, Jan Wolsheimer en Martine Versteeg, Samen jong. Kernwaarden van een kerk met alle generaties, KokBoekencentrum, Utrecht 2022, 158 p, € 18,99. ISBN
9789043537612.

< Terug