Wat Bonifatius en TikTok met elkaar te maken hebben

Gen Z lijkt meer interesse te hebben in religie, klopt aan bij kerken en staat open voor zingevingsvragen. Hun mentale gezondheid gaat achteruit door prestatiedruk, sociale media, oorlogsdreiging, klimaatcrisis en woningnood. Stevige uitspraken. Maar wat is het perspectief van de jongeren zelf? Hoe ervaren zij de aan hen toegeschreven ‘zoektocht naar zin’? Nathan en Rozamaryn, de Jonge Theologen der Nederlanden, schrijven elke maand een column over wat hun eigen generatie beweegt. Deze maand de column van Nathan over heiligheid.

Jongeren zoeken rolmodellen. Dat is van alle tijden en alle eeuwen: The Beatles, Bruce Lee, Jutta Leerdam. Jongeren voelen zich aangetrokken tot muzikanten, acteurs en topsporters. Mensen met een groot bereik en die een nastrevenswaardige eigenschap hebben volgens hun schare fans. Veel rolmodellen vandaag de dag zijn voor jongeren online te vinden, als influencer (het woord alleen al) in gelikte filmpjes. Netjes geëdit zie je alle mooie kanten van iemands leven.

Kerkgeschiedenis voor het slapengaan

Het deed me (gek genoeg) denken aan de vroege middeleeuwen. Ik geef het toe: ik ben een beetje een vakidioot dus ik lees nu voor mijn plezier de nieuwe uitgave van het Handboek Nederlandse Kerkgeschiedenis, gezellig voor het slapengaan. Daar las ik laatst weer over de vitae, levensbeschrijvingen van inspirerende mensen die daarmee tot heilige verklaard werden. Zo ook over Bonifatius, die door een indrukwekkend leven en een spraakmakende marteldood voorbestemd was om heilig verklaard te worden. Soms werden er naar mate de heilige langer overleden was nieuwe vitae geschreven, maar dat ging vaak ten koste van iets anders:

In de loop van de heiligenlevens werd Bonifatius steeds heiliger, steeds onpersoonlijker, steeds vlakker, steeds meer gelijkend op andere heiligen, steeds minder Bonifatius (…). De werkelijke Bonifatius ging steeds meer achter wonderbaarlijke voorvallen schuil. [Hij groeide] steeds meer uit (…) tot een halfgod.

De vita en de insta

Wat dat betreft lijken de vitae en sociale media wel op elkaar: ze vertellen beide de mooie, perfecte kanten van een persoon. Alles wat diegene tot heilige kan verklaren. Helaas is het echte leven van iemand vaak weerbarstiger. Ik wil niemand voor het hoofd stoten, maar ik vermoed dat Bonifatius ook wel eens een slechte dag had, net als dat al die influencers dat wel eens hebben. Dat is ook wat hen menselijk maakt: de imperfecties en vooral de manier waarop ze daarmee omgaan. Maar zoals Bonifatius langzaam een naam werd van een van de vele heiligen in plaats van de naam van de persoon die hij ooit was, worden influencers van authentieke personen langzaam een dertien-in-een-dozijn verhaal. De persoon verdwijnt steeds verder achter de content. Er lijkt (zeker bij influencers) verbinding te zijn, maar dat is er in wezen niet. Ook de ogenschijnlijk kwetsbare momenten komen naar ons toe via een filter van algoritmes en bewust aangezette camera’s.

Ik vermoed dat Bonifatius ook wel eens een slechte dag had.

Het enige verschil tussen de ‘vita’ en de ‘insta’ is dat Bonifatius er niets aan kon doen. De verheiliging van Bonifatius overkwam hem pas na zijn dood (eerder mag ook niet volgens goed katholiek gebruik). De influencer daarentegen wordt al heilig verklaard nog voor deze de dood gevonden heeft. Bij Bonifatius gebeurde het omdat hij een leven had geleid waar mensen van onder de indruk waren. Dusdanig dat men het waardevol vond om het met anderen te delen. Bij de huidige influencers lijken vooral de influencers zelf onder de indruk van hun leven waarna hun schare volgelingen hen daarin bevestigt. Ook christelijke influencers, een wat recenter verschijnsel, en hun jonge volgers lijken er niet immuun voor te zijn.

Niet-zo-heilige Bonifatius

Misschien hebben we als jongeren (en mensen die zich jong voelen) wel van nature een neiging om mensen die we niet echt kennen heilig te verklaren. Mensen van wie we alleen de goede verhalen kennen. Mensen die we wel persoonlijk kennen vallen namelijk nog wel eens tegen, kwetsen of ergeren ons. Het zijn namelijk echte mensen, in al hun schoonheid en tekortkomingen, net zoals wijzelf. Tegelijkertijd is dat misschien ook wel waardevol voor onze zoektocht naar rolmodellen. Als we heiligen nastreven, zien we onszelf altijd falen. Zelfs de persoon achter de heilige schiet tekort bij de verwachtingen die we van hen hebben. Influencers en andere BN’ers vallen nog dagelijks van hun voetstuk.

Laten we heiligheid daarom maar bij God houden (ik ben me ervan bewust hoe gereformeerd ik nu klink). Ik hoop dat mijn generatiegenoten mensen om zich heen hebben of krijgen die als voorbeeld kunnen dienen, van het goede, maar daar ook soms in falen. Uitblinkers in geduld die soms uit hun slof schieten, liefdadigheidskampioenen die soms even egoïstisch zijn. Gelovigen die soms ook even twijfelen. Daar ontstaat verbinding, daar ontstaan echte rolmodellen. Ouders, grootouders, onderwijzers, gemeenteleden: wees daarom een tekortschietend voorbeeld, wees een niet-zo-heilige Bonifatius, wees mens.

Nathan Troost-Van Diggelen is 24 jaar en woont in Zwolle. Hij studeerde Theologie in Groningen en volgt nu de predikantsmaster aan de PThU in Utrecht. Zijn interesseveld is met name de historische en systematische theologie.

Lees ook