Reizen zonder koptelefoon

Hoe zit het met jongeren en geloof? Gen Z lijkt meer interesse te hebben in religie, klopt aan bij kerken en staat open voor zingevingsvragen. De mentale gezondheid van jongeren gaat achteruit door prestatiedruk, sociale media, oorlogsdreiging, klimaatcrisis en woningnood. Stevige uitspraken. Maar wat is het perspectief van de jongeren zelf? Hoe ervaren zij de aan hen toegeschreven ‘zoektocht naar zin’? Nathan en Rozamaryn, de Jonge Theologen der Nederlanden, schrijven elke maand een column over wat hun eigen generatie beweegt. Deze maand de column van Rozamaryn over de vastentijd.

Het is de veertigdagentijd, oftewel: de vastentijd. Tegenwoordig associëren we vasten niet alleen met voedsel. Natuurlijk zijn er nog genoeg mensen die veertig dagen stoppen met suiker, snacks of koffie. Het valt mij op dat er echter steeds vaker gesproken wordt, waaronder veel jongeren, over vasten van de digitale wereld en alle prikkels die zij voortbrengt. Het collectieve verlangen om te ‘ontprikkelen’ is een trend die zich perfect leent voor deze periode.

Zuiveringstrends                             

Trends die hierop inhaken zijn gericht op een zuivering van de levensstijl. Op mijn sociale media zie ik dat met ‘zuiver leven’ gedoeld wordt op een gezond leven. Een leven waarin je eet wat de natuur je aanreikt (dus geen bewerkt voedsel), genoeg sport en je omringt bent met natuurlijke prikkels (geen schermen). Mensen spreken bijvoorbeeld over een ‘dopamine-detox’ of ‘stoppen met toxisch middelen’. Een soort verzet tegen een systeem waarin we als mens de verbinding kwijt zijn met de wereld om ons heen (mens en natuur). In principe niets mis mee. Maar wat is het verschil tussen de vastentijd en dit soort trends?

Mensen spreken bijvoorbeeld over een ‘dopamine-detox’

Eerlijk gezegd vond ik dat zelf, zijnde een kind van mijn tijd, een lastige vraag. Dit jaar vast ik namelijk door ‘bewuster reizen’. Tijdens de anderhalf uur durende treinrit naar mijn werk, is het behoorlijk verleidelijk me af te sluiten van mijn medetreinreizigers: koptelefoon op en podcast aan. Dat was ik zat. Dus probeer ik mijn koptelefoongebruik te minderen.

Hardop zingen in de trein

Op een van de momenten dat ik faalde om mijn eigen voornemen waar te maken, gebeurde het volgende:

“Mag ik er even bij?” vraagt de vrouw die zojuist naast mij is gaan zitten in de trein.

Het is het einde van de werkdag en ik ben moe. Ik knipper even en besef dat de vrouw het tegen mij heeft. Ze wijst naar het prullenbakje naast me.

“Natuurlijk” knik ik terwijl ik mijn koptelefoon van mijn oor afschuif en ruimte maak.

“Wat fijn dat je je koptelefoon afzet. Dat doen nog weinig mensen tegenwoordig. Iedereen draagt de hele dag door oortjes en niemand praat nog met elkaar.” Gaat de vrouw onverminderd door.

Ik zet me over mijn moeheid heen en zeg: “Tja, daar heeft u helaas gelijk in, vrees ik”.

“Eén keer was ik er toch zo klaar mee, toen ben ik hardop gaan zingen in de trein.”

Een beetje verbaasd over deze wending in de startfase van dit gesprek vraag ik: “Echt waar? Wat gebeurde er toen?”

“Niks. Niemand hoorde het.”

“Wat vond u daarvan?” vraag ik.

“Bevrijdend.”

Ik twijfel even en zeg dan: “Het klinkt ook eenzaam wat u daar zegt.”

De vrouw knikt: “Dat zie je goed meisje.”

Effect

Hardop zingen in de trein als daad van verzet. Verzet tegen isolement van de treinreiziger. Het verhaal van de vrouw verwarde me enigszins. Want als afkeer je in actie brengt, dan wil je toch effect creëren? Dat er iets verandert, iets verbetert, er herstel plaatsvindt. Net als bij die zuiveringstrends waar verzet tegen dopamineverslaving resulteert in een gelukkiger en gezonder leven.

Als afkeer je in actie brengt, dan wil je toch effect creëren?

Het doet me denken aan het spreken van Jezus over vasten in Mattheüs 6. Daar heeft hij het over de mensen die vasten en die daarbij een somber gezicht opzetten om aan anderen te tonen dat ze aan het vasten zijn. Hij verzet zich daartegen en spreekt over het belang van in het verborgen vasten: ‘Zodat niemand ziet dat je aan het vasten bent, alleen je Vader, die in het verborgene is.’ (Mat 6:18b)

Zie daar hetgeen ik zelf niet begreep: God ziet, wat mensen niet zien. Onze tijd is gericht op het uiterlijk en prestaties. Maar de veertigdagentijd gaat niet over gezondheidsvoordelen, maar over een proces waarin je je relatie met God sterkt. Door te breken met menselijke routines, ontvouwt zich de mogelijkheid God te leren kennen buiten die gebaande paden.

Dus ik dank de vrouw die ooit hardop zong in de trein. Want God ziet, wat een mens niet zien kan.

Rozamaryn Orsel is 24 en woont in Ede. Ze is afgestudeerd aan de Christelijke Hogeschool Ede en werkt bij het Leger des Heils. Ze houdt zich bezig met praktische theologie.

Lees ook