De teksten van vandaag bevatten op het eerste gezicht meer wij-zij-denken dan mij lief is. De Jezus die Johannes ons overlevert, schept met zijn woorden een onsympathieke afstand tussen zichzelf en zijn hoorders. Hij kwalificeert de mensen die Hij toespreekt uiterst negatief, zonder perspectief op verandering aan te bieden: ‘Jullie zullen in je zonde sterven’ (Johannes 8:21). Vervolgens onderstreept Hij de tegenstelling tussen degenen die wel en niet in Hem geloven. Ook in het briefje 2 Johannes speelt dat contrast op een manier die ik niet als vruchtbaar kan ervaren. Wat is hier aan de hand?

Als ik zou horen dat mijn kinderen in de ban raken van iemand die spreekt zoals Jezus spreekt in Johannes 5, zou ik er veel aan doen om ze bij die persoon uit de buurt te houden. Zoveel pretentie over zichzelf, zoveel oordeel over de mensen die moeite met Hem hebben. Je moet helemaal voor Hem kiezen, want Hij biedt je toegang tot God en tot eeuwig leven. In het echte leven anno 2021 noemen we zo iemand sektarisch en gevaarlijk.

Op Wezenzondag maken we in onszelf ruimte voor Pinksteren. Het joodse Wekenfeest en christelijk Pinksteren gaan over iets wat ons overkomt, waarin we geen regie hebben: dat de Eeuwige zijn intrek neemt in de gemeenschap, dat Hij zijn regels in mensenharten schrijft. We bereiden ons erop voor door ontvankelijkheid te oefenen: leeg te zijn van eigen drukte, vrij te zijn voor een nieuw begin, bereid te zijn om de beweging van God in ons toe te laten.

Ik begin graag met de laatste woorden van de psalm (85:14), die volgens mij het beste zo te vertalen zijn: ‘Gerechtigheid gaat voor Hem uit, Hij maakt [haar] tot een weg [voor] zijn voetstappen.’ De laatste drie woorden (Hebr.: wejasem ledèrèkh pe‘amaw) worden in elke vertaling weer anders weergegeven. Maar de portée van het slotvers moet wel zijn dat tsèdèq (= geleefde gerechtigheid) de ruimte is die we maken voor de komst van de Eeuwige, de manier waarop we Hem verwelkomen. Dat is een prachtig motto voor de eerste zondag van Advent.

Iemand beweerde enkele jaren geleden dat de ‘parabel van de talenten’ laat zien hoe een machtssysteem werkt, en dat je een voorbeeld moet nemen aan die ene slaaf die niet meedoet, die bij de afrekening haarfijn onthult hoe het in elkaar steekt, en die buitengeworpen wordt. Dat gebeurde in een blog, maar in een latere aflevering werd deze uitleg toch weer herroepen.

Wie de tekst van Exodus 24 rustig doorleest, krijgt de indruk dat hier meerdere reporters elkaar afwisselen, zoals je dat kent van voetbalverslaggeving op de radio: als de één achter adem is, neemt de ander het over. Maar je krijgt bovendien de indruk dat ze niet allemaal naar dezelfde wedstrijd kijken. Het kopje dat de meeste bijbeledities erboven zetten, luidt: ‘De verbondssluiting’, maar het verhaal is allesbehalve sluitend.

Evenals voor de Goede Vrijdag voert het Oecumenisch Leesrooster voor de Paaswake jaarlijks dezelfde lezingen op. Voor de Paaswake zijn dat er tien: drie uit de Tora, vier uit de profeten, twee uit de brieven en ten slotte het opstandingsevangelie, dit jaar volgens Matteüs. Het rooster geeft ook aan welke psalmen die lezingen kunnen afwisselen.

De vergrijzing is geen nieuw verschijnsel in de kerk. In Lucas 1-2 hebben we twee kinderen, twee jonge ouders, twee verlate ouders met grijze haren en twee hoogbejaarden. Elk van de drie volwassen generaties produceert een lofzang die zó uit de Hebreeuwse Bijbel lijkt te stammen. Dat is ook wat ze allemaal samen representeren: de wereld van de Schriften, van geleefd geloof en volgehouden hoop die nu oog in oog met de vervulling staat – waarbij de vervulling niet meer dan een lichtpunt is, een zuigeling.

Matteüs en Lucas vertellen in hun eerste hoofdstukken hetzelfde verhaal met een verschillende cast en een verschillend decor. Ten opzichte van Lucas laat Matteüs de outsiders van verder komen: de magiërs in plaats van de herders. Maar de machthebber met zijn agenda van zelfhandhaving is juist dichterbij: Herodes in plaats van Augustus. De engelen van Matteüs doen vooral nawerk, terwijl ze bij Lucas voorwerk doen – ze kondigen niet aan wat er komt, maar leiden met hun boodschappen in banen wat scheef dreigt te lopen.