Conferentie Christianity & Slavery: dag 3
Arie Kok doet dagelijks verslag van de vijfdaagse conferentie Christianity & Slavery op Curaçao
Welke rol speelden christenen in het slavernijverleden van de Nederlanden? Hoe faciliteerde, legitimeerde en bekritiseerde het christelijke denken een cultuur van slavernij? En wat zijn de laatste inzichten hieromtrent? Arie Kok is op Curaçao voor de conferentie Christianity and Slavery in the Dutch Caribbean Islands, Surinam, and the Netherlands. Voor Theologie.nl doet hij dagelijks verslag.
Taal is meer dan communicatie, het is een cultuur, een identiteit. We hebben bijna een dag vol presentaties erop zitten als Marlon Winedt ons het verhaal van Onesimus uit het boek Filemon in het Papiaments hardop laat lezen. Taal moet je ook voelen, dan maakt het uit of het je moedertaal is of niet. Het is dus niet zo gek dat je deze dagen met het Engels blijft klungelen en sommige verhalen ondanks hun sterke inhoud niet echt binnen willen komen. Was dit niet de ervaring van veel mensen in deze regio als ze gedwongen werden de taal van de kolonisator te spreken?
Taal is een cultuur, een identiteit
Het Caribische gebied
Vandaag staat in het teken van het brede Caribische gebied. Veel aandacht voor de rol van de kerken in de slavernij op de bovenwindse en ‘Britse’ eilanden, waar de anglicaanse kerk en de methodisten van grotere invloed zijn geweest.
Het onderwerp wordt prettig breed getrokken, maar het is ook veel om te bevatten: jaartallen, personen en verwikkelingen. De rol van de kerk was niet altijd zo eenduidig. Vaak legitimeerden ze slavernij, maar er komen ook verhalen voorbij over priesters en predikanten die vrijheid en gelijkheid predikten. Een Nederlandse dominee die terugkeerde naar Nederland fulmineerde tegen slavernij als een ‘gruwelijke zonde’, terwijl hij zelf nog altijd profiteerde van de slavenhandel.
Op Curaçao is pastoor Niewindt van grote invloed geweest. Slaafgemaakten die bij de protestanten niet terechtkonden – je kon immers geen eigenaar zijn van je broeders en zusters in het geloof – waren in zijn parochie welkom. De creoolse cultuur omarmen was voor de pater dan wel weer een brug te ver. Wycliffe Smith van Sint-Maarten vatte de rol van kerken zo samen: ‘That, my brothers and sisters, is divine irony at work: the christian gospel, meant to control the enslaved, became the gospel that set them free.’
In je moerstaal
Marlon Winedt presenteerde als student filosofie in Tilburg zijn paper over de Dialogen van Plato in vol Plato-ornaat. De Nederlanders keken raar op, vonden het niet zo academisch. Bij onze taal past zoiets niet, wij wonen in ons hoofd. Maar geef de creool een Bijbel in de eigen taal, de taal van Tula, vertaald door iemand die in de moerstaal is opgegroeid, en dan zal de tekst tot leven komen. Hoe? Winedt gaat steeds expressiever spreken. We vatten het. ‘A negro spiritual is Bibletext performed.’
Storytelling
‘De mensen zelf zijn de historici.’ Deze uitspraak van Rose Mary Allen is het uitgangspunt voor een nieuw onderzoeksproject waarvoor de Nationale Wetenschapsagenda (NWA) 150.000 euro heeft uitgetrokken. De kennis uit het lopende onderzoek Kerk en Slavernij wordt naar lokale gemeenschappen op Curaçao gebracht door ontmoeting en dialoog. Storytelling wordt ingezet om het pijnlijke verleden bespreekbaar te maken. Persoonlijke verhalen en academisch onderzoek komen zo samen en vullen elkaar aan. De dialoogsessies zullen nieuwe onderzoeksvragen opleveren.
De mensen zelf zijn de historici
Theatermaker Mario Kleinmoedig laat in de afsluiting van de dag zien hoe het werkt. Een historisch verslag van de ontmoeting tussen Tula en pater Schinck wordt met veel dramatiek opnieuw verteld. In het Engels, als de ‘lingua franca’ van deze conferentie. Het blijft behelpen, maar we voelen het toch wel een beetje.
Arie Kok is journalist en schrijver. Hij werkte onder andere voor de publieke omroep en was hoofdredacteur van EO Visie en De Nieuwe Koers. Ook schreef hij meerdere boeken, waaronder Biografie van de Noordzee (2025) en Biografie van de Zuiderzee (2021). Hij werkt aan een nieuw boek over kolonialisme en slavernijverleden.
