De drie dagen van Pasen

De laatste drie dagen vóór Pasen krijgen in de kerk, met bijzondere vieringen en rituelen, extra aandacht. Die vieringen meebeleven, van het donkerste donker naar stralend licht, is heel intens. 

Waar de Veertigdagentijd wordt getypeerd als een gestage gang van donker naar licht, geldt dit nog sterker en compacter voor ‘de Drie Dagen van Pasen’, ook wel het Triduum Sacrum genoemd. Drie dagen… naar de Joodse tijdsbeleving, moeten we er eigenlijk bij zeggen. Daar begint de volgende dag bij de zonsondergang van deze dag – met de belofte, het vertrouwen dat die zon weer zal opkomen met een nieuwe dag. Zo zijn de Paasnacht en -morgen dus het begin van de derde dag. ‘Ten derde dage opgestaan, naar de Schriften…’

De drie dagen van Pasen beginnen bij de viering op de Witte Donderdag, meestal met een avondmaalsviering of gedachtenismaaltijd. Zoals Jezus met zijn leerlingen de sedermaaltijd vierde, vóór de nacht van verraad en gevangenneming, zo doen wij dat te zijner gedachtenis. De lezing uit Johannes 13:1-15, met de voetwassing als teken van uiterste dienstbaarheid, is dan aan de orde. In onze avondmaalsvieringen gaan we tegenwoordig meestal lopend ter communie, op de Witte Donderdag is in nogal wat kerken nog een echte tafelviering. We nemen aan een lange, witgedekte tafel plaats, soms voor de hele viering, als er meer kerkgangers zijn ook wel afwisselend voor alleen de tafelviering. Aan het eind van de dienst gaan we stil de donkere nacht in, met wellicht de woorden van Matteüs 26:31-35 of Marcus 14:26-31 nog in de oren: ‘Jullie zullen Mij allemaal afvallen en alleen laten…’

Op de Goede Vrijdag komen we samen om het verhaal van Jezus te volgen vanaf zijn gevangenneming tot en met zijn sterven en graflegging. Uit één van de vier evangeliën wordt het lijdensverhaal gelezen, in gedeelten, vaak afgewisseld met muziek, zang, of ook juist stilte. De Bijbelgedeelten kunnen door verschillende lectoren worden voorgelezen, op de achtergrond kan een passende afbeelding, schilderij of tekening via de beamer worden getoond. Ingetogen en sober, indrukwekkend… en afschuwelijk eigenlijk, zijn de woorden die bij dit lezen en luisteren passen. Vaak wordt na de woorden over Jezus’ sterven… ‘Hij boog zijn hoofd en gaf de geest’… de Paaskaars gedoofd. Niet altijd, omdat we ook willen blijven geloven dat Gods Geest, zelfs in het diepste donker en lijden, ons nooit verlaten zal.

Ingetogen en sober, indrukwekkend… en afschuwelijk eigenlijk, zijn woorden die passen

Voor de volgende avond, van de Stille Zaterdag dus, zijn er twee mogelijkheden: óf we waken ‘bij het graf’, brengen met lezingen en liederen en veel stilte de nacht na Jezus’ sterven wakend door, tot de volgende morgen vroeg het Licht en de Paasjubel ons laten opstaan en we naar buiten gaan, óf we hebben een viering met minder lezingen, maar wel met onze belijdenis en doopgedachtenis. Dit laatste dan in navolging van de vroege kerk, waar juist in de Paasnacht de nieuwe gelovigen werden gedoopt om op de Paasmorgen met de gemeente samen het Hoogfeest van Pasen te kunnen vieren. Als er bij ons dopelingen of belijdeniscatechisanten zijn, maken hún ja-woorden deze viering extra feestelijk, om niet te zeggen: onvergetelijk.

En dan is het de volgende morgen natuurlijk Pasen. Een juichende viering van Christus’ overwinning op alle dood en kwaad. Trompetters, een koor, jubelende paasliederen, narcissen… om de opstanding te verkondigen mag alles wat de vreugde onderstreept en versterkt uit de kast getrokken worden.

Alles wat de vreugde onderstreept en versterkt, mag uit de kast getrokken worden

Juist de opeenvolgende (meestal vier) vieringen van deze drie dagen van Pasen zijn voor mij vieringen waarin we allemaal mogen en kunnen meedoen. We stappen met elkaar in de rituelen van avondmaal, belijden en doop(gedachtenis), we staan op voor één of meer lezingen, we maken muziek of verzorgen de liturgische bloemschikkingen, als we willen en op tijd met de voorbereidingen beginnen is er veel ‘als gemeente samen’ te doen. En dat maakt, dat kán haast niet anders, de vieringen van deze drie dagen tot een prachtige en indrukwekkende eenheid.