De goedheilige zijn wij

Is het sinterklaasfeest een vorm van jokken? Kinderen voor de gek houden, met schadelijke gevolgen, niet meer van deze tijd?

Bijna iedereen herinnert zich hoe het was om als kind te ontdekken dat Sinterklaas ‘niet bestond’. Toen het mij werd verteld, barstte ik in tranen uit. Niet omdat ik me bedrogen voelde of Sinterklaas een verklede man bleek, maar omdat ik alle cadeautjes van mijn óuders had gekregen. Terwijl ik het zo goed had uitgekiend: als ik dat nou aan Sinterklaas vraag, hoeven jullie het niet te betalen!

Mijn ouders bleken guller dan ik dacht. Ze hadden gejokt om mij en mijn zusje te kunnen verwennen. Ook juffen en meesters hadden gejokt, opa’s en oma’s en de mensen op de televisie. De wereld, die je als acht-, negenjarige heus wel denkt te begrijpen, werd ineens weer ondoorgrondelijk. Kort daarna werd je ingewijd in je nieuwe plek in het verhaal: je mocht zelf cadeaus gaan geven. Het feest kreeg een overweldigende meerwaarde: alle grote mensen gaven ons én elkaar cadeaus onder de dekmantel van Sinterklaas. Vanaf nu was je ook groot. Ik weet nog welk popje ik voor mijn drie jaar jongere zus uitzocht.

Daar geloof je in

Nog steeds ben ik een groot Sint Nicolaas-fan die met overgave in de familiekring Sinterklaas viert, zingt, rijmt en knutselt. Die Piet van harte anders inkleurt. Die als mevrouw Klaas elk jaar Sinterklaas begeleidt naar een basisschool. Daar zingt groep na groep hippe liedjes voor de Sint, geeft serieus antwoord op zijn pittige vragen (‘Hoe gaat het met jullie?’) en maakt met tegenzin plaats voor de volgende groep. Van kleuter tot achtstegroeper zit ieder in zijn rol. Nog nooit is een kind op Sinterklaas afgelopen om hem van mijter en baard te ontdoen en ‘de waarheid’ te onthullen. Want wat hier gebeurt is een ervaring van goed-heilig-heid. Daar geloof je in. Dat snap je.

Is het Sinterklaasfeest een vorm van jokken? Absoluut. Is het immoreel, schadelijk, niet meer van deze tijd? Absoluut niet, net zomin als andere rituele vormen (sport, huwelijk, theater, muziek, democratie, liturgie) die het samenleven vormgeven en die met ernst en eer worden voltrokken. Sinterklaas vieren is een mystagogisch proces, waarin een kind samen met leeftijdsgenoten en in de wijdere beschermende kring van oprecht meespelende volwassenen, wordt ingewijd in de geheimen van het leven vieren. In het ‘om elkaar geven’. Al doende leren ze het spel en de regels elk jaar met meer inzicht.

Ernst en eer

De woorden ‘met ernst en eer’ zijn van doorslaggevend belang. De ‘ernst’ is: wij nemen kinderen serieus in hun afhankelijkheid van grote mensen voor hun eten, zorg, leiding, pret, troost en verwennerij. We maken ernst met onze opdracht het kind te laten groeien tot een gevulde volwassene die dat allemaal weer kan doorgeven.

De ‘eer’ is: we geven geen aanstoot aan de kleinen, gebruiken hen en hun feest niet voor ons eigen (commerciële, narcistische, politieke) belang. Het sinterklaasfeest staat en valt met de edelmoedigheid van de volwassenen die het verhaal in zijn kernachtige eenvoud doorgeven. Er bestaat (‘er was eens’) een eeuwenoude goedheilige, die beschikt over een oneindig groot boek met de namen van alle kinderen, die in elk kind het goede ziet en elk kind daarom geschenkjes geeft. Die goedheilige zijn wij.

De peuter kijkt verwonderd naar die in het rood geklede figuur. De kleuter zingt liedjes mee en weet dat er cadeautjes komen. De achtstegroeper beseft dat Sint een acteur is die een legendarische goedgeefse figuur uitbeeldt. Volwassenen die in een geloofstraditie staan voelen dat dit spel gaat over de genade van God die ons kent en ons het goede geeft zonder aanzien des persoons. Die ons opdraagt met ernst en eer met elkaar om te gaan.

Dat een kind hiermee opgroeit en het spel ‘gaat zien’ is als een kostelijk cadeau, dat het jaar na jaar verder uitpakt.