De heilige Nicolaas

Ieder jaar komt Sinterklaas, Sint Nicolaas, naar ons land. We kennen hem als een statige man, met lange witte baard, rode mijter en mantel en een wit paard. In veel kerken is een afbeelding van Sint Nicolaas te vinden. Maar waarom is Nicolaas eigenlijk een heilige?

Volgens oude legendes werd Nicolaas in de derde eeuw tot bisschop gewijd van Myra, een plaatsje in het gebied dat we nu Turkije noemen. Hij stond bekend als vroom voorvechter van de kerk.

Over deze heilige zijn vele legendes bekend. Dat komt ook omdat legendes over verschillende bisschoppen met de naam Nicolaas bij elkaar gebracht zijn en allemaal aan de heilige Nicolaas van Myra zijn toegeschreven.

De legende met de drie scholieren

Drie scholieren waren door een herbergier gevangen genomen en vermoord. De herbergier sneed de kinderen in stukken, pekelde ze in, sloeg ze op in tonnen en bewaarde ze in zijn voorraadkelder. Op een dag kwam Nicolaas binnen en vroeg om de jongens. De herbergier bekende zijn zonden en bracht Nicolaas naar de kelder. Hier wekte Nicolaas de kinderen tot leven. Door deze legende is Sint Nicolaas de patroonheilige van kinderen en scholieren. Daarom wordt het sinterklaasfeest ook wel een kinderfeest genoemd.

De legende met de drie ongehuwde vrouwen

Een arme koopman wilde zijn drie dochters laten trouwen. Hij kon echter geen bruidsschat betalen. Hij overwoog zijn dochters de prostitutie in te laten gaan om aan extra inkomsten te komen. Nicolaas stak hier een stokje voor. Hij ging ’s nachts naar het huis van de koopman en gooide tot drie keer toe geldstukken of gouden ballen door het raam. Deze kwamen terecht in de schoenen die bij de haard stonden. ’s Morgens vond de koopman deze schat, zonder te weten wie de gulle gever was.

Door deze legende zetten vele kinderen tot op de dag van vandaag hun schoen bij de kachel. Ze hopen iets lekkers te vinden, zoals chocoladegeld. Of een appeltje voor de dorst: er werden ook wel appels cadeau gedaan met een muntstuk erin verstopt, de voorloper van de surprise.

De legende van het schip of zee

Toen een schip in nood was, richtten de opvarenden een schietgebed aan Sint Nicolaas. Hij verscheen boven het schip en leidde het veilig naar de haven. Volgens de legende hebben de schippers een kerk ter ere van de heilige gebouwd in de haven. Dit is de reden waarom Nicolaas de beschermheilige van de zeevarenden is, er veel Nicolaaskerken te vinden zijn in havenplaatsen en dat hij ieder jaar per boot naar Nederland komt.

De Heilige Nicolaas wordt anders afgebeeld dan de Sinterklaas die wij nu kennen…

Sinterklaasje bonne, bonne, bonne

Verschillende Sinterklaasliedjes hebben verwijzingen naar de legendes. Het bekendste voorbeeld is Sinterklaasje bonne bonne bonne, dat verwijst naar de lege ton uit de legende van de scholieren en het gooien van goudstukken in de legende van de drie maagden: ‘Sinterklaasje bonne, bonne, bonne, gooi wat in m’n lege lege tonne. Gooi wat in de huizen, we zullen grabbelen als muizen.’

De reis van Myra naar Bari

Na zijn dood werd de bisschop begraven in Myra. Doordat de islam opkwam, hebben handelaren de gebeenten van de heilige in 1087 overgebracht naar het katholieke Bari in Italië. Die gebeurtenis wordt ieder jaar op 9 mei in Bari herdacht met een feestdag, waarbij het beeld van Sint Nicolaas in een processie naar de haven wordt gedragen, op een boot wordt gezet en opnieuw aan land komt. Daarom werd Sint Nicolaas ook de patroonheilige van reizigers en zeevaarders.

Daarnaast is hij patroonheilige van veel meer (beroeps)groepen, zoals scheepsbouwers, vissers, gevangenen, onschuldig veroordeelden, bankiers, wijnhandelaars, schilders, apothekers, bakkers, maagden, prostituees en kooplieden. Veel havensteden hebben Sint-Nicolaas als beschermheilige, zoals Amsterdam en Den Helder.

De hedendaagse Sinterklaas

Afbeeldingen van de Heilige Nicolaas wijken vaak af van de Sinterklaas die wij vandaag de dag kennen. De heilige wordt afgebeeld met een zuidelijk uiterlijk, kort baardje en een hoog voorhoofd. De liturgische kleur rood past eigenlijk niet bij de heilige Nicolaas, want dat is de kleur van martelaren en dat is hij niet. De rode kleding, witte baard en het witte paard zijn invloeden uit de Germaanse mythologie. Het uiterlijk van de hedendaagse Sinterklaas is een mengeling van dat van de Heilige Nicolaas en de Germaanse god Wodan.