De Masoretische accentuatie als eye-opener: De indeling van Decaloog en priesterzegen
De afbakening van teksteenheden, zoals (Masoretische) verzen, zinnen, stichen (of cola), strofen e.d., in de Hebreeuwse Bijbel blijkt regelmatig een problematisch onderdeel van de exegese te zijn. In een dergelijke situatie krijgen de zogenaamde Masoretische accenten echter relatief weinig aandacht. Nu is een goede afbakening van eenheden van cruciaal belang voor het begrip van een tekst. Een sprekend voorbeeld daarvan is het volgende korte gedichtje dat een predikant uit Zuid-Afrika op de grafsteen van zijn overleden vrouw wilde plaatsen:
Hier rus my vrou Griet,in die hemel is sy, nie in die hel, dit weet ek wel.
De steenhouwer plaatste de komma echter verkeerd, wat resulteerde in het volgende vers:Hier rus my vrou Griet,in die hemel is sy nie, in die hel, dit weet ek wel.
Nu is een andere afbakening in Bijbelse teksten niet altijd zo dramatisch als dit voorbeeld. Toch zijn er genoeg teksten waar een verschillende afbakening ook duidelijk een andere interpretatie vraagt. Eén van de bekendste voorbeelden daarvan is wel de tekst van Jesaja 40:3, zoals die in het Nieuwe Testa ment wordt aangehaald in verband met Johannes de Doper (Mat. 3:3; Marc. 1:3; Luc. 3:4):φωνὴ βοῶντος ἐν τῇ ἐρήμῳ· ἑτοιμάσατε τὴν ὁδὸν κυρίου,εὐθείας ποιεῖτε τὰς τρίβους αὐτοῦ.
‘Een stem van een roepende in de woestijn:
Maak gereed de weg van de Heer,maak recht zijn paden.”’
Deze tekst in de evangeliën wordt geciteerd naar de Septuaginta, die in dit geval korter is dan Jesaja 40:3 in de Masoretische tekst:Een stem van een roepende:
“In de woestijn, baant de weg van Yhwh,maakt recht in de wilderniseen pad voor onze God.”In de Hebreeuwse Bijbel hoort ‘in de woestijn’ bij de directe rede gevolgd door ‘baant de weg …’ Het geldt dan als de plaatsbepaling waar ‘de weg’ geëffend moet worden (parallel aan ‘in de wildernis’ in het volgende colon). In het Nieuwe Testament wordt ἐν τῇ ἐρήμῳ ‘in de woestijn’ de plaatsbepaling waar ‘een stem’ roept en is het onderdeel van de inleiding op de directe rede.2 De plaatsing van de leestekens in de tekst weerspiegelt dus het verschil in interpretatie waar de locativus ‘in de woestijn’ hoort. Inter- punctie heeft dus verstrekkende gevolgen voor de interpretatie van de tekst en dit voorbeeld illustreert treffend het belang van een juiste afbakening (kleine re) eenheden in de tekst.
