Moedig als Debora

Na de dood van Jozua stelt God rechters aan om het volk Israël te leiden. Ook Debora is zo’n rechter. In haar tijd heerste koning Jabin van Kanaän met harde hand over Israël. Wanneer Debora Barak laat weten dat het tijd is om de strijd aan te gaan, wil hij niet gaan zonder haar.

Debora was profetes en rechter in Israël. Wat betekende dat? Een profeet of, als het een vrouw betrof, een profetes, gaf woorden van God door aan het volk. Dat was in de begintijd waarin de Israëlieten woonden in het land Kanaän.

Er was ooit een tijd dat er een andere grote profeet was die Gods woorden doorgaf, namelijk Mozes. Hij had het volk Israël uit het land Egypte geleid, waar het vreselijk onderdrukt was door de farao van Egypte. Door de woestijn was het volk, onder de bezielende leiding van Mozes, jarenlang op weg geweest naar het beloofde land, Kanaän. De opvolger van Mozes, Jozua, was uiteindelijk Kanaän binnengetrokken. Na de dood van Jozua komen de ‘rechters’. Debora was een van hen.

Doorgeven wat God te zeggen heeft

Zo’n ‘rechter’ of  ‘richter’ trad op in rechtszaken en gaf leiding aan het volk. Een paar mannen waren Debora voorgegaan en er zouden er nog heel wat volgen. In een tijd waarin de samenleving patriarchaal georganiseerd was, is een vrouw als rechter uniek. Sterker nog, in Rechters 4 en 5, komt nog een vrouw voor die een beslissende rol in het verhaal speelt, namelijk Jaël. Dat is opvallend, want vrouwen worden niet vaak genoemd in de verhalen in het boek Rechters. Wel soms in negatieve zin, zoals Delila die Samson verleidt, maar niet zo moedig en initiatiefrijk als Debora en Jaël.

Sterker nog, de Israëlieten zijn in de tijd van Debora nou niet bepaald erg godsdienstig, maar zij is dat wel. De mensen houden zich niet aan Gods leefregels die Hij door middel van Mozes aan hen had gegeven. Je zou denken dat een volk met zo’n geschiedenis als die van de uittocht uit Egypte, van harte God liefheeft als hun Redder in de nood. Maar generaties gaan en generaties komen, en het verleden wordt vergeten. Herkenbaar, toch?

Naar het front

En dan is daar Debora, die anders is. Die Gods aanwijzingen wil volgen, die zorgt dat er recht gesproken wordt, die als een wijze vrouw, als een ‘moeder in Israël’, haar volk leidt en het helpt zich te bevrijden uit de hand van vijanden. Die waren er namelijk in groten getale, met negenhonderd ijzeren strijdwagens. Met geweld hadden ze Israël twintig jaar lang onderdrukt. Debora roept iemand bij zich die de strijd aan kan gaan tegen de vijand: Barak. Die begint niet aan deze klus als Debora niet met hem meegaat. Is hij laf? Of is het juist goed dat hij haar gezag erkent? In elk geval, ze gaat mee, maar ze waarschuwt hem dat de overwinning uiteindelijk behaald zal worden door … een vrouw. Geen verheerlijking hier van de kracht van sterke mannen, maar van de moed van twee vrouwen: Debora en Jaël. Maar achter de schermen van dit verhaal is het God die de overwinning geeft (Rechters 4, vers 9). En voor Barak is die wetenschap voldoende. Hij is niet zo heerszuchtig dat hij zijn eigen eer centraal stelt.

Het is Jaël, die uiteindelijk de bevelhebber van het vijandelijke leger doodt. Het verhaal doet je griezelen: ze lokt hem haar tent in, zorgt dat hij lekker ingestopt slaapt, en slaat een pin door zijn hoofd. Ze schakelt de vijand uit en als Barak hem in zijn achtervolging vindt, is hij al dood.

Na dit verhaal in de Bijbel wordt alles nog eens poëtisch verwoord in wat het ‘lied van Debora’ wordt genoemd. Daarin staat:  ‘Aanvoerders ontbraken, het land kende geen leiding totdat jij, Debora, Israël leidde als een moeder’ (Rechters 5, vers 7).

Strijd voor gerechtigheid

Natuurlijk is dit verhaal niet bedoeld om letterlijk op te volgen. Het is geen gebod om iemand uit de weg te ruimen – stel je voor! Het verhaal doet me wel denken aan zoveel vrouwen in de geschiedenis die de moed hadden om onverwachtse wegen te gaan in de strijd tegen onderdrukking en onrecht. Ik denk aan de vrouwen in het verzet in de Tweede Wereldoorlog,  aan Corrie ten Boom en haar zus die durfden in te gaan tegen het bevel om Joden uit te leveren aan de vijand, aan de Dwaze Moeders in Argentinië. Opstaan tegen onderdrukking en voor gerechtigheid en vrijheid – de wereld heeft nog steeds behoefte aan Debora’s.

Het verhaal van Debora en Barak, en het lied dat zij zingen na de overwinning op koning Jabin van Kanaän, is te vinden in Rechters 4-5.