De verbintenis tussen de raket en de wierookbrander

Het is vandaag precies vier jaar geleden dat Oekraïne werd opgeschrikt door de aanval van Rusland. Er is in die vier jaar veel geschreven over de verschillende motieven en dimensies van de oorlog. De Britse journalist Lucy Ash schetst met haar boek De wapenstok en het kruis hoe Poetin de Russisch Orthodoxe Kerk misbruikt in zijn politiek.

Ze doet dit doormiddel van twee delen, het verleden en het nu. De eerste helft van het boek neemt ze de lezer mee op reis door Rusland en de tijd. Ze begint met het verhaal over de Kievse Roes dat in de negende eeuw ontstond. Deze voorloper van het Oekraïense, Wit-Russische en Russische rijk was ook de plek waar de eerste Russen zich tot het orthodoxe christendom bekeerde. Dit zal later, zoals Ash laat zien, een enorme rol gaan spelen in het narratief van de ‘heilige strijd’.

De continue omschakeling tussen de geschiedenis en haar recente reizen door Rusland zorgen ervoor dat deze soms wat wollige delen over deze geschiedenis een levendiger karakter krijgen. Het krijgt hierdoor een journalistieke insteek en dat leest fijn. Wel kan de hoge informatiedichtheid in combinatie met heel veel verschillende Russische namen soms ietwat overweldigend aanvoelen.

Wat vooral interessant is om te lezen zijn de patronen die door de gehele geschiedenis terugkomen. Of nou Ivan de Verschrikkelijke aan de macht was of de verschrikkelijke Stalin, de ‘cynische symbiose’ zodat Ash dat terecht noemt is elke keer terug te zien.

Of nou Ivan de Verschrikkelijke aan de macht was of de verschrikkelijke Stalin, de ‘cynische symbiose’ is elke keer terug te zien.

Het heden

Het tweede deel is waar het concreet en actueel wordt. Ze begint dit tweede deel met een stuk over Poetin en de spiritualiteit. Ze beschrijft hier onder andere de manier waarop Poetin spiritualiteit en heiligheid gebruikt om zijn militaire ambities te legitimeren, iets wat we de afgelopen jaren steeds vaker zien gebeuren.

Dit is ook het deel waar Patriarch Kirill wordt geïntroduceerd, deze machtige man is na Poetin de hoofdpersoon in dit boek. Na een gedetailleerde beschrijving van zijn leven en idealen komt Ash op het punt waar de impact van Poetin en Kirill op de Russische samenleving vandaag de dag duidelijk wordt. De cultuuroorlogen tegen abortus en homorechten zijn dan ook hartverscheurend om over te lezen.

Het laatste deel wijdt Ash aan de recente oorlog in Oekraïne. De gecompliceerde relaties tussen de Oekraïense staat en de twee verschillende kerken, de Oekraïense Orthodoxe Kerk en de Orthodoxe Kerk van Oekraïne laten zien dat de invasie van Rusland ook binnenlands voor veel verscheuring en verwoesting zorgt.

Voor wie de oorlog in Oekraïne en/of de Russische samenleving beter wil begrijpen, is dit gedetailleerde journalistieke werk van Lucy Ash een must-have.