De verzuiling is terug van weggeweest

Sinds kort is er een partij in Nederland die ‘PRO’ heet. PRO is pro van alles: pro rechtvaardigheid, sociaal beleid, noem maar op. Maar wie ‘pro’ is, is natuurlijk ook altijd ‘contra’. De nieuwe naam van deze progressieve partij lijkt me typerend voor de huidige samenleving, die steeds meer uiteenvalt in kampen: voor en tegen, links en rechts, intellectueel en volks, gelovig en ongelovig, stad en platteland. Het hoort bij de politiek, maar de scheiding der geesten heeft inmiddels de samenleving doordesemd. Er lijkt sprake van een nieuwe verzuiling, het clubgevoel is terug van weggeweest. Wij zijn voor onszelf en tegen die anderen, de tegenpartij. De maatschappij als voetbalwedstrijd.

Gelukkig ben ik predikant en geen politicus. In mijn pastorale praktijk luister ik maar met een half oor naar meningen en overtuigingen. Eerder ben ik geïnteresseerd in de persoonlijke verhalen van mensen, hun zorgen en moeilijkheden en mooie momenten. Ik luister liever naar iemands geluk dan naar iemands gelijk. Persoonlijke ervaringen zijn niet, zoals de meeste meningen, van het internet geplukt, maar vaak oprecht. Meningen verdwijnen dan al snel als sneeuw voor de zon.

Gelukkig ben ik predikant en geen politicus

Zo bood een dame mij tijdens een gesprek Senegalese koekjes aan die haar vriendin voor haar had gebakken. Ze vertelde me dat de dochter van haar vriendin onlangs was doodgeschoten op straat. Haar dochter kreeg een verdwaalde kogel in het lijf tijdens een drugsafrekening. Ze was erg verdrietig en ongerust om haar vriendin. Normaal schold ze op ‘de allochtonen’, maar vanwege haar – toch zeer allochtone – vriendin brak haar hart. Ik was blij dat ik haar nooit had aangesproken op haar xenofobe meningen, dan was er op dit moment geen contact mogelijk geweest. Want als je iemand langs een morele meetlat legt, heb je het verbruid bij de ander, zo simpel is dat. Dat leerde ik van die man uit Nazaret, die mensen op het hart drukte anderen niet te beoordelen of te veroordelen. Ik begreep nu weer waarom. Wie een ander niet veroordeelt, houdt daarmee het contact open. Daarnaast is veroordelen zinloos, wat voor goeds brengt het tot stand?

Want als je iemand langs een morele meetlat legt, heb je het verbruid bij de ander

Maar tegenwoordig denken velen dat oordelen en veroordelen zo ongeveer een vorm van ethiek is. Onder het mom van rechtvaardigheid worden hele bevolkingsgroepen verketterd en gedemoniseerd, soms met een vlag of een trommel in de hand. Op de ‘socials’ ruziet men wat af en bedelft elkaar onder de ‘nee-hoors’ en ‘ja-maars’ en ‘zo is hets’. Mensen trekken zich steeds meer in hun club van het grote gelijk terug en maken van anderen vijanden. De samenleving verhardt.

Maar als we niet willen verzanden in een maatschappij die steeds meer versplintert in pro en anti, laten we dan de weg kiezen die het geloof biedt. Het geloof zegt ons niet te oordelen, maar te spreken met elkaar als mensen. Stel je jezelf niet boven anderen, zeker niet in moreel opzicht. Daarmee hoef je het kwaad nog niet onder het vloerkleed te vegen Maar mensen blijven meer dan hun mening.

De media en de ‘socials’ hebben liever dat we dat anders zien. Ze zijn een verdienmodel dat drijft op gebakkelei, op agressie en frustratie. Ze floreren bij boude beweringen: hoe grover, hoe beter. Hoe ongeloofwaardiger alle verhalen en demonisering, hoe meer likes en clicks. Vroeger heette dat smaad, nu heet het nieuws.

Hoe grover, hoe beter

Als  we ons willen inzetten voor een meer open en zachte samenleving, zouden we beter tegen deze stroom ingaan. Geen harde oordelen en ‘j’accuses’, waarin de ander gereduceerd wordt tot een onwelgevallige mening, tot de tegenpartij, de slechteriken die het allemaal niet begrijpen. Pro en contra: het levert verharding op. Laten we liever ‘complex-mens’ blijven.