Twee Palestijnse christenen uit Betlehem

In het mooie, oude gebouw in het centrum van Antwerpen waar Pax Christi Vlaanderen kantoor houdt, ontmoet Martine Meijers Annemarie Gielen, actief als ‘Bewegingswerker Conflicregio’s’ binnen Pax Christi. Zij heeft een tweetal Palestijnen op bezoek, christenen uit Bethlehem: Zoughbi Alzoughbi en Roger Salameh. Annemarie stelde een programma samen om met hen allerlei instanties, politici en geestelijken te ontmoeten en waar mogelijk in gesprek te gaan om hun zaak te bepleiten. Ook Martine mocht met ze in gesprek.  

Waarom heb je juist deze mensen uitgenodigd?

“Christenen in Palestina zijn een beetje aan hun lot overgelaten”, getuigt Annemarie. “Wij vonden het belangrijk hun verhaal onder de aandacht te brengen, om onze doelpubliek te laten weten dat er zoiets bestaat als Palestijnse christenen. Zij leven onder grote spanningen. Vijfendertig procent van de inwoners van Palestina leeft onder de armoedegrens, de werkloosheid in de bezette gebieden behoort met ongeveer 75% tot de hoogste ter wereld. Velen zouden het gebied willen verlaten door de onzekere situatie. Maar het zou heel erg zijn als de laatste originele christenen verdwijnen uit het heilige land waar Jezus leefde.”

“Zoughbi en Roger werken voor organisaties die een geweldloze missie hebben. Dat past binnen de visie van Pax Christi. Dankzij hun getuigenis kunnen we laten zien dat ook mensen die in een gewelddadige omgeving leven  erin geloven dat antwoorden met geweld, dat terugschieten, niet de oplossing is. Die houding ondersteunen we graag.”

“Ons werk richt zich trouwens niet uitsluitend op Palestina”, vervolgt ze. “Pax Christi wil opbouwende stemmen vanuit verschillende confictgebieden onder de aandacht brengen. Overal zijn er mensen die in bijzonder moeilijke omstandigheden leven en toch ‘nee’ zeggen tegen geweld. In Oekraïne, Congo of Sudan, bijvoorbeeld. Menselijke waardigheid is belangrijk. Kijk elkaar in de ogen en leer elkaar kennen om de geweldsspiraal te doorbreken.”

“Wij komen op verzoek, wanneer we worden uitgenodigd”, bevestigen de twee mannen, “om verbinding te zoeken en ons verhaal te delen en bekend te maken.”

Jullie groeiden op als christen in een arabische omgeving, waar ongeveer 98% van de bevolking moslim is. Hoe was dat?

“Ik zal je zeggen wat mijn kinderen zouden zeggen”, reageert Zoughbi Alzoughbi. “Ze zouden zeggen: ‘Vertel ze maar dat je over- over- overgrootmoeder de babysitter van Jezus was.” Hij lacht hartelijk. “Ik wil maar zeggen: onze familie is al sinds mensenheugenis christelijk. Nee, dat is niet altijd gemakkelijk. Maar uiteindelijk zijn we allemaal Arabieren.”

“Voor de Islam groot werd, waren er verschillende periodes waarin het Midden-Oosten voornamelijk christelijk was. In de zevende eeuw kwam de Islam binnen in onze gebieden, en vanaf ongeveer de elfde eeuw werd dat steeds alomtegenwoordiger, waren er steeds minder christenen. Wij voelen ons nu in feite ‘de laatste levende stenen’, verklaart Zoughbi. “Wij zijn de laatste originele christenen die nog leven in het gebied waar ons geloof ontstaan is. We voelen dat als een grote verantwoordelijkheid.”

“Er zijn nog weinig christenen in Palestina”, gaat hij verder. “In de Westbank, op een bevolking van ongeveer drie miljoen mensen, zijn er iets minder dan 45.000 christenen. In Israël, op een bevolking van bijna tien miljoen mensen, zijn er ongeveer 180.000 christenen. Maar we zijn geen minderheid, en let op, er is een groot verschil tussen ‘gering in aantal zijn’ en ‘een minderheid zijn’”, zegt Zoughbi doordringend. “Voor ons is het woord ‘minderheid’ sterk verbonden met ethnische verschillen. Het is een psychologische term die een negatieve invloed heeft op het zelfbeeld van mensen. Wij gaan daar niet mee akkoord.”

Er is een groot verschil tussen ‘gering in aantal zijn’ en ‘een minderheid zijn’

“Wij horen bij het land, we zijn er altijd geweest en zijn ermee vergroeid. Tegelijk vinden we dat het land niet enkel van ons is. Het is van iedereen. Wij sluiten Joden en andere groeperingen niet uit. Ook Samaritanen, bijvoorbeeld – er zijn er nog ongeveer 800 –, hebben hier hun plaats. Weet je, Palestina en het Midden-Oosten zijn altijd gebieden vol diversiteit geweest. Dat is waarom we het belangrijk vinden om dat concept van verbonden zijn in diversiteit te omarmen. Wij geloven in een pluralistische maatschappij. Noem ons idealist, noem ons romantici, maar wij willen dat alle nationaliteiten vreedzaam kunnen samenleven. Het is eigen aan onze geschiedenis.”

Dat zijn heel waardevolle idealen. Maar hoe kun je zorgen dat ze waarheid worden?

“Wel, ik ben niet optimistisch”, reageert Zoughbi. “Als ik dat zou zeggen, zou ik je in de maling nemen. Maar ik ben ook niet pessimistisch. Want dan zou ik niet verder willen leven. Laten we dus zeggen: ik ben voorzichtig hoopvol. Want dingen zullen veranderen, vroeg of laat. Zoals Martin Luther King zei: ‘Geen onrecht zal voor eeuwig duren’. En dus, wie weet wat er nog kan gebeuren.”

“Sinds de geboorte van Jezus Christus kenden we bijna drieëndertig types van bezetting in ons land. Veel van die grote machten van toen, overheersen ons nu niet meer. Ze zijn geen grote machten meer. Mijn moeder en grootmoeder vertelden ons over de tijd van de Ottomaanse overheersing. Mensen stierven, hadden honger, konden geen voedsel vinden. Wat deden ze? Ze wasten paardenmest schoon, haalden er de graanresten uit en maakten er een soort brood van. Ze overleefden. Denk ook aan de kruistochten, met de nodige gevolgen. In verschillende periodes in de geschiedenis hebben we echt moeten afzien. We zien nu weer nieuwe grote machten. Het is een worsteling, maar we overleven. Ons geloof helpt ons. De boodschap van God is dat hij ons niet zal verlaten. Mensen zijn bang en vaak hopeloos. Maar geloof blijft de basis van onze houding. En er zijn 365 verzen in de Bijbel die zeggen: “Kleine kudde, wees niet bang.”

Misschien komt de verandering wel vanuit de kleine kuddes, groepen in de bevolking die verandering proberen te bewerkstelligen?

“Ja, zo is het”, bevestigt Zoughbi. “Altijd. Maar dat betekent niet dat het gemakkelijk is, laat ik het zo uitdrukken. Zoiets zeggen, met hoop, is een strijd. Doorgaan, ons handhaven, onze traditie bewaren, een geweldloze aanwezigheid, standvastig zijn in dat doel is voor ons een leefstijl geworden. Want om tot verandering te komen, moet je klaar zijn om te lijden, te worstelen en op te offeren. Klaar zijn om niet enkel theorieën te verkondigen, maar de handen uit de mouwen te steken.”

Welke plaats heeft jullie geloof in jullie leven en werk?

“Als christen kan ik niet leven zonder geloof en hoop. Ik trek me op aan de wederopstanding. Uiteindelijk bleek de graftombe leeg. Ze is van belang, niet enkel uit theologisch oogpunt, maar ook op politiek en op sociaal niveau. Onrecht duurt niet tot in het oneindige, dat is ons geloof en dat is onze hoop, en daar mogen we aan vasthouden.” 

Onrecht duurt niet tot in het oneindige, dat is ons geloof en dat is onze hoop, en daar mogen we aan vasthouden

“We willen samenleven met andere nationaliteiten en religies. Er waren door de tijden heen altijd Joden in elke Arabische hoofdstad. Toen werd ineens de situatie gecreeërd dat alle Joden uit de regio naar één plaats moesten verhuizen: Israël. Een ongezonde en geforceerde situatie. Maar”, vervolgt hij, “ik wil ook geen christelijke staat. Er zou geen staat moeten zijn die gebaseerd is op religie. Wij zijn allemaal mensen. Religie zou nooit een bron van conflict mogen zijn.”

Kun je op de Westbank in relatieve vrede leven? Want wij horen hier in het westen bijna uitsluitend over de situatie in Gaza.

“In Gaza is inderdaad een genocide gaande, en nu is de situatie nog erger geworden door overstromingen waar veel mensen in omkomen. Waar ze eerst enkel stierven door tanks en vliegtuigen, is dat nu ook door modder en water.”

“Bij ons op de Westbank is er sprake van een trage genocide. Het is een doorlopende ‘Nekba’* voor ons. Want ook wij zijn, net als de Gazanen, dagelijks doelwit van aanvallen. Vorige week nog overvielen de Israëli’s onze steden, arresteerden en vermoordden mensen en maakten huizen kapot. Ze tappen onze telefoons af, vallen scholen binnen, houden mensen urenlang vast onder het voorwendsel dat de veiligheid bedreigd wordt. Maar weet je,ze doen wat ze willen en vinden er altijd wel een excuus voor. Zowel christenen als moslims ondervinden veel problemen.”

“Neem bijvoorbeeld drinkwater”, vertelt Roger Salameh. “Dat is voor ons een schaars goed. We krijgen het beperkt toegevoerd en moeten het dus langere tijd bewaren, met gevaar op vervuiling. Maar er is ook landconfiscatie. Er zijn plannen aangekondigd om opnieuw negentien vestigingen te bouwen op de Westbank. En er zijn plannen  om het Israëlisch grondgebied nog verder uit te breiden: delen van Libanon, Jordanie, Syrië, Egypte.”

“We willen je niet choqueren”, benadrukken beide mannen. “We geven je gewoon een indruk van de uitdagingen waar we voor staan.”

“Toen ik in de gevangenis zat”, gaat Zoughbi verder, “werd ik slecht behandeld en geslagen, net als andere Palestijnen, maar het was minimaal vergeleken bij wat er in Gaza gebeurt. Zeventig procent van de mensen die daar vermoord worden, zijn vrouwen en kinderen. Ik relativeer dus mijn zorgen”

Toen ik in de gevangenis zat, werd ik slecht behandeld en geslagen, net als Andere Palestijnen, maar het was minimal vergeleken bij wat er in Gaza gebeurt

Is het gemakkelijk om je als Palestijn te verplaatsen, te reizen?

“Omdat ik uit Bethlehem kom, heb ik een vergunning nodig om naar Jeruzalem te gaan, waar toch voor ons een aantal heilige plaatsen zijn”, zegt Zoughbi. “Maar ik mag ze niet zomaar bezoeken, en ik begrijp niet waarom dat zo moeilijk gemaakt wordt. Het zijn allemaal voorbeelden van wat we hier zoal kunnen meemaken. De problemen waar we voor gesteld worden, zijn een manier om mensen aan te moedigen te verdwijnen uit het gebied. Het is een langzame genocide, zoals ik al zei.”

“Als we ons willen verplaatsen binnen ons gebied, moeten we langs controleposten van het Israëlische leger. Er zijn tussen vijf- en zeshonderd van die posten. Daar passeren is zeker ook niet zonder gevaar. Het Palestijns gebied is onder de Oslo-akkoorden** onderverdeeld in regio’s. Regio A betekent dat het toebehoort aan de Palestijnen, al wordt dat niet altijd gerespecteerd. Bethlehem valt gedeeltelijk onder regio A, maar een ander deel van de stad valt onder regio C, wat betekent dat het onder Israëlische controle valt. Het gevolg is dat wij ons niet vrij kunnen bewegen in de stad waar we wonen.”

“Mijn vader waarschuwde me altijd”, vult Roger aan, “dat ik na 18.00 uur niet naar buiten moest gaan omdat het niet veilig was. Want op ieder moment kon de Israëlische bezetter beslissen dat ze een missie hadden, en ernaar handelen met de nodige gevolgen.”

“En mijn vader had gelijk natuurlijk”, vervolgt hij. “Je kunt op ieder willekeurig moment tegengehouden worden door groepjes soldaten, die je identiteitskaart vragen, je gsm, je fouilleren, je vervolgens meenemen naar een controlepost waar ze je uren laten wachten zonder uitleg. Terwijl je gewoon op weg was naar je werk, bijvoorbeeld. Dat maakt mensen nerveus, niet enkel denkend aan zichzelf maar ook aan hun familie. Dit soort incidenten wordt door mensen ervaren als een waarschuwing. Ze worden voorzichtig met wat ze zeggen, tegen wie ze het zeggen en waar ze gaan en staan. Iedereen kan doelwit worden.”

“In dat licht zal het je niet verrassen dat een derde van de mannelijke Palestijnse bevolking al eens in de gevangenis heeft gezeten”, vervolgt Zoughbi. “Ze zeggen weleens: iedere Palestijn is schuldig totdat hij onschuldig is bevonden. We moeten voorzichtig zijn. Want we willen ons werk voortzetten.”

Ze zeggen weleens: iedere Palestijn is schuldig totdat hij onschuldig is bevonden

Het is heel bewonderenswaardig dat jullie, en mensen zoals jullie, onder dergelijke omstandigheden kiezen voor een geweldloze aanpak.

“Ja, ik geloof dat het gebruik van geweld alleen maar meer geweld voortbrengt”, knikt Zoughbi. “In plaats daarvan moeten we mensen samenbrengen, onze gemeenschappen versterken en de mensen verbinden. We moeten ze gereedschappen en kennis geven, hen de mogelijkheid bieden om te spreken, zich te uiten. Wij ijveren ervoor dat onze mensen in hun land blijven en de hoop niet opgeven. Ik wil die hoop zelf ook uitleven. Ik ben getrouwd met een Amerikaanse, maar ik wil geen Amerikaans paspoort. Ik ben Palestijn.”

“We proberen hoop te geven via opleiding, vorming, en activiteiten”, gaat Roger verder. “Door voor en met jongeren, mannen en vrouwen van alle mogelijke achtergronden momenten te organiseren waar ze even de ellende mogen vergeten en kunnen samenzijn. Dat ze op zoek kunnen gaan naar innerlijke vrede. Zo belangrijk. Want als ik geen innerlijke vrede kan vinden, ben ik in conflict met mezelf en kan ik ook niet in vrede samenleven met de ander.”

Want als ik geen innerlijke vrede kan vinden, ben ik in conflict met mezelf en kan ik ook niet in vrede samenleven met de ander

“We doen dit zowel met christenen als met moslims. Want wij zijn één gemeenschap. Vroeger deden Joden ook mee, maar zij hebben zich teruggetrokken. Maar iedereen is welkom, want wij willen geen grenzen gebaseerd op religie. We werken samen. Ons doel is dat alle Palestijnen, ongeacht hun geloof of achtergrond, in harmonie kunnen samenleven. Geweldloosheid is daarbij de enige weg. Het is een leefstijl”.

Hoe pakken jullie dat praktisch aan?

“Ik ben oprichter en directeur van de organisatie Wi’am, Palestinian Conflict Transformation Center”, vertelt Zoughbi. “Wi’am is een Arabische term, het betekent ‘liefdevolle relatie’ of ‘onvoorwaardelijke liefde’. We zijn partner van Pax Christi International. We richten ons op het versterken van de positie van vrouwen en op bijvoorbeeld gendergelijkheid. Maar we zijn zeker ook veel bezig met onze jonge mensen, heel belangrijk. We proberen mensen te helpen trauma te verwerken door middel van dans of theater. We organiseren ook zomerkampen. Telkens leggen we de focus op dialoog, wederzijds respect en oplossingsgerichtheid.”

Roger vertelt: “Ik ben sinds 2009 werkzaam als jeugdcoördinator bij het Arab Educational Institute. Wij zijn ook lid van Pax Christi International. We richten ons op alle Palestijnse jongeren, ongeacht hun achtergrond – al zijn de Joden wat verdwenen uit onze omgeving. Wij dragen uit dat goed burgerschap en diversiteit belangrijk zijn. We werken samen met dertig scholen in Bethlehem en Ramallah, begeleiden ongeveer honderd leerkrachten om met hun leerlingen te werken rond ons project en bereiken daardoor op dit moment zo’ n vijftienhonderd jonge mensen van rond de veertien jaar.”

“We zien ons werk als een vredesproject voor jonge mensen, die tenslotte onze toekomst zijn. We hopen hen uit te rusten met adequate middelen om om te gaan met de uitdagingen waar ze voor staan, hun dagelijkse strijd, en dat ze het belang leren zien van het zoeken naar vreedzame oplossingen. We onderwijzen in christendom en islam, zodat ieder elkaars achtergrond leert kennen en respecteren. We spreken daarbij over de zaken die ons samenbrengen, de gemeenschappelijke waarden, om zo de relaties te versterken en gemeenschap te vormen. We delen wat ons bezighoudt en wat we van elkaar leren. De grote dogma’s laten we liever wat links liggen, omdat ze erg gevoelig kunnen liggen.”

“We proberen de jongeren ook bewust te maken van het bestaan van stereotypes en moedigen ze aan het gebruik ervan zo veel mogelijk te beperken.”

“Ik zeg er wel bij”, voegt Roger daaraan toe, “dat de vooruitgang die we boekten bij de studenten volledig teniet werd gedaan door de Israëlische aanvallen. Ze konden op dat moment niet altijd hun houding van geweldloosheid vasthouden, waren boos en opstandig, wilden op hun beurt terugslaan met geweld. Niet altijd gemakkelijk, want we voelden dan dat we weer helemaal van voren af aan moesten beginnen. En natuurlijk, zolang de bezetting blijft voortduren, zit je in dat spanningsveld”.

Klopt het dat jullie de muur die werd gebouwd ook gebruiken om jullie boodschap uit te dragen? Hoe doen jullie dat?

“In 2002 heeft Israël een muur gebouwd, ook wel de ‘Westoeverbarrière’ genoemd. Ze staat op Palestijns gebied op de bezette westelijke Jordaanoever. Het is een bijna tien meter hoge betonnen muur, met torens, controleposten, prikkeldraad en greppels. De totale lengte van de muur is meer dan 700 kilometer.”

“Onze kantoren staan dichtbij de onverbiddelijke muur, of we het leuk vinden of niet. We hebben daarom besloten haar te gebruiken om onze zaak te communiceren. Dat doen we door grote posters te maken, op dit moment meer dan 350 stuks. Ze vertellen over ons dagelijks leven. We willen ons niet presenteren als slachtoffers. We hebben goede verhalen en we tonen die op de posters. Bijvoorbeeld een jongen die zegt: ‘Ik wou dat ik Batman was, dan zou ik met mijn superkracht een gat in de muur slaan en kon ik naar de andere kant kijken’. Een ander kind beeldt uit dat hij een mier is, die over de muur klimt en een kijkje neemt aan de overkant. Dat zijn de dromen van onze jonge mensen.”

“Mensen vinden het soms moeilijk te geloven”, voegt Zoughbi enigszins sarcastisch toe, “maar sommige Palestijnen zijn geweldloos. Nee, eerlijk, de meeste Palestijnen zijn geweldloos. En we zeggen dan graag dat we een ongewapende strijd voeren, om te laten zien dat geweldloosheid ook een strijd is.”

We zeggen dan graag dat we een ongewapende strijd voeren, om te laten zien dat geweldloosheid ook een strijd is

“Ons grote doel is om een gemeenschap te bouwen die sterk genoeg is om te voorkomen dat onze mensen ontmoedigd het land willen ontvluchten. Ook al is de toekomst onzeker, we geloven dat het goede het kwaad zal overwinnen. Dat voelen we ook door ons geloof. Hoop is een deel van de voortgaande geweldloze strijd. Geloof en hoop gaan hand in hand.”

Geweldloosheid zijn is een strijd?

“Ja, een geweldloze houding aannemen is een strijd en we proberen te leren van mensen als Mahatma Ghandi, Martin Luther King, Moeder Teresa. Er zijn veel benaderingen en werkwijzen om geweldloosheid te beoefenen. Ik denk ook aan bisschop Câmara van Brazilië, de man die zei ‘Als ik de armen eten geef, noemen ze me een heilige. Als ik ze vraag waarom de armen arm zijn, noemen ze me een communist.’ Geweldige uitspraak, toch?”

“Met onze houding”, gaat Zoughbi vurig verder, “proberen we de Israëlische overheid een vijand te ontnemen. Ze geen rechtvaardiging te geven om ons te vermoorden of onze religieuze gemeenschappen uiteen te drijven. Zoals gezegd, het houdt wel nog steeds in dat we leven in een onveilige omgeving en onze houding betekent niet dat we beter behandeld worden. We lijden.”

Met onze houding proberen we de Israëlische overheid een vijand te ontnemen

“Ik weet niet hoe lang ik het kan volhouden” schokschoudert Zoughbi. “Ik weet niet hoe lang Israël het kan volhouden. Maar ik denk dat verandering kan komen door actie te ondernemen en ik denk daarbij aan drie thema’s”.

“Ten eerste: gezamenlijk verantwoordelijkheid nemen om op een geweldloze manier naar verbetering te werken. We willen een pro-actieve houding aannemen om te proberen de bezetter kwijt te raken. Ik denk ook aan vredesbewegingen die, hoewel klein in aantal, via hun benadering misschien toch in staat zijn iets te bereiken.”

“Ten tweede: we willen een vrede gebaseerd op rechtvaardigheid. Rechtvaardigheid is voor ons een sleutelwoord. Wij willen geen wraak. We willen geen woede richten op anderen. We willen in een vrij en democratisch land samenleven, met alle religies en nationaliteiten.”

“Het derde thema komt daaruit voort en draait rond het begrip ‘transformatie’. We moeten de puinhoop van woede, moord en geweld transformeren, omvormen. Dan zal de wereld beter worden. Niet enkel in onze gebieden maar overal ter wereld waar onrecht zegeviert. Want we behoren allemaal tot de wereld, wij zijn allemaal deel van de wereldfamilie.”

“Kijk”, vat Zoughbi zijn betoog samen. “We hebben onze idealen, maar we mogen ook niet naief zijn. Ethnische zuiveringen, lijden, moord: het is de wereld waar we in leven, het is onze dagelijkse realiteit. En ik heb geen idee hoe lang de wereld het nog zal gedogen.”

Hoe kijken jullie naar jullie Joodse medemens?

“Het is erg dat het geweld en de onderdrukking komt van de Joden. Zij waren zelf het slachtoffer in de Holocaust. En nu zijn wij het slachtoffer van de slachtoffers, die zelf onderdrukkers zijn geworden. Ik begrijp niet hoe ze dat voor zichzelf rechtvaardigen. Ze blijven hangen in hun slachtofferschap en dat is ondermijnend. Het geeft een verkeerde impuls. We zouden hen daarvan moeten bevrijden. Ze hebben geen recht op het slachtofferschap, ze mogen geen claim leggen op pijn. Er is niet zoiets als een ‘hiërarchie van pijn’.”

Joden waren zelf het slachtoffer in de Holocaust. En nu zijn wij het slachtoffer van de slachtoffers, die zelf onderdrukkers zijn geworden. Ik begrijp niet hoe ze dat voor zichzelf rechtvaardigen

“Maar ik heb weleens gehoord dat het tot wel zeven generaties kan duren om te genezen van trauma”, weet Roger. “Waarschijnlijk zijn ze nog niet genezen van wat hen overkwam. Misschien zijn ze nog niet in staat om hun door de generaties heen opgebouwde overlevingsmodus uit te schakelen. En ik wil hen daarin begrijpen en steunen. Maar zij niet alleen. Heel veel volkeren en groeperingen hebben geleden of gaan nog steeds gebukt onder geweld.”

“Wat er gebeurde tijdens de Holocaust was verschrikkelijk en onmenselijk, maar ik dring er tegelijk sterk op aan kritisch te kijken naar de geschiedenis. Tijdens de Holocaust werden ook andere groepen onderdrukt, maar over hen horen we niet veel. Denk ook aan de ontelbare Afrikaanse slaven, de oorspronkelijke bewoners van Australië, van Amerika, om maar een paar voorbeelden te noemen. Ook zij hebben veel moeten lijden.”

“Kritisch kijken naar de geschiedenis betekent trouwens ook kritisch kijken naar onszelf. Wij hebben ook boter op ons hoofd, want Arabieren waren evengoed kolonisten. Zelfkritiek is niet gemakkelijk. U kent het verhaal over de splinter in het oog van de ander en de balk in uw eigen oog. Het is allemaal zo menselijk.”

“Gelukkig zijn er ook Joden en Joodse groeperingen die in Israël en in de rest van de wereld actief en gedreven zijn om het conflict op te lossen. Jammer genoeg slinkt hun aantal binnen Israël. Maar ik ben tegen sterotypering. Niet elke Jood is mijn vijand. Ik ben niet tegen Joden. Ik ben tegen het systeem dat Palestijnen ontmenselijkt en dat tegelijk ook de Joden ontmenselijkt.”

Wat kunnen wij doen om mee te helpen de situatie te verbeteren?

“Mijn ellende is maar een deeltje van wat er op wereldniveau gebeurt. Ik dring erop aan breder te kijken, om op wereldniveau te werken aan een andere insteek en overal te zoeken naar geweldloze oplossingen”, antwoordt Zoughbi.

“Maar als we het over onze situatie hebben: ik wil wel dat de Israëlische regering verantwoordelijk wordt gehouden voor hun acties en dat ze zich houden aan de gemaakte afspraken.”

“We moeten druk uitoefenen op de verschillende regeringen, in Israël en de internationale gemeenschap. Want wij weten en wij voelen dat er door mensen overal ter wereld enorm wordt meegeleefd, en dat is fantastisch. Maar helaas gebeurt er boven onze hoofden nog niet zoveel. Gelukkig hadden we wel de kans om tijdens deze dagen in België enkele politici te ontmoeten.”

“Wat ook kan helpen”, voegt Roger toe “zijn boycots en sancties. We hebben al eerder in de geschiedenis gezien dat dat kan werken.”

“Het probleem ligt niet bij de gewone mensen, ook niet in Israël. Misschien weten de mensen daar niet eens allemaal waarom er oorlog is of zijn ze het er niet mee eens. Het probleem zit in het systeem, de politiek. Er wordt propaganda op de mensen losgelaten, ze worden gemanipuleerd.”

Het probleem ligt niet bij de gewone mensen, ook niet in Israël. Het probleem zit in het system, de politiek

“We komen hier om ons verhaal te vertellen, om te delen, te verbinden. En om te bedanken voor de solidariteit, voor alle steun die wij als Palestijnen al kregen. Want we kunnen het niet alleen. We doen het samen en rekenen op jullie die met ons meeleven.”

“We nodigen mensen ook graag uit om ons vanuit het buitenland te bezoeken”, zegt Zoughbi. “Tweeduizend jaar geleden hebben we een fout gemaakt toen we geen plaats dachten te hebben in de herberg. Vandaag maken we dat goed”, lacht hij. “En als u ons komt bezoeken, dan zeg ik: ‘Luister niet gewoon naar mijn verhaal. Luister naar beide verhalen en oordeel dan zelf wie de onderdrukker is en wie de onderdrukte’. We willen niet dat de mensen die ons komen bezoeken pro-Palestina zijn. We willen dat ze pro-rechtvaardigheid zijn.”

“Weet je”, besluiten de mannen, “We willen vrede voor iedereen. Voor de Nekba van 1948 leefden er hier ook Joden, die zich Palestijnen noemden. Wij willen leven en vieren met anderen. Een vijand is voor ons een vriend in wording.”

*Nekba is Arabisch voor ‘catastrofe’ en verwijst naar de gedwongen verdrijving, onteigening en vernietiging van Palestijnse dorpen en samenlevingen tijdens de oorlog van 1948, die leidde tot de vlucht van honderdduizenden Palestijnen.

** De Oslo-akkoorden zijn overeenkomsten, gedateerd 13/9/1993 (Oslo I) en 24/9/1995 (Oslo II), tussen de PLO (Palestinian Liberation Organisation) en Israël die tot doel hadden het conflict op te lossen door de oprichting van Palestijns zelfbestuur.