Eenheid en verscheidenheid in het vroege jodendom
De ‘jodendommen’ uit de Tweede Tempeltijd
Hoe zag het jodendom eruit in de tijd van Jezus en zijn apostelen? Van oudsher is deze vraag van groot belang voor de studie van het Nieuwe Testament, dat op haast elke bladzijde doordrongen is van de joodse achtergrond van de beweging rond Jezus van Nazareth. Sinds enkele decennia zijn ook oudtestamentici zich in toenemende mate gaan interesseren voor de geschiedenis van het jodendom tijdens de laatste eeuwen vóór de gangbare jaartelling: deze periode wordt niet langer afgedaan als een ‘intertestamentair’ tijdvak waarover weinig bijzonderheden te melden vallen, maar krijgt integendeel een centrale rol toebedeeld wanneer het gaat om de vorming van de oudtestamentische geschriften én van de oudtestamentische canon – inzichten die deels tot stand kwamen dankzij de vondst van de resten van ongeveer duizend oude handschriften die werden ontdekt in de nabijheid van de Dode Zee.1 Ook met betrekking tot de concrete vorm van het jodendom in de Tweede Tempeltijd – de periode vanaf de herbouw van de tempel na de ballingschap tot met de eerste joodse oorlog in 66-70 n.C. – hebben de Dode Zeerollen heel wat discussie teweeggebracht.
