Hernieuwde ontmoeting met Henk Vreekamp
Thijs van Meijeren gaf reactie op de boekpresentatie van Mythe, Mysterie, Mystiek van Els van Swol over Dr. Hendrik Vreekamp. De reactie is in twee stukken opgedeeld en hieronder is deel één te lezen.
Thijs van Meijeren is predikant van de Hervormde gemeente Hoevelaken, Stoutenburg en Achterveld.
Het mooie boekje van Els van Swol heeft me een hernieuwde ontmoeting gegeven met Henk Vreekamp die, volgens de woorden van zijn zoon tijdens de uitvaartdienst, de unieke eigenschap had ‘om met iedereen individueel een eigen unieke band op te bouwen’ (pag. 14) en ook met Marjo, zijn echtgenote. Haar stem hoor ik steeds door het boekje heen klinken.
In de uitgave wordt verwezen naar Shakespeare in wiens stukken ‘voelen en denken samengesmolten zijn (…) Het gaat om het soort levensmysteries die je elk op je eigen manier herkent als iets centraals, als iets essentieels.’ (pag. 15).
Daarmee wordt niet alleen een typering van Henk Vreekamp gegeven, als mens, theoloog, dominee – maar ook van Els van Swol in haar verstaan en verwerken van wat ons in hem is gegeven. Ik proef grote verbondenheid en affiniteit. Zelfs zó dat de schrijfster af en toe suggereert: Vreekamp zegt het zo niet, maar het kan niet anders, of hij heeft hier aan gedacht (zie bijv. op pag. 60 en 75).
Mooi vind ik dat het boekje niet is geschreven door een theoloog, maar door een kunst- en cultuurwetenschapper, thuis in de wereld van musici, schrijvers, dichters en schilders. Zou het een aanzet kunnen zijn om te komen tot een gesprek tussen verschillende (wetenschappelijke) disciplines om het werk van Vreekamp te verstaan? Want, zoals ook blijkt in het boekje, wat Vreekamp heeft gezegd wil niet worden opgesloten onder het kerkdak. Het is bedoeld om naar buiten te gaan.
Mythe, mysterie, mystiek. Een drieluik of persoonlijke handtekening, van de ‘door Joodse vragen uitgedaagde heiden-christelijke theoloog’ Henk Vreekamp.
De mythe. Overleven op de rand van angst en duisternis, de dood.
De mystiek. Vlucht uit de werkelijkheid. De ziel met God alleen. Versmelten. De liefde, minstens zo sterk als de dood.
Het mysterie. Het heilige midden. Als een kiertje licht, een weinigje hoop, stem en tegenstem van Israëls God, de teksten van de heilige Schrift, waardoor de andere twee panelen, mythe en mystiek, op hun plek vallen.
Het mysterie, waarover Vreekamp zelf zegt: ‘Ook ik heb God gezocht, levenslang en diepgaand. Maar Hem heb ik niet gevonden. Een vermoeden heeft daarvoor plaatsgemaakt. God moet wel wijken wanneer wij Hem te dicht willen naderen (…) Het is omgekeerd. God zoekt de mens.’ (p. 268, ‘De tovenaar en de dominee’).
Mythe, Mysterie, Mystiek
Mythe, mysterie, mystiek door Els van Swol biedt een eerste kennismaking met het werk van Henk Vreekamp (1943-2016), predikant en schrijver van onder meer de Veluwe-trilogie. Hij noemde zichzelf een heidens-christelijk theoloog die uitgedaagd werd door het joodse denken. Dit boek bevat ook de preek die hij één dag voor zijn overlijden hield. Drie thema’s vormen een rode draad door zijn denken: de mythe, waarin het goddelijke en menselijke door elkaar lopen; het mysterie, de genade, waarin hemel en aarde van elkaar onderscheiden worden; en de mystiek, waarin God en mens elkaar ontmoeten.
Els van Swol studeerde Kunst- en Cultuurwetenschappen en schrijft onder meer in ‘Kerk in Mokum’. Deze uitgave verschijnt op initiatief van de Vereniging voor Theologie en Maatschappij, in een reeks over theologen die hebben bijgedragen aan een kritische en maatschappelijk betrokken theologie.
