Basis

‘Het belangrijkste van vertellen is luisteren’

Als een verhaal je verteld wordt, gebeurt er iets anders dan wanneer je een verhaal leest. Het is alsof er een dimensie bij komt. Wat doet vertellen met een verhaal? En wat doet een verteller?

Veel verhalenvertellers krijgen de vraag: ‘O, ben jij degene die komt voorlezen?’
‘Nee’, is dan het antwoord. ‘Ik kom een verhaal vertellen.’
Verhalenvertelster Esther Kornalijnslijper kan er tegenwoordig wel om lachen, maar in het begin van haar vertelbestaan was het af en toe wel lastig.
‘Bij voorlezen komt zo’n beeld op van een stoel met een leeslampje en iemand die vanuit een boek iets voordraagt. Vertellen is een verhaal laten klinken zonder boek. Dat geeft meer ruimte om in contact te treden met je luisteraars. Een verhaal vertellen kan daardoor, nog meer dan voorlezen, ook ontstáán tussen verteller en luisteraar. Dat vind ik de kunst van het vertellen: wel weten wat je gaat vertellen, omdat je de powerpoint aan beelden in je hoofd en lijf hebt, maar de woorden laten ontstaan op het moment van vertellen.’

Ik moet het voor me zien

Het vertellen van een verhaal is voor Esther altijd interactief, en wie haar bezig ziet op het toneel merkt dat zij er alles aan doet om het verhaal goed te laten landen. Van tevoren heeft ze zich dan ook al goed verdiept in wat ze ‘het landschap van het verhaal’ noemt.

‘Als verteller ben ik in de beelden gestapt. Ik moet zelf in die huiskamer zijn waarover ik vertel. Ik moet het voor me zien, het ruiken, voelen, tasten, weten waar de vloer kraakt. Als verteller zijn mijn zintuigen voorbereid op wat komen gaat.

De botten van het verhaal ken ik. Dat kunnen zeven zinnen zijn. Daar hang ik het verhaal aan op. De uitdaging is om op het moment dat je vertelt, op de plek waar je bent, met de mensen waarmee je bent, je mond te openen, de juiste zinnen te laten opkomen en het verhaal te laten groeien in interactie met de luisteraars.’

‘Storytelling gaat misschien wel meer over storylistening’, zegt de voormalig dierenarts. ‘Zonder luisteraars blijft er niet veel over van het verhaal. Het verhaal moet allereerst gehoord worden. Ik denk zelfs dat het verhaal pas echt ontstaat als het verteld wordt. Dan gebeurt het. Het belangrijkste van vertellen is luisteren. Niet alleen door de luisteraar, ook door de verteller. Luisteren naar de plek waar zij staat. Hoe kan zij de ruimte zo goed mogelijk benutten, zodat het verhaal tot zijn recht komt? En luisteren naar het contact tussen verteller en luisteraars dat in de stilte hoorbaar is.’ Zo voelt ze aan hoe het verhaal overkomt.

Welke verhalen kiezen mij?

Esther: ‘In het vertellen van verhalen vind ik het belangrijk om er steeds meer als mezelf te staan. Er zijn verschillende manieren en tradities om verhalen te vertellen. Welke verhaallijnen zijn voor mij om te vertellen? Welke kiezen mij? De verhalen die ik kies om te vertellen, daar zit altijd iets van mezelf in. Een verhaal moet me echt raken, moet echt iets met me doen. Dan wil ik het vertellen.’

Esther leest verhalen, hoort anderen ze vertellen, verzint ze zelf en vertelt verhalen uit haar eigen leven. ‘Ik vind het vaak moeilijker om verhalen te vinden door ze te lezen en ga liever veel luisteren. Op papier blijft het voor mij tweedimensionaal. Bij vertellen komen er verbeelding, fysiek, beweging en contact bij. Dat maakt het voor mij driedimensionaal.’

Laten we meer rondom een kampvuur zitten, elkaar verhalen vertellen en naar elkaar luisteren.

Bedding en water

Als een verteller zich alleen technisch met een verhaal bezig houdt, dan voelt ze het verhaal niet. ‘Om een verhaal tot leven te laten komen, heb je én een bedding én water nodig. De bedding is het kader om het verhaal niet oeverloos te laten worden.

Maar als je niet de verbeelding of het contact, niet het gevoel of de ziel −het water − hebt, dan heb je een droge bodem.’

Esther moet een verhaal echt van binnen voelen en schuwt het persoonlijke, het activistische en ook schurende onderwerpen niet. Haar missie: ‘De wereld bestaat uit verhalen en niet uit atomen. Laten we meer rondom een kampvuur zitten, elkaar verhalen vertellen en naar elkaar luisteren. Om zo te proberen de wereld een beetje te begrijpen en elkaar te vinden.

Walther Burgering is studentenpastor in Leiden, pastor-diaken in de parochiefederatie ‘Sint Franciscus tussen duin en tuin’ en redactielid van Open Deur.

Esther Kornalijnslijper (1968) werd na reizen in Ierland en Nieuw-Zeeland door een schrijfcoach op het vertellerspad gebracht. Ze volgde enkele vertelscholen en is performer en docent, werkend met vertellen en luisteren in de multiculturele samenleving.
Meer informatie op WWW.ESTHERKORNALIJNSLIJPER.COM en WWW.WHORUNSTHEWORLD.NL (Deze link werkt niet meer. Klik hier voor meer informatie.)