Premium

Het hoofd buigen

Preekschets Goede Vrijdag

Hij boog zijn hoofd en gaf de geest. (Johannes 19:30b)

Schriftlezing: Johannes 19:30 (zie Liturgisch kader voor toelichting)

Liturgisch kader

Goede Vrijdag is een van de oudste en bijzonderste gedenkdagen van de kerk. We noemen deze vrijdag goed, maar het voelt vreemd om te zeggen dat de gemeente bij elkaar komt om te vieren.

De diensten die op de Goede Vrijdag gehouden worden, worden heel verschillend beleefd en ook heel verschillend ingevuld. De liederen zijn overwegend stemmig, niet uitbundig omdat het sterven van Christus centraal staat. Er kan voor worden gekozen om niet te preken maar het evangelie voor zich te laten spreken. Maar er is ook veel voor te zeggen om juist op deze dag de betekenis van het kruis uit te leggen en de gemeente op te roepen het offer dat Christus bracht gelovig te aanvaarden. Ik kies zelf voor een combinatie van die twee: ik lees een fors gedeelte van het lijdensevangelie (in gedeelten, afgewisseld met liederen) en kies vervolgens één vers uit om extra te belichten. In deze preekschets is dat Johannes 19:30.

Uitleg

Alle evangeliën besteden ruim aandacht aan de laatste dagen en uren van Jezus’ leven op aarde. Vanaf hoofdstuk 13 schrijft Johannes alleen nog maar over de laatste maaltijd die Jezus met zijn leerlingen heeft en wat daarop volgt. Alleen dit gegeven al rechtvaardigt de royale aandacht die de kerk heeft voor het sterven van Jezus.

Alle drie kruiswoorden die in dit evangelie opgetekend zijn (vers 26-27, 28 en 30), zijn uniek voor Johannes. Het laatste hiervan gaat onmiddellijk vooraf aan het sterven en is misschien wel het bekendste kruiswoord geworden, waarin de betekenis van het kruis wordt samengevat: ‘Het is volbracht’.

Merk op dat dit woord (Gr.: tetelestai) hetzelfde is als het woord dat Johannes gebruikt in vers 28: ‘toen wist Jezus dat alles was volbracht’. De evangelist wijst erop dat het kruiswoord dat hierop volgt (‘Ik heb dorst’) een vervulling is van een profetisch woord uit Psalm 22. Je mag er daarom van uitgaan dat dit de primaire betekenis is van ‘het is volbracht’: de profetieën zijn vervuld; Jezus is tot het einde toe gehoorzaam geweest aan het plan van God.

Aanwijzingen voor de prediking

Je zou om te beginnen wat kunnen associëren bij de beweging die Jezus maakt volgens vers 30: Hij boog het hoofd… Het is niet moeilijk om je dat voor te stellen. Het hoofd buigen betekent doorgaans dat je in een ander je meerdere erkent. Voor wie buigt Jezus hier dan het hoofd? Is dat voor de mensen die Hem aan het kruis wilden zien hangen? Is het voor de machten die daarachter schuilgaan? Wie Jezus kent, weet wel beter: heel zijn leven staat in dienst van de gehoorzaamheid aan de Vader. Als Jezus voor iemand het hoofd buigt, dan is het voor Hem! Een veelzeggend gebaar. Zeker wanneer je het verbindt met het voorafgaande kruiswoord: dat nu alles volbracht is. Zoals Hij Zijn geest overgeeft in de handen van God (Lucas 23:46), zo buigt Jezus, wanneer Hij alles heeft volbracht, het hoofd voor God, om vervolgens te sterven.

Schets vervolgens hoe Jezus tot nu toe, bij alle tegenstand, het hoofd juist fier overeind hield. Johannes maakt in de beschrijving van het evangelie voortdurend duidelijk dat Jezus welbewust gekozen heeft om de weg van het lijden te gaan: Hij ging op weg naar Jeruzalem ondanks het gevaar dat daar dreigde (11:8); Hij liet zich feestelijk onthalen in de stad onder het oog van zijn tegenstanders (12:14); Hij ontmaskerde zijn verrader die met Hem aan tafel zat (13:27); in de Hof van Getsemane stapte Hij zelf naar voren om zich te laten arresteren (18:4); tegenover Zijn rechters toonde Hij geen angst, tegenover Zijn beulen heeft Hij niet gesmeekt…

Die zelfverzekerdheid klinkt ook door in het laatste kruiswoord: ‘het is volbracht’ betekent niet zoiets als ‘het is voorbij’, of ‘dit was het dan’, of ‘nu is het afgelopen’. Het bevestigt de keuze die Jezus heeft gemaakt om Gods plan te vervullen. Hij heeft gedaan, waarvoor Hij op aarde kwam. Hij kan met opgeheven hoofd de aarde kan verlaten.

Hoe anders is dat met ons: wij mensen buigen maar al te vaak het hoofd, voor de zonde, voor ons eigenbelang, voor de wil van de meerderheid, voor de heersers in deze wereld, enzovoort. Omdat we niet sterk genoeg zijn om ons te verzetten. Omdat we niet principieel genoeg zijn. Of omdat we bang zijn om op te komen voor wat rechtvaardig is. Je zou voorbeelden kunnen noemen uit het lijdensevangelie: Judas buigt het hoofd voor het geld, Petrus voor de overmacht, de leiders van het volk voor hun reputatie, Pilatus voor dreigementen…

Omdat Jezus zijn hoofd uitsluitend boog voor de Vader, heeft Hij alles volbracht.

Je zou ten slotte nog een associatie kunnen maken: dat Jezus misschien het hoofd boog voor ons. Niet omdat wij sterker of machtiger zijn dan Hij. Maar omdat Hij zich voor ons wilde vernederen. Hij heeft zijn eigen leven ondergeschikt gemaakt aan ons heil. Met zijn

Laten wij daarvoor eerbiedig het hoofd buigen…!

Ideeën voor kinderen en jongeren

Neem een deel van een krant mee – niet te dik, want je moet scheuren. Vouw de krant een keer horizontaal en verticaal dubbel (zie afbeelding 1: boven en rechts zijn de ‘dichte’ zijden). Vouw vervolgens een punt om (zie afbeelding 2). Vertel de kinderen intussen dat er in de krant zowel goed nieuws als slecht nieuws staat. En vraag hun vervolgens wat je overhoudt als je het slechte nieuws eruit scheurt? Scheur de krant nu in de lengte door (zie afbeelding 3: je houdt aan de dichte zijde een smalle reep over). Vouw ten slotte dat smalle gedeelte open: als je het slechte weghaalt, blijft het goede nieuws over. Het goede nieuws is dat Jezus voor ons aan het kruis wilde gaan!

Liedsuggesties

Er is een rijke schat aan liederen voor de Goede Vrijdag waaruit je kunt kiezen. Denk bijvoorbeeld aan Opwekking 392 (‘Mijn Jezus, ik houd van U’) waarin we in het vierde vers zingen dat we ons voor Jezus zullen buigen.

Jan Swager is predikant in Doornspijk en lid van de redactie ‘Prediking’ van Theologie.nl.