Bijbelwetenschappen

Op het eerste gezicht hebben de teksten van deze zondag weinig met elkaar te maken. Maar in elk van de vier teksten vinden we beelden van overvloed, als vooruitzicht om vol te houden óf als aansporing om aan de slag te gaan.

‘Steeds houd ik de Heer voor ogen… U levert mij niet over aan het dodenrijk… U wijst mij de weg naar het leven: voor altijd een lieflijke plek aan uw zijde.’ De slotverzen van Psalm 16 ademen een sfeer van vastberaden doelgerichtheid, een sfeer die is terug te vinden in alle drie de lezingen van vandaag.

Het verhaal van de bezetene in het land van de Gerasenen is een meeslepend verhaal. Net zoals de bezetene zich laat meeslepen door legio demonen, laten uitleggers zich meeslepen door historische weetjes, psychologiserende interpretaties en weinig zeggende parallellen. Wat moet je er ook anders over zeggen? Het Lucascommentaar van Creed verzuchtte al: ‘This is a strange story’.1 NBV21 zet er voorzichtig boven: ‘Naar de overkant van het meer.’ Wat gebeurt er toch in dit verhaal?

Vanaf de oorsprong klinkt Gods stem over schepping en geschiedenis van mensen (Ps. 29). Dit goddelijk spreken van wijsheid ervaren de eerste christenen in Jezus. Zoals regen neerdaalt uit de hemel en de aarde doordrenkt om daarna tot God terug te keren, zo is het ook met Jezus. In die beweging weet de gemeenschap rond Johannes zich opgenomen. Het laat hen opnieuw geboren worden als Gods kinderen, in een leven met eeuwigheidswaarde. Vanuit dit inzicht gaan ze in gesprek met hun joodse geloofsgenoten.

In de orthodoxe traditie is er een bijzondere verbinding tussen de Pinksterdag en het Loofhuttenfeest. De evangelielezing voor het Pinksterfeest is uit Johannes 7, de enige nieuwtestamentische verhalende passage die zich expliciet tijdens het Loofhuttenfeest afspeelt. We horen de woorden die Jezus sprak op de ‘laatste en grote dag’ van het feest, dus op hosianna rabba. Maar nu zijn ze uit de context van het grote najaarsfeest getransponeerd naar het begin van de zomer, voor het feest van de grote vervulling.

Bij Johannes, in tegenstelling tot Lucas-Handelingen, vallen Pasen en Pinksteren op dezelfde dag. Met Pasen lazen we hoe Maria Magdalena ‘op de eerste dag der week’ van Jezus de opdracht krijgt om aan zijn leerlingen het evangelie, de ‘goede boodschap’, te ‘boodschappen’ (Gr.: angelloo), namelijk dat Hij is opgestegen naar zijn hemelse Vader. Daarmee gaf ze als apostel van de apostelen de aanzet tot een horizontale beweging: de kerk op aarde (Joh. 20,1-18).

Hemelvaartsdag is één en al jubel om de troonsbestijging van onze Heer Jezus Christus. Pinksteren is uitbundige blijdschap in de Heilige Geest. Maar de zondag daartussen heeft als Latijnse naam Exaudi: ‘verhoor toch!’ Zeker met de orthodoxe lezingen dringt het opeens tot ons door: we moeten het voortaan stellen zonder Jezus’ geruststellende aanblik. We blijven in deze wereld achter. Met het oog daarop heeft Jezus gebeden: ‘Heilige Vader, bewaar hen door uw naam.’

Deze zondag wordt ‘wezenzondag’ genoemd. Wie ‘wees’ wordt genoemd, mist iets om haar heen: een mens die je vanaf het allereerste begin kent, een ouder die zorg draagt. Het woord ‘wezen’ komt inderdaad in de lezingen van vandaag voor (Joh. 14,18). Maar de nadruk ligt veel meer op wat er wél is, dan op wat er mist.

Met Hemelvaart vieren we dat na een periode van veertig dagen waarin Jezus lijfelijk aan zijn leerlingen verscheen, er een nieuwe tijd is aangebroken: de belofte dat de leerlingen kracht zullen ontvangen van de heilige Geest (Luc. 24,49) zal snel worden ingelost.