Bijbelwetenschappen

De koning had een onrustige nacht en Hamans wereld keert zich compleet om. Tussen de twee drinkfestijnen in gebeurt een heleboel. Haman dacht dat hij alles in het leven had bereikt wat hij wilde: enorme rijkdom, tien zonen, de op handen zijnde erkenning door de koning en respect dat hij zich, zij het met harde hand, wist te verschaffen. Maar nu komt Haman thuis van een nachtmerrie.

De ‘historische novelle’ komt tot haar einde en daarmee breekt een hoopvol en hopelijk ook definitief nieuw begin aan: het behoud van een volk dat ten dode opgeschreven was. Tevens horen we van een besluit tot een permanente herinnering aan ondergang en opgang door middel van vastgestelde feest- en gedenkdagen. Maar daarvoor moet nog een
belangrijke kwestie besproken worden.

‘Keer mij om naar U toe; keer ons toe naar elkaar.’ Wonderlijk hoe goed de lezingen van deze zondag bij elkaar passen. Allebei zijn ze samen te vatten in één woord, kernbegrip in de joods-christelijke traditie: ‘ommekeer’ (Hebr.: tesjoebhah). Of zoals opperrabbijn Jonathan Sacks het noemt in zijn boek Niet in Gods Naam: ‘hartsverandering’, de ‘omkeer’ (Gr.: metanoia) waartoe Johannes de Doper ons oproept aan het begin van het Marcusevangelie.

De boodschap die uit de profetie en het evangelie van deze zondag klinkt, is heel eenvoudig: leef de Tora, leef het evangelie. Zweer er niet bij, maar belichaam het. Als je leerling van Jezus bent, is het leven je stage. Of je erbij hoort (bij de tempel, de kerk, de Jezusbeweging) zal uit je gedrag en je gezindheid blijken, niet uit je lidmaatschapskaart of contributie.

Lucas 4:1-13 is een programmatisch deel van dit evangelie, waarin de weg van de Messias op compacte wijze wordt weergegeven, eindigend met een cliffhanger die vooruitwijst naar Jezus’ lijden. Het volgt op Jezus’ geboorte en kinderjaren (hst. 1-2) en het optreden van Johannes de Doper, Jezus’ doop en genealogie (hst. 3). Dit alles bereidt voor op het
‘eigenlijke’ verhaal van Jezus, dat begint met zijn publieke optreden en zijn prediking in de synagoge van Nazaret (4:14-30).

Vasten is een tijd van goede werken doen: daden van gerechtigheid! Die daden van gerechtigheid zijn: aalmoezen geven, bidden en vasten. Jezus noemt deze werken van gerechtigheid met nadruk. Wij moeten ze doen, maar… ‘in het verborgene’. Wonderlijk genoeg moeten wij als goede hoorders (en doeners!) van de Bergrede licht en zout der wereld zijn (Matteüs 5:13-16) én tegelijkertijd werken aan de omgang met God in het verborgene. Zijn die dingen met elkaar in tegenspraak? Neen.

Anders dan bij Matteüs (5:1-12) doet Jezus zijn uitspraken van ‘zalig’ en ‘wee’ bij Lucas (6:17-26) in de tweede persoon meervoud. Daarmee vestigt Hij de aandacht op de aangesprokenen: een grote schare van zijn leerlingen, evenals een grote menigte van het volk uit heel Judea, uit Jeruzalem en van de zeekant van Tyrus en Sidon (6:17). Die aandacht wordt versterkt doordat Jezus zijn blik opheft naar zijn leerlingen zodra Hij begint te spreken (6:20).

In de afgelopen jaren is De Nieuwe Psalmberijming gegroeid van een kersverse website tot een compleet psalmboek. Onder de eerste lichting psalmen bevond zich Psalm 2. In de loop van de tijd hebben velen op deze berijming gereageerd. Onder meer kritische geluiden. De tekst is meer dan eens aangepast. Psalm 2 geeft een goed voorbeeld van de uitdagingen waar je als berijmer tegen aanloopt.

De Bijbel is niet alleen een leesboek, maar ook een liederenboek. In het bijzonder de psalmen zijn vanouds dé liederenbundel van kerk en synagoge. De eeuwen door zijn ze op allerlei manieren gezongen en berijmd – zo blijken ze tijdloos en blijven ze bij de tijd. Ik heb als dichter mogen meewerken aan de meest recente berijming van alle 150 psalmen in het Nederlands, De Nieuwe Psalmberijming (uitg. KokBoekencentrum 2021).