Bijbelwetenschappen

Het Lucasevangelie wil de betrouwbaarheid van de christelijke boodschap bepleiten. Het relaas over Jezus is dan ook niet neutraal, maar nodigt de lezers uit om te zien hoe datgene wat in en rond Jezus gebeurd is, samenhangt met hun liefde voor God. Deze insteek maakt dat Lucas voortdurend diverse aspecten van dit verhaal aanbrengt, heropneemt, opnieuw verdiept. De passage van Jezus’ eerste optreden in zijn vaderstad Nazaret is dan ook literair nauw verbonden met de omliggende perikopen en is in die samenhang te lezen.

In Lucas 3:1-2 zet Lucas de machten in de dagen van het optreden van Johannes de Doper in het gelid. Zijn evangelie is contextuele theologie. Theologie, geen geschiedschrijving, al lijkt dat wel zo. Ook in 1:5 en 2:1-2 lijkt het hem om geschiedschrijving te gaan, wanneer de grote namen van die eerste decennia van de eerste eeuw van onze jaartelling de revue passeren. Maar dit alles is decor, het is context. Het duidt de wereld aan waarin het verhaal dat Lucas vertelt zich afspeelt.

Je kunt het boek Ester wel een gelegenheidsgeschrift noemen. Een reactie op een gewelddadige vervolging, literair geantedateerd, met een andere locatie dan waar deze in werkelijkheid heeft plaatsgevonden (hier de burcht in de stad Susa in Perzië). Een vorm van verzets- of onderduikliteratuur, ter bemoediging, zoals ook de eschatologische prediking die functie heeft. Je schrijft uiteraard met het oog op het heden, maar om niets aan de grote klok te hangen, situeer je de situatie in het verleden en op een andere plaats. Hoe dan ook: een goed gecomponeerde novelle.

Het is vandaag de tweede zondag van Advent. Met de evangelieboodschap van Openbaring 10:7 midden in de donkere dagen voor Kerstmis vatten we moed om de zware weken van de Voleinding achter ons te laten en vooruit te zien naar de Advent van onze Heer.

‘En het gebeurde (…)’ (Hebr.: wajehi). Zo begint de Hebreeuwse tekst over de roeping van Jeremia, en dat betekent: Let op! Er volgt iets belangrijks. Het boek Jeremia heeft een lange en ingewikkelde ontstaansgeschiedenis met verschillende auteurs, maar deze eerste verzen zetten ons op het spoor van iemand uit een priestergeslacht, rond het jaar 600 v.Chr., uit een dorp in Juda, niet ver van de zuidgrens van het toenmalige Noordrijk, waartegen hij zal gaan optreden. Hij wordt geroepen tot profeet van de Eeuwige, maar niet alleen voor zijn eigen volk en generatie. De profetieën overbruggen regeringen van meerdere koningen en zijn gericht op verschillende situaties. Misschien ook nog op die van onze tijd?

Alle drie de teksten van de huidige Derde Advent koppelen de vormgeving van het leven aan de toekomstverwachting. De redactor van de profetieën van Sefanja kijkt in de diaspora uit naar de vreugde over het einde van de straf en over Gods onbetwist koningschap in Jeruzalem. Voor Paulus is de nabijheid van de Heer de motivatie voor goed handelen in het dagelijkse leven. En reeds voor de Doper ging, aldus Lucas, een bekering die het gedrag van mensen zichtbaar veranderde samen met de verwachting niet alleen van de dag des oordeels, maar ook van de sterkere die met de heilige Geest ging dopen.

Het boekje Ester wordt in de introductie die de NBV erbij geeft, een novelle genoemd. Dat genre, zo luidt de definitie, kent één hoofdpersoon, die we leren kennen op een eendimensionaal keer- of hoogtepunt in zijn/haar leven. Zijn/haar karakter ontwikkelt zich nauwelijks. Er zijn in dit verhaal wel meer handelende personen. In dit hoofdstuk is het in elk geval Mordechai die de hoofdrol speelt: twaalf keer valt zijn naam.

Het ontbrak Johannes niet aan verbeeldingskracht en we moeten toegeven dat we zijn symbooltaal nooit helemaal kunnen begrijpen. Met die concessie doen we een poging om er althans iets van te snappen en we kijken naar de figuren die in dit hoofdstuk voorkomen. Wie zijn ze en wat doen ze? Kunnen we ze in de ruimere context van het boek plaatsen en daardoor beter begrijpen?

‘In het sterfjaar van koning Uzzia’: een aankondiging die meer is dan een tijdsbepaling. Het ancien régime moet verdwijnen. Er is een andere wereldorde op komst! Hoor maar: ‘toen zag ik [Jesaja,] de Heer zitten op een hoge en verheven troon en zijn zomen vulden de tempel. Serafs stonden boven Hem (…) en riepen elkaar toe: Heilig, heilig, heilig is de Heer der heerscharen, de hele aarde is vol van zijn heerlijkheid’ (Jesaja 6:1-3).