Spiritualiteit en mystiek

De ene sociale situatie vraagt om vousvoyeren, de andere om tutoyeren. In de loop van de afgelopen decennia is bovendien jij meer gemeengoed geworden dan u. In beide gevallen betekent de wisseling tussen u en jij een overgang, een transitie, voor de spreker en de aangesprokene. Ook God wordt meer en meer ‘Jij’ genoemd. Er is iets veranderd. Ook als je kiest voor ‘U’, klinkt ‘Jij’ door.

Het doel bij geestelijke begeleiding is de ‘wedergeboorte’ van de begeleide, die zich in een overgangsproces van oud naar nieuw bewust wordt van zijn of haar ‘echte zelf’. De cisterciënzer André Louf beschrijft hoe in zo’n gesprek de begeleider op het juiste moment een Woord kan spreken.

Zoals kinderen vroeger gespeend werden (tot hun derde ontwenden ze stap voor stap de moederborst), zo worden gelovigen in fases volwassener in hun omgang met God. Johannes van het Kruis beschrijft met deze metafoor hoe God beginnende gelovigen omhoog wil trekken naar een hogere graad van liefde.

In het leven heb ik vooral geleerd dat je nooit moet wachten als je geroepen wordt. Ik werd een paar maanden geleden gebeld door een oudere man uit onze kerk. Hij was ziek en wist dat hij ging sterven. Hij had in overleg met de leden van onze uitvaartgroep alles op papier gezet over zijn laatste afscheid. Alles was geregeld. En toch wilde hij me zien en nog een keer spreken. Ik ben meteen naar hem toegegaan.

Bij de doop laat de dopeling het oude leven achter zich, en neemt hij of zij de ‘nieuwe mens’ aan. De doop markeert het moment van de transitie. Tegelijk is het een levenslang proces om Jezus werkelijk na te volgen.

Sommige mensen die hun hele leven wijden aan God, slaan de weg van de beschouwing in, de contemplatie. Dan begint een eenzame weg. Het veertiende-eeuwse boekje De Wolk van niet-weten wil deze geroepenen begeleiden in hun ontwikkeling.

Jonge professionals kunnen in hun laatste studiejaar monastieke inspiratie opdoen in de minor ‘Expeditie Benedictus’. Ook maken ze kennis met meditatietechnieken. Na afloop beschrijven ze hun spirituele reis en geven ze aan wat deze in gang heeft gezet. Ze doen dat in de vorm van een ‘persoonlijke levensregel’. Hun docenten over wat er gebeurt: ‘Ze zijn niet meer thuis maar ook nog niet aangekomen in het nieuwe gebied.’

Het leven van Wim Reedijk (predikant en oud-redacteur van Herademing) veranderde van de ene op de andere dag, toen hij een fietsongeluk kreeg. Er zijn veel dingen die hij niet meer kan. Toch ervaart hij dat uiteindelijk de winst groter is dan het verlies.

In transitie, dat is het jaarthema van 2021 in Herademing. Wie op internet zoekt, komt tot de ontdekking dat het woord transitie in allerlei situaties wordt gebruikt. In de muziek wijst dit begrip op de overgang van de ene toon naar de andere. In de politiek krijgt het gestalte in de overgang van het ene bestel naar het andere; van een situatie van onderdrukking naar een rechtsstaat of vice versa. Hieruit komt naar voren dat transitie betrekking heeft op een overgang. De eigenlijke betekenis is: ergens doorheen gaan. Het gaat om een dynamisch proces van persoonlijke ervaring.