Korte Metten: De spagaat van de PKN
Kiezen voor je eigen christenen of voor joodse wortels?
De actualiteit in Israël en Palestina legt een oude spanning opnieuw bloot: die tussen de Joodse wortels van de kerk en haar verbondenheid met medechristenen in de regio. Rabbijn Lody van de Kamp vraagt zich af: hoe ver reikt die verbondenheid eigenlijk? En waar hoort de kerk te staan?
Nog steeds verhouden kerk en synagoge zich moeizaam tot elkaar. Wat zich op dit moment in en rond Israël, Palestina en Gaza afspeelt, is medeoorzaak van de starre onderlinge betrekkingen tussen wat het Nieuwe Testament omschrijft als de moederboom, de synagoge, en de daarop geënte tak, de kerk.
Palestina-associaties bij het Yad Vashem-monument
Enkele jaren geleden leidde een verslag van de Jeruzalemreis van de Nederlandse Raad van Kerken tot vuurwerk. Volgens die rapportage riep een bezoek aan het Holocaustmonument Yad Vashem bij deelnemers toch associaties op tussen wat zij daar hadden gezien over de Holocaust, en hun bezoek aan delen van de Palestijnse gebieden.
Synagoge en kerk stonden op hun achterste benen tegenover elkaar: ’Hoe halen die christenen het in hun hoofd om zo’n vergelijking te maken?!’ De gewraakte passage werd uit het verslag gehaald, en het volk van het Oude Verbond en de gelovigen van het Nieuwe Verbond konden weer samen verder.
Botsende meningen binnen de PKN
Dit soort spanningen doet zich niet alleen voor tussen Joden en christenen. Ook intern kunnen de meningen hard botsen.
Er is momenteel een markante overeenkomst tussen de wrijving tussen de Joodse gemeenschap en de kerk, en het interne ongenoegen binnen de PKN
Op het grote plein voor het landelijk dienstencentrum van de Protestantse Kerk in Nederland (PKN) in Utrecht demonstreerden onlangs predikanten, kerkwerkers en gelovigen. Zij verlangen van hun kerkleiding dat die zich krachtiger uitspreekt tegen de oorlogsvoering van Israël in Gaza en het optreden van Joodse kolonisten op de Westelijke Jordaanoever.
De spagaat: kiezen voor christenenen of voor joodse wortels
Ik ben geen predikant. Ik beschrijf mezelf als rabbijn — en met een knipoog — als een half-afgestudeerde theoloog die nooit verder is gekomen dan het Oude Testament. Dus moet ik me eigenlijk niet bemoeien met interne geloofszaken van andere kerkgenootschappen. Toch valt me op dat er op dit moment een markante overeenkomst is tussen de wrijving tussen de Joodse gemeenschap en de kerk, en het interne ongenoegen binnen de PKN.
De PKN verkeert in een spagaat. Dat is geen kwestie van verkeerde keuzes, maar een gevolg van haar identiteit. Haar kerkorde vertelt dat ‘de kerk geroepen is om in al haar geledingen het gesprek met Israël te zoeken en gestalte te geven aan haar onopgeefbare verbondenheid met het volk Israël’.
Aan de andere kant is het een feit dat in en rond Israël veel Arabieren en Palestijnen wonen die geloofsmatig tot dezelfde richting behoren als de leden van de PKN: medechristenen. Met deze geloofsgenoten — vaak in een benarde situatie — bestaat vanzelfsprekend óók een onopgeefbare verbondenheid.
Dan heb je die spagaat: kiezen voor je eigen christenen of voor je Joodse wortels. Dat leidt vanzelfsprekend tot intern ongemak — en tot ongenoegen met de Joodse gemeenschap, of met delen daarvan. Ga er maar aanstaan.
De uitdaging: terug naar de tekentafel
Mag ik een suggestie doen? Even pauzeren met het ruzie maken en terug naar de tekentafel. Wat bedoelen we eigenlijk met die onlosmakelijke verbondenheid met ‘het Volk Israël’? Gaat het om het Bijbelse volk Israël, om de huidige Joodse gemeenschap, of om de bevolking van de hedendaagse Joodse staat Israël?
Eerst deze definities maar eens helder krijgen. Dan weten we in ieder geval waar de ene tak van de spagaat naartoe leidt. Aan de andere kant: hoe zit het eigenlijk met de verbondenheid met christenen in het Midden-Oosten? Is die groter dan met christenen in andere delen van de wereld? Vraagt deze groep meer solidariteit dan andere benarde geloofsgenoten elders in de wereld?
Als dit allemaal weer wat duidelijker is, weet de kerk ook waar haar taak ligt. Dan komen de voetjes aan het eind van de spagaat weer netjes naast elkaar te liggen, en kan er korte metten worden gemaakt met de ruzies. Het is maar een idee.
Over de auteur
Lody Benno van de Kamp (1948) is een orthodox-joodse rabbijn, schrijver en zakenman. Samen met jongerenwerker Saïd Bensallam richtte hij het initiatief Saidenlody op, dat tot doel heeft de interreligieuze dialoog op scholen te bevorderen.
