Meditatie Handelingen 16:16-18
En het gebeurde, toen wij naar de gebedsplaats gingen, dat een zekere slavin ons tegemoet kwam, die een Python-geest had en haar heren veel verdienste verschafte doordat ze waarzegde. Deze volgde Paulus en ons en ze riep aldus: deze mensen zijn dienstknechten van de allerhoogste God, die jullie de weg van de redding verkondigen. En dit deed zij durende vele dagen. En Paulus werd verontwaardigd en keerde zich om en zei tegen de geest: Ik gebied je in de naam van Jezus Christus om van haar uit te gaan; en hij ging uit op hetzelfde uur. (Handelingen 16, 16-18)
De mailbox stroomt regelmatig vol met berichten waar we niet om hebben gevraagd. Voor spam bestaat een filter, waarvan ik dankbaar gebruik maak. Voor de post die het lot van de kip, de nerts en het varken in mijn aandacht aanbevelen, blijk ik evenmin erg gevoelig te zijn. Maar voor medemensen die hun zorgen in theologische taal verwoorden, bestaat geen automatische immunisering onder een knop op mijn pc. Ik word bestookt door iemand die hardnekkig waarschuwt voor de naderende eindtijd. Een ander propageert bijna wekelijks een solidariteit met Israël waar een Israëliër zelf bang van zou worden. Een zeer productieve schrijver rijgt Bijbeltekst aan Bijbeltekst om te wijzen op de morele verloedering van het Koninkrijk der Nederlanden. Voorts roept iemand mij op om bij voortduring te bidden voor de vervolgde christenen. En weer een ander bewijst, in lange epistels, dat occultisme leidt tot ondergang. Ook ontvang ik berichten van mensen die Inzichten hebben gekregen en van hen die aan de Overkant zijn geweest en die mij in de eeuwige vreugde willen laten delen. Voeg ik bij deze digitale invasie nog de tastbare pamfletten, boekjes en cd’s die in de brievenbus belanden, dan rijst uit dit alles een onrustbarend beeld op: theologie trekt getormenteerde mensen aan. Ik check regelmatig bij collega’s of zij eveneens deze overvloed aan theologische preoccupaties, zorgen en obsessies als een iets te milde regen over zich uitgestort zien. Dat lijkt wel degelijk het geval te zijn. Wij verbazen ons dan over de mooiste en duurste vormen waarin enkele schrijvers van gedichtenbundels en theologische essays hun producten weten uit te geven. In een begeleidende brief bij weer zo’n prachtig verzorgd hard cover met zilveren letters bedrukt en gratis toegezonden boek stond: “Wanneer u dit leest, zult u begrijpen waarom op geen enkele manier geld een rol moet spelen bij het verspreiden ervan.” Het boek ging mijn begrip echter verre te boven en ik was het meest benieuwd naar de fondsen die zulke uitgaven mogelijk maken.
Op al deze theologisch getinte oproepen en mededelingen reageer ik niet. Angst voor een eindeloze correspondentie over een heet hangijzer, dat toch nooit afkoelt, weerhoudt me daarvan. Maar onder invloed van bovenstaande tekst uit Handelingen denk ik dat ik de zaak nog eens moet heroverwegen. In ieder geval ben ik een andere categorie in de postbus gaan onderscheiden. Het betreft onbekende schrijvers en schrijfsters – naar mijn waarneming zijn er in deze categorie ineens meer vrouwen – die niet zozeer de toestand in de wereld analyseren en de lezer willen mobiliseren, maar een inkijk geven in hun eigen gemoedstoestand. Deze is zelden vrolijk. Professioneel gezien heb ik geleerd dat je ook die berichten als ongewenst moet afserveren. Maar dan is daar die Handelingentekst. Die staat in het geheel van een in mijn ogen bijzonder aangrijpende drieslag van bevrijding. Eerst is daar , de purperverkoopster, die haar hart en haar huis opent voor wat Paulus zei. Sterker nog, de Heer die in dit gedeelte tegenover de andere heren staat, zorgt ervoor dat haar hart zich opent. Ze laat zich dopen, samen met de mensen die bij haar huishouding hoorden, als een vrije en waarschijnlijk ook vrij bemiddelde vrouw. Dan is daar de hoofdcipier, die aan Paulus en Silas vraagt wat hij moet doen om gered te worden. Hij aanvaardt het evangelie en laat zich dopen met allen die bij hem horen, als iemand die anderen in gevangenschap hield en zelf uit gevangenschap moest worden bevrijd. En tussendoor is er die slavin met een orakelende geest. Op alle mogelijke manieren is zij in de greep van anderen. Ze loopt Paulus en zijn gevolg al dagenlang achterna. Zou je het vandaag een geval van stalking kunnen noemen? Bestaat er zoiets als spirituele stalking? Ze roept iets wat op zichzelf genomen waar is. Maar het is het soort publiciteit waar Paulus en de zijnen gauw genoeg van hebben, een geschreeuwde propaganda, een leuze zonder vraag om antwoord, zonder vraagwoorden überhaupt. Daar wordt niet alleen zijzelf, maar ook de luisteraar raar van in het hoofd. Je kunt het niet langer aanhoren. Bovendien zie je de exploitatie van haar gave. Het is een belediging van Paulus, maar daar zou Paulus zich nog wel overheen kunnen zetten. Het is een belediging van de God die haar gemaakt heeft en redden zal, maar dat zij niet beseffen. Het is misschien vooral een belediging van haarzelf, onwaardig en uitgeperst, in niets meer iemand.
Wat ik tot nu toe gedaan heb met die digitale post die de proporties van stalking aanneemt, lijkt het meest op het uitschakelen van ontvangst. En dus op het uitschakelen van mijn antenne voor de mensen die schrijven dat ze in de greep zijn van wat niet al. Wat Paulus in de naam van Jezus doet, lijkt het meest op het uitschakelen van de wurggreep zélf en van de ‘wurger’ die hij daarachter ontwaart. Ik schakel het geluid uit; Paulus schakelt de veroorzaker van de pijn uit. Het betekent verlossing voor de slavin, verlies van inkomsten voor haar ‘heren’ en uiteindelijk gevangenisstraf voor Paulus. Ik zo’n tekstgedeelte niet zomaar toepassen op mijn dagelijkse bord digiboodschappen. Nog steeds gooi ik professioneel de anonieme troep weg. Maar de tekst koerst ergens op af, stuwt ergens heen, seint me toch vaker de wurggrepen door van de mensen die me ongevraagde post sturen. Theologie is er ook voor getormenteerde mensen.
