Missionair probleem
‘The great mistake’ noemde een van mijn docenten in New York de protestantse Reformatie. Hij bedoelde ermee dat daardoor allerlei theologische accenten in confessionele identiteiten gestold geraakt waren. Het verhinderde toegang tot de volheid van de traditie, de eenheid van de kerk, wederzijdse ondersteuning en inhoudelijke verrijking van christenen, en een geloofwaardig getuigenis van de kerk.
Als in Christus de mensheid, zelfs de schepping, tot één gemeenschap verzoend is, dan is het weinig overtuigend wanneer die gemeenschap gestalte krijgt door een hele reeks elkaar beconcurrerende, zelfs bestrijdende kerken en gemeenschappen. Het uitvloeisel van de Reformatie staat daarmee ook haaks op de intenties van ‘de reformatoren’, die vernieuwing, geloofwaardige missie en verkondiging, niet schisma en verdeeldheid, wilden.
– Het hoort overigens bij de geschiedenis van de Katholieke Kerk in Nederland – waarvan de Oud-Katholieke Kerk voortzetting is – dat ze sinds het einde van de zestiende tot het begin van de negentiende eeuw in illegaliteit moest leven, die juist weer door de gereformeerde kerk bevorderd was. Nederlandse tolerantie is een zeer relatief begrip! –
Kortom, het gedenken van de Reformatie stelt iedereen voor een enorm missionair probleem: de verdeeldheid van de kerken, die de verzoening en de gemeenschap die de kerken verkondigen tegenspreekt. Verdeeldheid onder protestantse kerken is daarbij één ding, de scheiding tussen katholieken en protestanten een ander, de scheiding tussen westers en oosters christendom een volgende, de scheiding van deze twee van oriëntaals christendom er nog eentje.
Missie en verkondiging is alleen dan geloofwaardig wanneer kerken zelf de verzoening en gemeenschap belichamen waar ze getuigenis van afleggen. Een echte, authentieke boodschap is immers altijd een belichaamde boodschap. Kerken willen uiteindelijk graag een zichtbaar en ervaarbaar teken zijn van hun verkondiging van Christus: als het Lichaam van Christus.
Deze nadruk op oecumene is goed oud-katholiek, maar zeker niet exclusief oud-katholiek. De grote oecumenische beweging van de twintigste eeuw kreeg een beslissende impuls van de Wereldzendingsconferentie in Edinburgh van 1910.
– Peter-Ben Smit is universitair docent Nieuw Testament aan de Faculteit der Godgeleerdheid van de Vrije Universiteit Amsterdam, bijzonder hoogleraar aan het Oud-Katholiek Seminarie, (assistent-)pastoor in de Oud-Katholieke Parochie Amsterdam en lid van de redactie van TussenRuimte.
