Moed in het dagelijks leven

Neely Kok schreef een handreiking over moed in het dagelijks leven. Wat betekent moedig zijn eigenlijk en wat als je de moed niet kan opbrengen of verliest? Op basis van persoonlijke ervaringen reikt ze een reflectie aan voor iedere dag van de week om weerbaarheid en moed te versterken.

Durven is even je evenwicht verliezen

“Durven is even je evenwicht verliezen. Niet durven is jezelf verliezen.” Deze uitspraak is van Søren Kierkegaard, een Deense theoloog uit de negentiende eeuw. De woorden spreken mij aan, want ik durf zelf ook regelmatig iets niet – aankaarten dat het gerecht in het restaurant niet goed is of dat je de rekening voor een reparatie niet in orde vindt, om maar eens wat te noemen. Het is dan van belang om innerlijk af te wegen of je het belangrijk genoeg vindt om te reageren of toch het gebrek aan durf of moed laat gebeuren. Om te durven heb je immers moed nodig, want als je iets niet durft ligt daar angst aan ten grondslag. Bang of angstig zijn is menselijk en niet iets om je voor te schamen. Maar het is wel goed om in je leven te oefenen om iets moediger te zijn. Dat wordt wel je ‘durfspier’ genoemd en die kun je – net als andere spieren – trainen. Moed trainen doe je door uit je comfortzone te stappen. Niet met grote stoer bedoelde stappen waar je zelf van schrikt, maar door kleine acties die je spannend vindt tóch te doen.

Kierkegaard geeft in bovengenoemde uitspraak ook aan waarom dat van belang is: anders verlies je jezelf. Wanneer je niet(s) durft ben je (een deel van) jezelf verloren.

Wat vind je van deze uitspraak van Kierkegaard? Kun je je erin vinden? Zijn er momenten te bedenken waarop de uitspraak je zou helpen om meer te durven, moediger te zijn? Wat is ervoor nodig om uit je comfortzone te stappen?

Maandag was in mijn jeugd wasdag. Die dag is gekoppeld aan mijn moeder, die op maandag heel vroeg opstond om de was te doen voor het gezin van zes personen. Het wasgoed ging in een houten tobbe met een draaischijf onderin. Warm water moest er met een emmer bij gedaan worden. De kleding werd er met een houten knijper uitgehaald en met de hand door een wringer gedraaid. Het bestaan van mijn moeder was niet altijd even makkelijk. De vaste taken voor een vrouw in de jaren vijftig en het automatisme waarmee ervan uitgegaan werd dat ze ook meehielp in de winkel aan huis staken haar wel eens. Ze had meer in haar mars dan dat, maar daar was geen ruimte voor in die tijd. Toch hield zij daarbij een vrolijk humeur en aanpassingsvermogen. Pas jaren later realiseerde ik mij waardoor zij dit leven toch met vreugde aankon. Ze was een heel trouwe kerkganger en in haar Bijbeltje vond ik allemaal aantekeningen, die haar kracht, moed en vreugde gaven om het leven aan te kunnen.

Kun je ook een dergelijke ervaring vertellen over iemand die jij kent? Weet je waar jouw vader of moeder (of iemand anders) de moed vandaan haalt om met vreugde te leven?

Dinsdag. Eigenlijk start ik deze dag veel te vroeg. Ik ben een kopje thee gaan drinken omdat ik niet kan slapen. Dat komt nu eenmaal wel eens voor en dan kijk ik even een televisieprogramma terug voordat ik weer in bed duik. Bijna altijd kijk ik dan De Verwondering met Annemiek Schrijver. Die nacht verwonder ik me over de moed van Mariann Budde, de bisschop die president Trump toesprak in de kerkdienst kort na zijn aantreden. De bede die zij naar hem uitsprak kwam voort uit haar bezorgdheid dat er over zoveel mensen in de Verenigde Staten, met name over migranten en leden van de LHBTQ+-gemeenschap gesproken werd alsof ze crimineel waren of schadelijk voor de samenleving. Het vergt veel moed om op zo’n moment de president te confronteren. Hij was not amused en zij werd in de dagen na de kerkdienst bedreigd. Maar deze bisschop had haar ‘durfspier’ al flink getraind in het leven. Ze schreef er zelfs een boek over Moed in het dagelijks leven. Het is een krachtig en inspirerend boek dat je uitdaagt om je angsten te trotseren en op te komen voor wat écht belangrijk is. Mariann Budde laat zien dat moed geen aangeboren talent is, maar een bewuste keuze die je elke dag opnieuw maakt. Of het nu gaat om je mening uiten, grenzen stellen of tegen de stroom in durven gaan: echte moed zit vaak in de kleine, dagelijkse beslissingen.

We hoeven niet allemaal een Mariann Budde te zijn, maar hoe kan zij jou inspireren? Kun je een voorbeeld geven van een (kleine) beslissing die je genomen hebt, die moed of durf vroeg?

Woensdag is mijn koordag. Zingen in een koor betekent zorgen voor goed samenspel van de zangers binnen je stemgroep én binnen het hele koor. Samen zingen is goed voor je en het verbindt mensen met elkaar. We zingen niet voor niets in de kerk en in het voetbalstadion. Maar ook luisteren naar muziek geeft moed om het vol te houden in een ingewikkelde en uitdagende tijd. In Palestina heb ik ervaren hoezeer samen zingen de vrouwen in Bethlehem kracht geeft om het leven in onderdrukking vol te houden. In het Soemoedhuis zongen de vrouwen elke week. Soemoed betekent in het Arabisch vastberadenheid, standvastigheid. Het is een kernbegrip in de Palestijnse strijd voor behoud van land en rechten. Het Soemoed verhalenhuis, waar de vrouwen samenkomen en zingen staat vlakbij de ruim acht meter hoge betonnen muur door de stad. Maar daar in dit bescheiden onderkomen van het verhalenhuis werken de vrouwen aan een menselijke muur van vastberadenheid en moed.

Wat doet muziek met jou? Hoe kijk je naar de moed van de Palestijnse vrouwen onder de huidige omstandigheden? Ken je meer voorbeelden van muziek, die moed geeft?

Donderdag kun je kijken naar de natuur of anders gezegd naar Gods schepping. De vogels in de tuin of in het park. Het riet dat verkleurt. De frisse tinten van de lente, de geur van vers gemaaid gras in de zomer, de kleuren van de herfst, de tinteling van een koude winterdag. Het doorgaan, een jaar rond, biedt rust en ruimte, tegenwicht. Je bewust zijn van de seizoenen kan helpen om alles wat je verontrust in een grotere context te plaatsen en innerlijke rust te vinden om moedig te zijn als dat nodig is.

Maar in deze tijd kun je niet van natuur spreken zonder ook de zorgen om het klimaat te noemen. Er zijn groepen die met veel moed opkomen voor het klimaat, waaronder Extinction Rebellion, ‘een internationale, activistische beweging die zich verzet tegen klimaatverandering en het verlies van biodiversiteit.’ Zo worden zij enerzijds omschreven, anderen zeggen ‘wij zijn gewone mensen, uit alle hoeken van het land en van alle leeftijden die zich ernstig zorgen maken over de klimaat- en ecologische crisis.’ De acties worden hen niet in dank wordt afgenomen. Blokkades van snelwegen, acties bij bedrijven, zitten op een spoorlijn; meestal geweldloos en vaak wel met geweld beantwoord. Voor dergelijke acties heb je wel moed nodig. Maar wellicht vind je het geen eenvoudige opgave om je mening hierover te vormen.

Hoe helpt de natuur jou om je moed te ondersteunen? Maar ook: de natuur, het klimaat staat onder druk. Hoe kijk je naar de acties van verschillende groepen? Vind je het moedig of denk je daar anders over?

Vrijdag. Dit is de dag waarop ik meestal naar de sportschool ga. Dat vraagt van mij de moed om ‘s morgens op tijd op te staan en, eenmaal daar, om aan een nieuwe uitdaging te beginnen. Je lichaam vraagt om goede verzorging. Met dit lichaam moet je alles doen in deze wereld en zó en niet anders ben je geschapen door God. Daarom ben je er verantwoordelijk voor dat je fysiek zo goed mogelijk functioneert. Je geest functioneert beter als je lichaam gezond is. Mens sana in corpore sano, is een bekend Latijns gezegde: een gezonde geest in een gezond lichaam. En een verslaving, aan wat dan ook, is voor niemand goed. Proberen daarvan af te komen vraagt misschien wel meer dan een dosis moed.

Uit de vele genezingsverhalen uit het Nieuwe Testament blijkt ook dat het lichaam voor Jezus een belangrijk, niet te verwaarlozen gegeven is. Ook voor mystici is het lichaam belangrijk, onder meer omdat dit het voertuig is voor de eenwording met God. Sporten is een van de manieren om goed voor je lichaam te zorgen. Dat hoeft niet altijd met spierballen en uitputtingsslagen en ook niet alleen maar uitdagend. Het kan ook rustgevend zijn zoals yin yoga.

Hoe belangrijk is het voor jou om goed voor je  lichaam te zorgen? En vraagt dat ook een zekere moed om dat te (blijven) doen? In de genezingsverhalen over Jezus is er ook sprake van moed bij de zieke om Jezus te benaderen of op hem te vertrouwen. Hoe is dat voor jou? Ken je iemand die de moed heeft gehad om tegen een verslaving in te gaan?

Zaterdag is de dag dat ik denk aan relaties. En dan vooral aan de meest intieme relaties, namelijk de mens of mensen met wie je elke dag samenleeft. Niet zelden vraagt dat samenleven ook moed. Moed om het vol te houden, om de relaties te onderhouden, om tijd te maken voor elkaar, om je aan elkaar te scherpen. Ik las het boek Beladen huis van sociologe Christien Brinkgreve. Zij schrijft open over hoeveel moeite het kostte om samen te leven met haar (inmiddels overleden) echtgenoot. Het is een egodocument, maar ook een tijdsdocument, waarin de patriarchale samenleving z’n tol eiste, in bijzonder van vrouwen. In een periode waarin ik er zelf doorheen zat, las ik het boek Belijdenissen van Augustinus. Om op de been te blijven, had ik deze stevige kost nodig. Augustinus schrijft: “Hoop heeft twee prachtige dochters, woede en moed. Woede over de dingen zoals ze zijn en moed om te geloven dat ze niet zullen blijven zoals ze zijn.”

Hoe is het voor jou in intieme relaties; wanneer heb je moed nodig, wanneer schenkt de ander jou moed? Wat vind je van de ervaring van Brinkgreve, die aangeeft dat ‘de karresporen van het patriarchaat’ invloed hebben op vrouwen en dat het veel moed vraagt om je eigen weg te gaan als vrouw? Wat vraagt het van jou om te geloven dat de dingen niet zo blijven als ze zijn? (Hoe) zijn woede en moed volgens jou verbonden aan elkaar?

Zondag is de dag voor de Bijbel. Een viering in de kerk begint met een vaste bemoediging voor alle aanwezigen: “Onze hulp is in de Naam van de Heer, die hemel en aarde gemaakt heeft, die trouw blijft tot in eeuwigheid en niet loslaat wat zijn hand begon.” Geloof en vertrouwen op God kunnen moed geven, waar je anders misschien ten onder zou gaan aan angst. Allerlei verhalen in de Bijbel vertellen over moed. Mozes moest tegen de farao ingaan. Bij de uittocht uit Egypte moest men de moed hebben om te vertrekken, zonder te weten waar de tocht precies naar toe ging en hoe lang het ging duren. Esther kwam moedig op voor haar volk. Jezus zegt dat we altijd moeten blijven bidden en de moed niet verliezen. Hijzelf ging tegen gangbare geloofsopvattingen in en redetwistte met geestelijke leiders van het volk. Jezus’ eigen levensweg lijkt nergens op uit te lopen dan op een te vroege dood. Hij is zelf buitengewoon moedig en geeft zich over aan die weg en legt zijn leven in de handen van de Eeuwige die hij intiem zijn vader blijft noemen. Van de leerlingen van Jezus, mannen en vrouwen, wordt moed gevraagd om in Jezus’ opstanding te geloven en zijn goede boodschap aan iedereen door te vertellen.

Is er een Bijbelverhaal over moed dat jou aanspreekt? Helpt geloven en vertrouwen op God je om moediger te zijn dan je van jezelf gedacht zou hebben?