Ziek kinderachtige volwassenen!

Ze zijn altijd online, vragen AI om advies over hun mentale gezondheid en lopen regelmatig protesterend door de straten: Generatie Z of Gen Z. Het gaat om jongeren die tussen 1996 en 2012 zijn geboren, in een wereld geteisterd door crises. Hoe gaan ze hiermee om? Met welke ideeën en vragen lopen ze rond? Yanniek van der Schans, docent levensbeschouwing op een middelbare school, houdt een vinger aan de pols en schrijft om de maand een column over de discussies in haar klas. Dit keer over de vraag of er oorlog komt.

Er heerst onrust onder ‘mijn’ leerlingen. Het reflecteert de onrust die gaande is in de wereld om hen heen, denk ik dan. Al scrollend op TikTok of Instagram zien ze een wereld vol tegenstrijdigheden voorbij glijden. Van de nieuwste microtrends, naar brainrot video’s, afgewisseld met filmpjes van aanslagen en oorlogsdreiging. Iemand die uitlegt hoe je het beste een deadlift in de gym voor elkaar krijgt, en dan weer Trump die zich tegen Cuba, Groenland of Iran aan bemoeit. Het is een groot contrast, en zie daar als tiener maar eens vorm en plek aan te geven.

Voor veel volwassenen is dit al een uitdaging: doorgaan met de ogenschijnlijk nutteloze zaken van alledag terwijl de dreiging van oorlog boven het hoofd hangt. Voor tieners is dit al helemaal het geval. Zij zijn sowieso al in een interne existentiële strijd verwikkeld: ze zoeken naar wie ze zijn, wat te doen in het leven en hoe zich tot de wereld te verhouden. En nu is er de zoveelste crisis bijgekomen die zich van buitenaf aan hen opdringt.

Wie zal sneller de knop indrukken?

De vraag of er een derde wereldoorlog komt is voor sommige leerlingen al vervangen door de vraag naar wanneer. Wie dan de knop in gaat drukken voor een eventuele atoombom en of dat echt gaat gebeuren. En wat als dat gebeurt. We hebben het over noodpakketten, de machtige mannen in de wereld en hun al dan niet impulsieve neigingen. Wie zal sneller zijn: Poetin of Trump?

Ze kijken naar mij, wat ik denk, wat mijn voorspelling is. Ik ben daarin slechts een (levensechte) stem in hun voornamelijk door het algoritme bepaalde koor aan andere stemmen. Ik probeer gerust te stellen, te waarschuwen voor de gevolgen van een niet goed functionerende democratie en van het niet houden aan de (internationale) afspraken. Ik probeer niet te belerend en hoog over te zijn maar ook niet te verzanden in ongegronde voorspellingen.

Ik zeg dat voorspellen met deze figuren aan de macht niet te doen is en dat we het ten dele ook maar moeten afwachten. Ik vraag of ze zich zorgen maken, wat zij denken, om zo hopelijk te voorkomen dat ze het allemaal gaan opkroppen. In de klas mogen ze even hun hart luchten.

De tijd terugdraaien?

In de derde klas haalde ik de doomsdayclock erbij. Het biedt een kader waarbinnen ook dit soort zaken besproken kunnen worden: wat bepaalt de tijd volgens de wetenschappers? Hoe zat het met de tijd door de geschiedenis heen? Ik laat ze zien waar de klok nu staat: 58 seconden voor middernacht.

Heeft er iemand een idee hoe de tijd teruggedraaid kan worden? De leerlingen willen meer samenwerking, zien dat technologische ontwikkeling ook positieve kanten heeft. Ze zien ontwikkelingen rondom groene energie, dat die zaken beter gaan.

Ziek kinderachtig

We hebben het ook over hun eigen rol: wat kunnen zij doen? Niet veel, denken ze. Het lijdzaam ondergaan van de gebeurtenissen, grappen maken, bespreken, relativeren: het is nu nog best ver van hun bed allemaal. Een deel van hen wil wel vechten, niet perse voor het land, maar voor hun stad, voor de omgeving. Een ander deel ziet dat juist totaal niet zitten: mijn leven geven omdat een paar mannen hun zin niet krijgen?!

In de woorden van een van mijn leerlingen:

Ik begin het zo kinderachtig te vinden. Like be a man en ga het uitpraten. Omdat twee personen het niet met elkaar eens zijn, moet je niet miljoenen mensenlevens op het spel zetten. Ook Trump met Groenland, like heb je niet genoeg land? Het is nog steeds een bevolking die daar woont. Je kan niet zomaar een land afpakken. Echt ziek kinderachtig.

Het is een uitspraak die we allemaal onderschrijven: Be a man en ga het uitpraten! Het vat het gevoel van de leerlingen goed samen: de willekeurigheid, het ‘spierballen’ vertoon, de bewijsdrang: ze zijn er klaar mee. Doe niet zo ziek kinderachtig!

Yanniek van der Schans is als theoloog gespecialiseerd in het Oude Testament, en staat sinds haar studie voor de klas als docent Levensbeschouwing. Ze staat met één been in de theologie en met de andere in de wereld van haar leerlingen.