Premium

Navel

navelstreng

In Delphi, de oudste en belangrijkste orakelplaats van de Griekse Oudheid, bevond zich de tempel van Apollo. In het heiligste gedeelte van de tempel gaf de priesteres orakels door. Op die plek bevond zich de ‘Omphalos’, de navel of het centrum van de wereld. In India bestaat de gewoonte dat de leraar de navel van de leerling aanraakt; deze handeling symboliseert de eenheid van leraar en leerling.

We zien hier de navel als middelpunt en de navel als onderlinge verbondenheid. Hoe de bijbel over dit lichaamsdeel spreekt, zien we in het vervolg.

Grondtekst

De navel treffen we alleen in het Oude Testament aan. Allereerst is daar sjor, ‘navel’ (Spr. 3:8, tekst is onzeker, en Hoogl. 7:3) of’navelstreng’ (Ez. 16:4), in de zin van lichaamsdeel. Daarnaast verschijnt tabboer, ‘navel’, in de betekenis van middelpunt of centrum (Richt. 9:37; Ez. 38:12; Jub. 8:19; Henoch 26:3).

Letterlijk en concreet

In alle bovengenoemde teksten heeft de navel metaforische betekenis of maakt het woord deel uit van beeldspraak. Ook in Hooglied 7:3 en Spreuken 3:8 is dat het geval, zoals we zullen zien.

Beeldspraak en symboliek

a.In zijn visioenen ziet de profeet Ezechiël Israël als een vrouwelijke baby die ruw en haast gewelddadig te vondeling wordt gelegd. Het meisje is in groot gevaar. Dit blijkt uit de niet afgesneden navelstreng, die het verstoken zijn van goede zorg verbeeldt. God komt echter langs en ontfermt zich liefdevol over de pasgeborene (Ez. 16:4).

b.De navel vormt de verbinding tussen de moeder en het kind, de navelstreng is de levensader. Tegelijkertijd symboliseert de navel van het geboren kind de zelfstandigheid; losmaking is noodzakelijk om te groeien. De navel vertegenwoordigt dan ook het totale leven. Tegen die achtergrond lezen we Spreuken 3:8: de liefde voor en trouw aan de Heer zijn een genezing voor je navel, dat wil zeggen, je hele bestaan komt tot groei en bloei als je leeft uit de bron van de wijsheid. De liefdesdichter laat de vriend over zijn vriendin zingen, dat haar navel een welgevormd bekken is, waaraan geen gemengde wijn ontbreekt (Hoogl. 7:3[2]). Vermoedelijk zinspeelt de combinatie van metaforen – navel, bekken, wijn – op het hoogtepunt van het liefdespel. Dat hoogtepunt voltrekt zich rond het middelpunt van het vrouwenlichaam, de navel. In de allegorische uitleg van Hooglied, zoals we dat zien in de joodse traditie, verwijst de navel naar de grote vergadering, het Sanhedrin. Zoals de navel zich bevindt in het midden van het lichaam, zo komt het Sanhedrin samen in het centrum van de tempel.

c.Met deze uitleg komen we aan bij de navel als metafoor voor het centrum van de wereld. In het wereldbeeld van de oude godsdiensten ging men uit van een centrum. Dat centrum, veelal gemarkeerd door een belangrijk heiligdom, noemde men wel de navel van de wereld. Zo ook in Israël, waar de berg Gerizim de navel van Israël (Richt. 9:37) en Jeruzalem de navel van de aarde is (Ez. 38:12; vergelijk Henoch 26:3 en Jub. 8:19). Volgens de joodse traditie is het land Israël de navel van de aarde, de stad Jeruzalem de navel van Israël en de tempel de navel vande stad (Midrasj Rabbah Num. I,4 en Hoogl. VII, 5). Het beeld beklemtoont Israël met Jeruzalem en heiligdom als de bron van de wereld. Israël als het licht in de duisternis, Jeruzalem als tuin van sjalom en de tempel als ontmoetingsplaats tussen God en mens.

Praxis

a.Liederen:

Liedboek: Psalm 18; 68; 82; 95; 111; Gezang 114; 132; 162; 262; 265; 272; 288; 379; 422.

b.Poëzie:

Hans Andreus, Gedichten 1948-1974, Haarlem 1975, blz. 141: ‘Het midden van het lichaam’. Michel Coune, Bruidszang bij hetHooglied, Averbode/Kampen 1992, blz. 126-127: ‘Dansende prinses’. Judith Herzberg,27 liefdesliedjes, Amsterdam 1986⁷, blz. 45: ‘Plezier heeft de vorm…’. M. Vasalis, Gedichten, Amsterdam 1997, blz. 28: ‘Kind in het licht’.

c.Verwerking:

Het woord navel geeft allereerst aanleiding om te spreken over het centrum of middelpunt van leven, geloven, denken. De vraag rijst: Wat is de kern van ons bestaan, en dat in relatie tot het geheel? Daarnaast daagt het uit na te denken over de thema’s afhankelijk-onafhankelijk en vasthouden-loslaten. Ter illustratie van de symboliek van het centrum der aarde kunnen we wijzen op de Kerk van het Heilige Graf, waar een stenen kelk in het midden het middelpunt van de wereld aangeeft.