Conferentie Christianity & Slavery: dag 1

Welke rol speelden christenen in het slavernijverleden van de Nederlanden? Hoe faciliteerde, legitimeerde en bekritiseerde het christelijke denken een cultuur van slavernij? En wat zijn de laatste inzichten hieromtrent? Arie Kok is op Curaçao voor de conferentie Christianity and Slavery in the Dutch Caribbean Islands, Surinam, and the Netherlands. Voor Theologie.nl doet hij dagelijks verslag.   

Het plan was mooi: met de gewone bus van vliegveld Hato naar het hotel reizen, tussen de Curaçaoënaars. Maar waar ik ook zocht, geen lijnbus te zien. De radeloosheid nabij sprak ik een mevrouw aan die iets bestuurde wat op een busje leek. Voor 35 dollar wilde ze me met alle plezier bij mijn hotel afzetten. De deuren vielen nog net niet uit het busje en waar ooit een koplamp moet hebben gezeten zat een forse deuk. Met de ramen open – ze zijn waarschijnlijk nooit dicht geweest – klapperde de warme Caraïbische wind me om de oren. Maar rijden kon ze. Boven de wind uit gaf ze toeristische tips, in welke baai ik moet gaan zwemmen. Ik zei maar niet dat ik voor een serieuze conferentie ben afgereisd naar dit eiland.

De warme Caraïbische wind klapperde me om de oren

Plaats delict

Vier dagen duurt de conferentie die voluit de titel meekreeg: Christianity and Slavery in the Dutch Caribbean Islands, Surinam, and the Netherlands. Na bijeenkomsten in Nederland, onder andere in de Domkerk in Utrecht, is het nu tijd bij elkaar te komen op een ‘plaats delict’. Met als grote voordeel dat vertegenwoordigers van lokale kerken aanwezig kunnen zijn. De ontmoeting tussen de onderzoekers en de mensen wiens leven mede door slavernijgeschiedenis bepaald is, maakt deze conferentie zo veel extra de moeite waard dat ik afgereisd ben om verslag te doen. De vijfde dag zullen we een tour maken langs gedenkwaardige plekken op het eiland. ‘Alleen als we gezamenlijk deze geschiedenis verwerken, hebben we een gezamenlijke toekomst,’ klonk het twee jaar geleden in Utrecht. 

Schuldig water

Mijn hotelkamer blijkt tot mijn vreugde een balkon te hebben. Met uitzicht op de haven, volgens het hotel. Het blijkt de Sint Annabaai te zijn. Zou er behalve schuldig landschap ook schuldig water bestaan? Dan ligt het hier, vlak voor mijn balkon bij de gezellige kade in de vrolijke Caribische kleuren.

Zou er behalve schuldig landschap ook schuldig water bestaan?

In het vliegtuig heb ik Gids slavernijverleden Curaçao van Lianne Leonora en Annemarie de Wildt doorgewerkt. Daarin las ik dat over de Sint Annabaai de slavenschepen naar binnen voeren, rechtstreeks vanuit kasteel Elmina in Ghana. De eerste was de Bontekoe in 1657, met 191 Afrikanen aan boord. Dat jaar waren het er in totaal 611, wat zou oplopen tot enkele duizenden per jaar. Goeddeels voor de verkoop. Zo voer in 1664 het WIC-schip de Gideon de Sint-Annabaai uit met 290 Afrikaanse slaafgemaakte mannen aan boord, op weg naar de kolonie Nieuw Nederland. Natuurlijk werden er ook normale handelswaren via deze levensader van het eiland de haven uit gevaren: suiker, indigo, tabak en zout, allemaal dankzij slavenwerk.

Ongeschikt voor protestantisme

Aan de overkant van het water ligt Punda, het oudste stadsdeel van Willemstad. Sinds 1997 staat het op de werelderfgoedlijst van UNESCO. Het torentje van de oude Fortkerk steekt parmantig boven de koloniale gebouwen uit. Het gebedshuis is onderdeel van Fort Amsterdam, waar onder andere de WIC zetelde. Hier kerkten de witte protestanten, en de predikant en ouderlingen werkten voor de WIC. Ze tolereerden geen zwarte mensen in hun kerk, zo lees ik in de bundel Kerk, kolonialisme en slavernij.

Het was voor de protestantse slaveneigenaars onaanvaardbaar om mensen die je als gelijk aan vee beschouwt te zien als ‘broeders in den Heere’. Bovendien, als slaafgemaakten dan toch het christendom zouden moeten aannemen, dan liever het katholicisme. Dan voldeden ze tenminste aan de eis die de katholieke Spaanse afnemers op de slavenmarkt stelden. Het idee dat niet-witte mensen ongeschikt zouden zijn voor het protestantisme heeft hier tot 1920 geleefd. Daarna kwam Shell, wat de maatschappelijke verhoudingen sindsdien in belangrijke mate heeft bepaald. We zullen woensdag een oecumenisch viering houden in deze Fortkerk.

Arie Kok is journalist en schrijver. Hij werkte onder andere voor de publieke omroep en was hoofdredacteur van EO Visie en De Nieuwe Koers. Ook schreef hij meerdere boeken, waaronder Biografie van de Noordzee (2025) en Biografie van de Zuiderzee (2021). Hij werkt aan een nieuw boek over kolonialisme en slavernijverleden.

Meer lezen over christendom, slavernij en kolonialisme?