Recensie: Amen. Essay over bidden

Bidden was voor Willem Jan Otten een ontdekking. In Amen. Essay over bidden deelt hij zijn minutieuze observaties rondom het gebed, versterkt door de illustraties van Paul van Dongen. Neely Kok recenseert het boek.

Aan het begin van deze recensie biecht ik meteen maar op dat ik een fan ben van de gedachtewereld van Willem Jan Otten. Hij schrijft heel persoonlijk over zijn ervaringen met kerk, liturgie, religieuze ervaringen en Bijbelgedeelten. Maar dat persoonlijke waaiert altijd breed, of beter gezegd diepgaand uit. Zijn observaties over het kerkelijk jaar of zoals in dit boek over het gebed – waaronder het Onze Vader – doen me denken aan ‘Stille Omgang’ van Willem Barnard.

Kan de merel bidden?

De kracht van de observaties van Otten zit voor mij in van die persoonlijke ervaringen als deze: fietsend naar het ziekenhuis, omdat er een telefoontje binnenkwam dat de weeën begonnen waren, ziet hij daar de natte boring aan de borst liggen. Zoiets is een ervaring die bij iedereen binnenkomt, vermoed ik. Maar bij Otten gaat dat verder: dit beschrijft hij als een voorbeeld van aanbidding; het verstomd staan tegenover een wonder en een zwijgend staren uit acute eerbied.

Otten geeft daar religieuze woorden aan een ervaring waarin anderen de diepgang ook voelen, maar niet de woorden ter beschikking hebben. Zijn duiding van het gewone dagelijks leven maakt je er opmerkzaam op dat dat gewone leven precies de plek is waar God zich openbaart. Hij opent als het ware daarvoor ook de ogen van de lezers. Een van de hoofdstukken heeft de titel: ‘Kan de merel bidden?’ Ooit kreeg ik in een zware tijd een klein filmpje opgestuurd door een vriendin die mij een hart onder de riem wilde steken. Het was een opname van een merel, die prachtig fluitend op een dakrand zat. Iedereen kent dat beeld en je moet wel van steen zijn om daar niet even je adem bij in te houden. Kan de merel bidden? Ik denk dan meteen: zeker kan de merel dat! En Otten schrijft daar dan een pakkend hoofdstuk over.

Kan de merel bidden?

Een uitnodiging tot verbreding

Waar ik in vorige boeken nog wel eens struikelde over zijn gebruik van het woord ‘je’ waar hij ‘ik’ bedoelt ben ik blij dat hij dat in dit boek niet doet. In dit boek kun je ook genieten van gedichten die Otten erbij gevonden (en vertaald) heeft of zelf geschreven. Maar in alle hoofdstukken reikt hij ook uit naar andere dichters, schrijvers, televisieprogramma’s, kunst, muziek en maatschappelijke gebeurtenissen. Nogal wat keren ging ik op internet op zoek naar de genoemde voorbeelden om daar ook weer iets meer over te lezen. Zo is dit kleine boekje een uitnodiging tot verbreding, indien gewenst.

Dat Willem Jan Otten zelf lang geen kerk van binnen zag, niet gelovig was (of wilde zijn), maakt dat hij met die ‘ongelovige’ achtergrond wellicht een groter en breder publiek bereikt dan schrijvers, die het geloof met de paplepel meekregen. Hij kent van binnenuit de scepsis of irritatie, de valkuilen. Bidden was voor hem echt een ontdekking. Dat vind ik een bemoedigend gegeven.

Kunstwerkjes

Voeg bij dit alles de fijnzinnige afbeeldingen van Van Dongen die het boek verrijken, ook omdat ze zo goed passen bij dat minutieuze observatievermogen rond gebed. De afbeeldingen doen je stilstaan bij bloemen, een takje, kleine dieren of veertjes. Daardoor begin je als lezer gevoel te krijgen voor het feit dat wat we buiten zoal (kunnen) zien uiteindelijk niet vraagt om kijken, maar om het schouwen dat Gods schepping verdient. Vanuit die blikrichting passen deze kunstwerkjes voortreffelijk in dit boek, wat dit boek een meerwaarde geeft en waardoor het bijvoorbeeld als geschenk gegeven kan worden.

Bestel Amen. Essay over bidden bij onze partner Boekenwereld

Bestel Amen

Wat gebeurt er als je bidt? In Amen benadert Willem Jan Otten het gebed in zijn vele facetten – tastend, luisterend, schrijvend. Bidden is voor hem een beweging uit jezelf naar God toe die je tegelijk over jezelf en je geweten laat buigen. ‘Dat waar je om vraagt, wordt van jou gevraagd.’

Bidden, persoonlijk of met anderen, is een vorm van aandacht die tegenwicht biedt tegen de materialistische tijdgeest. ‘Een antilichaam tegen onze giftige succescultuur,’ noemt Otten het.

Net als in zijn eerdere werk raakt Otten met zijn glasheldere stijl aan het mysterie van geloof en taal. Het boek Amen blijft je bij, heb je in die zin nooit uit. Het doet je in gedachten opkijken van de woorden – naar de rijke illuminaties van kunstenaar Paul van Dongen, die je ziende naar binnen doen keren.

---