Levensgebed: bidden met je gewone ervaring

De ignatiaanse spiritualiteit staat tegenwoordig meer in de belangstelling dan eerder. Wellicht heeft de invloed van Paus Franciscus daaraan meegeholpen. Hoe dan ook, we staan open voor de beleving van deze spiritualiteit. Daarbinnen neemt ‘het Levensgebed’ een voorname plaats in. Dit artikel brengt ons het hoe en wat en waartoe goed bij!

De ignatiaanse spiritualiteit is als een gereedschapskist, die helpt om God op het spoor te komen in je dagelijkse ervaring. Twee gebedsvormen behoren tot de belangrijkste instrumenten die Ignatius aanbiedt.

Er is ten eerste het levensgebed. Daarnaast is er het ignatiaanse Bijbelgebed, dat hand in hand gaat met het levensgebed. Om te bidden met de Bijbel heeft Ignatius inderdaad een pedagogiek ontwikkeld, die vandaag wereldwijd door miljoenen mensen wordt gebruikt, tot ver buiten de grenzen van de katholieke kerk. Over het levensgebed geef ik in dit artikel uitleg.

Ignatius had een uitzonderlijke verbondenheid met God. Een gebedsvorm, die hem bijzonder dierbaar was, heeft die godsverbondenheid gevoed en gesterkt. Van de verschillende vormen van ignatiaans gebed is dit de meest typische. Vandaag noemen wij die het levensgebed. Het is een eenvoudige vorm van gebed, die bestaat uit drie delen. Elk van die delen kan met één woord worden samengevat: dank, sorry, alstublieft. Belangrijk is de volgorde van die drie.

Het levensgebed is een eenvoudige vorm van gebed, bestaande uit drie delen

Meer dan introspectie

Het levensgebed is gebed, meer dus dan een oefening van mentale hygiëne of introspectie. Daarom is het van belang om bij het begin de tijd te nemen om je in Gods aanwezigheid te plaatsen. Je kunt Hem ook vragen om samen met jou terug te blikken op de voorbije uren of dag en je te tonen wat belangrijk is.

Danken (1)

Het danken is het eerste en belangrijkste deel van het levensgebed. Je blikt terug op die gebeurtenissen uit de voorbije tijd die gepaard gingen met positieve gevoelens. Wat heeft je in de voorbije periode vreugde, ruimte, kracht, vertrouwen, hoop, moed of rust gegeven? Laat dat woord, dat beeld, die muziek, dat gebaar, die idee, die ontmoeting of die ervaring opnieuw voor je innerlijke ogen of oren komen. Neem de tijd om het in je hart te proeven.

Als je dat wilt, kun je ervoor danken. Hoe klein en onbeduidend die vreugde ook mag lijken, wellicht zegt zij iets over waar en hoe jij God in de voorbije tijd hebt ervaren, vaak zonder dat je dit besefte. Kleine, schijnbaar onbelangrijke gebeurtenissen zijn vaak belangrijker dan feiten die in het oog springen. Diepe dalen of hoge pieken bestaan, maar meestal zijn die uitzonderlijk. Ons leven zit daarentegen vol met ‘banale’ gebeurtenissen. Leer je juist daarin Gods aanwezigheid te onderscheiden, dan zit je op een gouden spoor, dat je bovendien dagelijks en voortdurend kunt bewandelen.

Bij het danken is het wenselijk om in de eerste plaats aandacht te geven aan de gevoelservaring zelf. Hetzelfde geldt overigens voor de tweede etappe van het levensgebed: sorry. Wanneer en waar waren er positieve gevoelens? Ga je meteen focussen op de feiten zelf, dan is de kans groot, dat je je beperkt tot de visvijver van de ervaringen die je reeds kent. God is echter verrassend, omdat Hij altijd anders is. Vertrek je van de gevoelsdimensie, dan kun je ook nieuwe, vaak subtiele en onverwachte ervaringen op het spoor komen waarin God je nabij was.

Het beste medicijn tegen hoogmoed is danken. Je dankt immers niet jezelf, maar diegene die aan de oorsprong ligt van het goede dat je overkomt. Naarmate je je meer bewust wordt van die vaak minuscule pareltjes in je leven, kun je er ook meer ruimte voor maken. Zo kan het levensgebed je dichter brengen bij de kern van het leven, waarvan christenen geloven dat het de verbondenheid met de levende Heer zelf is.

Dit biddend terugblikken begin je het best met het danken. Het is immers eigen aan ons mensen om vaak eerst te kijken naar wat verkeerd is gelopen. Wat pijn heeft gedaan, roept luider. Ignatius nodigt uit om toch aan het danken voorrang te geven. Weten waar God aanwezig is, is belangrijker dan weten waar Hij afwezig is. Je meer bewust worden van het licht en de liefde in je leven, is zinvoller dan je te richten op de duisternis en de dood. Heb je weinig tijd, dan betekent dit concreet dat je het levensgebed kunt beperken tot het danken.

Het beste medicijn tegen hoogmoed is danken

Om vergeving vragen – sorry (2)

Sorry zeggen wordt pas zinvol nadat je in die houding van dankbaarheid bent gegroeid. De angst wordt door dankbaarheid weggenomen. Zo wordt het mogelijk om je er vol vertrouwen van bewust te worden, dat je leven ook schaduwzijden heeft. Wanneer was je droevig, leeg, geïrriteerd, boos, zonder hoop? Wat heeft je van het leven weggetrokken en dus van God?

Het is niet de bedoeling om je in die negatieve gevoelens te wentelen. Voor je het weet, loop je erin vast. Deze etappe helpt je om je bewust te worden van doodlopende wegen in je manier van zijn en doen. Volgens Ignatius is inzicht verwerven in je zonde een genade, een geschenk van God. Het kan je helpen om in de toekomst niet opnieuw in diezelfde valkuilen terecht te komen.

Je groeiende bewustzijn van je weigering of onvermogen om ja te zeggen tegen het leven, is geen vrijbrief voor steriele schuldgevoelens of zelfmedelijden. Pas wanneer dit tweede deel van het levensgebed tot berouw leidt, wordt het echt gebed.

Berouw is het besef, dat het bewandelde pad niet levengevend is, gekoppeld aan het voornemen om je te bekeren. Dat wil zeggen: het over een andere boeg gooien. Op die manier kan dit tweede deel van het levensgebed een springplank worden naar groei, naar meer leven. Berouw kan je tot een vrijer mens maken. Het opent de deur naar de persoonlijke keuze om het anders aan te pakken. Zo kan je verder groeien naar de mooie mens die je kunt worden. Daartoe ben je immers geroepen. Het vragen om vergeving en berouw gaan hand in hand. Daarom is het zinvol dit tweede deel van het levensgebed af te sluiten met de vraag om vergeving.

Berouw kan je tot een vrijer mens maken

Kijken naar morgen – alstublieft (3)

Daarmee komen we bij het derde en laatste deel van het levensgebed: kijken naar morgen. Nu sta je met beide voeten meer op de grond van de werkelijkheid van je bestaan. Door het danken ben je je meer bewust geworden van Gods aanwezigheid in je leven. Door het vragen om vergeving ben je je meer bewust geworden van zijn afwezigheid. Wat kan je daar nu uit besluiten?

‘Alstublieft’ heeft een dubbele betekenis. Wat bied je ten eerste aan? Welk voornemen maak je? Welk bijzonder aandachtspunt komt uit dat aangescherpte inzicht in je eigen werkelijkheid bovendrijven? Het heeft geen zin om meteen alles te willen veranderen. Dat lukt niet. Beperk je liever tot één of twee concrete en haalbare punten: aandacht besteden aan de relatie met die persoon, aan dat welbepaalde aspect van je job, aan je manier van eten of drinken. Vooruitgaan kan maar stapje voor stapje. Ook voor je geestelijk leven geldt dat.

Er is nog een andere betekenis van ‘alstublieft’. Je kunt in deze derde etappe van het levensgebed God ook vragen om zijn bijzondere hulp voor het één of het ander. Christenen geloven, dat God enkel maar verlangt om de mens bij te staan en hem te geven wat hij nodig heeft. Meteen moet hieraan worden toegevoegd, dat het antwoord op jouw biddend vragen best kan verschillen van wat je verwachtte. In de context van een persoonlijk conflict zou je bijvoorbeeld aan God kunnen vragen dat ‘die ander’ zich in de toekomst nu eindelijk eens wat behoorlijker gaat gedragen. Het is echter goed mogelijk, dat je in je biddende hart als antwoord precies een uitnodiging zult onderscheiden om jezélf anders op te stellen in die relatie. God laat zich niet instrumentaliseren. Gelukkig.

Vijfde evangelie

Aan het levensgebed kun je een langere of een kortere tijd besteden. Vijf minuten levensgebed voor het slapengaan, als je dat regelmatig doet, kunnen echt een verschil maken. Zelf eindigde Ignatius elk uur van zijn dag met twee minuten levensgebed. Als een jezuïet (een lid van de door Ignatius van Loyola gestichte kloosterorde) geen tijd heeft om te bidden, mag hij volgens Ignatius alles laten vallen behalve het levensgebed. Het is immers één van de meest werkzame gebedsvormen om in het dagelijkse leven God op het spoor te komen. Daarom wordt het soms ‘bidden met het vijfde evangelie’ genoemd: lezen in het verhaal dat God vandaag met jou schrijft.

‘Bidden met het vijfde evangelie’ leest het verhaal dat God vandaag met jou schrijft

Algemeen en bijzonder levensgebed

Tussen twee vormen van levensgebed maakt Ignatius onderscheid. Bij het algemeen levensgebed neem je het geheel van je voorbije ervaring onder de loep.

Daarnaast bestaat het bijzonder levensgebed. Daarbij spits je je aandacht toe op een welbepaald aspect van de voorbije tijd. Het kan bijvoorbeeld gaan over je gezinsleven, een gewoonte die je wilt afbouwen of juist versterken, een project, je wijze van bidden of je professionele activiteiten. Per definitie is de beschikbare aandachtsenergie beperkt. Door de reikwijdte van je levensgebed te beperken, kun je sneller, fijner en dieper te werk gaan.

Oefening baart kunst

Pas als je het regelmatig doet, wordt het levensgebed echt zinvol. Oefening baart kunst. Je innerlijke antennes of voelhorens gaan zich dan verfijnen en beter focussen. Ook de kleine en subtiele bewegingen in je hart kun je zo op het spoor komen. Zij vormen de overgrote meerderheid van de gevoelens. Als je vervolgens ook nog eens terugblikt op je terugblikken, kun je geleidelijk rode lijnen en patronen ontwaren, waarvan je je voorheen niet bewust was.

Wie regelmatig biddend terugblikt, kan contemplatief in de actie worden: Gods aanwezigheid leren voelen, smaken en zien – contempleren – niet alleen in de stilte van het gebed of in de intensiteit van een viering, maar in alle dingen van het gewone, dagelijkse leven.