Recensie: De kracht van de Tora

Adam en Eva, de ark van Noach, Mozes en de uittocht: al eeuwenlang vertellen mensen elkaar deze verhalen. In De kracht van de Tora vertelt rabbijn Jonathan Sacks over universele wijsheden uit de eerste vijf boeken van de Hebreeuwse Bijbel. Neely Kok recenseert het boek.

Een levensveranderend idee

De systematiek van dit boek is helder: de eerste vijf boeken van de Tenach (Joodse Bijbel) worden de Tora genoemd en die vijf boeken worden behandeld. De hoofdstukken in het boek zijn ingedeeld volgens de vaste en grote delen die wekelijks in de synagoge gelezen worden, parasja’s genoemd. Zo werkt het boek de hele Tora door.

Elk hoofdstuk wordt aangeduid met een Hebreeuws woord, dat overigens lang niet in ieder hoofdstuk vertaald of uitgelegd wordt. En elk hoofdstuk eindigt met een ‘levensveranderend idee’. Bijvoorbeeld: ‘Zoek naar betekenis en je zult kracht, vervulling en vrede vinden.’ Of: ‘Luisteren is het grootste geschenk dat we een ander kunnen geven.’ Achter in het boek is een register met bijbelteksten en thema’s opgenomen. Jammer genoeg niet van in het boek genoemde personen (bijvoorbeeld David Ben-Gurion, Viktor Frankl, Nietzsche, rabbijnen). Noten staan gelukkig wel onderaan de betreffende pagina (en niet onhandig achterin).

Goede vertaling

De vertaler heeft heel goed werk verricht, want het boek leest als een trein en dat is altijd erg prettig. Dat zal ook komen omdat Jonathan Sacks begenadigd schrijver is en een uitmuntend verteller. De hoofdstukken beginnen vaak met een eigen ervaring of observatie of met een pakkend verhaal uit de joodse traditie. Sacks weet de lezer vaak te pakken met diepgaande gedachten over hoe een mens kan leven en kan nadenken over de keuzes die je maakt. Daarbij is de Tora uiteraard het meest belangrijke boek (vijf boeken eigenlijk) waarin het hart van het jodendom aan de orde komt.

Jonathan Sacks is een begenadigd schrijver en een uitmuntend verteller.

Te weinig kritisch

In de inleiding vraag Sacks: ‘Wat is het jodendom? Een religie? Een geloof? Een manier van leven? Een reeks overtuigingen? Een beschaving? Het is het allemaal, maar het is nadrukkelijk nog meer. Het is een manier om de wereld en onze plaats daarin te begrijpen.’ Naar zijn ervaring is het joodse geloof en diens bijbel geen geschiedenisboek met 613 geboden, als wel een verbluffend originele manier van denken over het leven.

Daar ligt voor mij meteen wel een gevoelig punt. Ik heb het joodse gedachtegoed hoog en het jodendom heeft voor mijn geloofsleven en theologie zeer veel waarde. Ook ben ik goed op de hoogte van wat er in de Holocaust gebeurd is en denk met afschuw aan de mensonterende verschrikkingen en massamoord, alleen omdat mensen joods waren.

Maar door de huidige Israëlische politiek kan ik met sommige uitingen in het boek slecht uit de voeten. Waar het over het land en de staat Israël gaat, is Sacks mij veel te weinig kritisch (p. 51, 234 e.v.). Waar het wonen in het land Israël gepaard gaat met dehumanisering van Palestijnen, een wet die ophanging van Palestijnen mogelijk maakt zonder eerlijk proces en met de vernietiging van Gaza, kan ik Sacks niet goed meer volgen in zijn enthousiasme voor jodendom en het land Israël. Daar doen zijn woorden zwart op wit mij oprecht pijn. En dat is ontzettend jammer, want hij én het (denken van het) jodendom heeft de mensheid werkelijk veel te bieden.

Waar het over het land en de staat Israël gaat, is Sacks mij veel te weinig kritisch.

De kracht van empathie

Dit wordt onder andere duidelijk in het hoofdstuk over ‘de kracht van empathie’. Dat begint met een prachtig uit het leven gegrepen verhaal, waarna de reden volgt ‘vreemdelingen mag je niet uitbuiten. Jullie weten immers hoe het voelt om vreemdelingen te zijn in Egypte.’ Daar geeft Sacks aan dat empathie niet soft is en een essentieel element voor het oplossen van conflicten (p. 115). Waarna hij schrijft: ‘Mensen die pijn hebben geleden, reageren vaak door anderen pijn te doen.’ De psychologische wet dat slachtoffers vaak zelf weer daders worden wordt hier door Sacks zelf onderschreven. Oprecht schrijft hij in dit hoofdstuk dat je moet proberen te begrijpen waar de boosheid van de ander vandaan komt. Dat geldt wat mij betreft voor de boosheid van de daders én voor de boosheid van de slachtoffers.

Korach en populisme

Een prachtig en interessant hoofdstuk gaat over Korach, de eerste populist (p.221 e.v.). Daar wordt in dit boek (oorspronkelijk uit 2020) helder en pakkend een link gelegd tussen de bijbelse figuur Korach, die tegen Mozes opstond, en het populisme van nu. Onder andere bij dit soort actualisering van de joodse Bijbelverhalen is dit boek op z’n best.

Bestel De kracht van de Tora bij onze partner Boekenwereld

Bestel De kracht van de Tora

Al generaties lang vertellen we elkaar de verhalen uit de Tora: van Adam en Eva die het paradijs verlaten tot Mozes die het beloofde land niet in mag. Deze verhalen zijn meer dan vertellingen; achter elk verhaal schuilt een diepgaand idee over de mens, de wereld en onze plaats daarin.
In dit inspirerende en hoopvolle boek laat rabbijn Jonathan Sacks de lezer kennismaken met de levensveranderende ideeën van de Tora. Ze helpen ons anders te denken, anders te voelen en anders te handelen. Goede ideeën kunnen je leven veranderen – ze brengen moed, vreugde en zegen. Dat is de ware kracht van de Tora.
Sacks richt zich in dit boek op ons persoonlijke leven. Uit de wekelijkse Toralezing in het joodse leesrooster delft hij uit een verhaal telkens één kernidee op. Dat resulteert in meer dan vijftig nieuwe essays; stuk voor stuk lessen voor het leven. Samen ontvouwen ze de levensvisie die in de Tora besloten ligt.