Voor sommigen betekent ‘waar geloof’ vooral dat de bijbelverhalen als historische werkelijkheid worden beaamd. Als we zo geloven, breken de verhalen ons leven niet open, maar worden ze ingekapseld in wat wij op dat moment voor waar houden. Ze verworden tot een keurslijf, een leugen die in ons straatje past. Zo is het ook met de waarheid van de kerktaal: het is het soort waarheid dat niet gezocht of vastgesteld kan worden, maar wel ontvangen.

‘Wat is waarheid?’ vraagt de Romein aan de ‘koning van de Waarheid’. Precies omdat God staat voor de ‘waarheid’ in de zin die Jezus eraan geeft, kan de mens op de waarheid die hij claimt nooit definitief de hand leggen. Precies daarom blijft in die waarheidsclaim altijd ook de vraag naar de waarheid spoken.

Verkenning van het begrip ‘feitelijke waarheid’ aan de hand van filosoof Hannah Arendt. Voor de politicus van vroeger betroffen leugens staatsgeheimen of strooide men anderen bewust zand in de ogen. Tegenwoordig bedriegt de politieke leugenaar ook zichzélf. Voor de wetenschapper blijft de waarheid gedeeltelijk, voorlopig en relatief. Uiteindelijk is er ‘waarheid’ als er sprake is van maatschappelijke betekenisgeving aan algemeen erkende feiten.

In de 16e eeuw wordt in woord én beeld het discours over de vrijheid van godsdienst gevoerd. De tegenstelling tussen goed en kwaad, waarheid en leugen daagde kunstenaars uit om op intellectuele en creatieve wijze verdraagzaamheid en tolerantie uit te beelden en de tegenstellingen tussen godsdiensten te benadrukken. Twee allegorische prenten tonen het humanistische gedachtegoed: Waarheid zit naast Leugen en Triomf van de Waarheid.

Is God weleens tijdelijk afwezig? Op reis? Even weg van alle ellende? Kijkend naar de beelden uit Oekraïne kun je dat soms denken. In bijbelse tijden dacht men dat ook, bij het zien van het verwoeste Jeruzalem.

Eens, nog niet zo heel lang geleden, leefde er een groep bezielde christenen in een grote stad. De gemeente had net een paar moeilijke verhuizingen achter de rug. De financiële situatie verslechterde met het jaar. Af en toe gingen er gemeenteleden dood, maar nog minder kwamen er nieuwe bij. En de geestdrift van het verre begin was ver te zoeken. De gemeente zat met het handen in het haar: wat te doen? Hoe kan een kerk bestaan in een moderne wereldstad als de onze?

Vijftien jaar geleden schreef ik voor deze zondag over dezelfde teksten uit 1 Koningen en Lucas een bijdrage waar ik nog steeds achter kan staan. Een paar zaken wil ik wel graag verdiepen en daarbij ook de andere lezingen betrekken.

De kerk is een eigen-aardige instelling. Ze bestaat al langer dan de Nederlandse staat. Ze heeft ook een heel eigen geestelijke grondslag.

Sinds de coronacrisis doet de ‘hybride kerk’ zijn intrede. Maar wat is dat? Wat zijn de kansen en de valkuilen? En hoe helpt hybride kerk-zijn om in contact te blijven met gemeenteleden en geïnteresseerden?