Halík, Tsjechisch priester en theoloog, schrijft bestsellers. Dat doet hij bewogen en vlot, ook nu. Een breed scala aan denkbeelden en denkers komt voorbij in verschillende samenhangen. Als hij spreekt over de huidige crisis heeft hij het over twee thema’s: ‘De terugkeer van de religie’ en ‘De crisis’ (29-38). Wat mag dat wel zijn?

Wat een nauwkeurig geschreven en prachtig uitgegeven gebonden boek met vele foto’s van predikanten en musici die betrokken waren bij de Liturgische Kring! Mieke Breij (musicoloog en archivaris) heeft vele laadjes opengetrokken om deze 100 jarige motor van liturgische vernieuwing voor het voetlicht te halen en te gedenken. Dr. J.H. Gerritsen (hofprediker die bij de doop van prinses Juliana durfde zeggen: ‘nu gaan we Juliaantje begraven’) hield in 1911 de eerste liturgische dienst in Den Haag.

De titel geeft het onderwerp en de opbouw van het boek weer: de ‘beproefde route’ van doop, belijdenis en avondmaal. Het is een route die voor veel (protestantse) christenen bekend is, al vanaf de reformatie. Deze route is in lijn met de oudste Nederlandse (gereformeerde) psalmboekjes. Daarin was tussen het ‘Formulier om de heilige doop uit te richten’ – een specifiek formulier voor kinderen en ‘bejaarden’ bestond nog niet – en het ‘Formulier om het heilig avondmaal te houden’ een ander document geplaatst. Dit document was gericht op de opname van de catechisanten in de gemeente: ‘Een korte onderzoeking van het geloof, voor degenen die zich tot de gemeente begeven willen’.

Wie enthousiast(er) wil worden om samen met anderen de Bijbel te lezen of bekwamer om een (huis)bijbelkring te leiden leze dit boek! Wat is er mooier dan de belevenis dat de Bijbel voort je open gaat en dat je met andere kringleden ontdekt wat er staat! Zo kun je groeien in geloof en gehoorzaamheid en in het eren van God. Ontdekkend lezen is een open manier van lezen.

Het recenseren van dit dagboek van bijna duizend bladzijden is in zekere zin onmogelijk. Maar omdat het om een belangwekkende uitgave gaat, zowel voor de Nederlandse theologie als voor haar geschiedenis en cultuur, maak ik toch enkele notities die wellicht van verre een indruk geven wat de lezer hier te wachten staat. Miskotte hield vanaf zijn studententijd tot aan het uitbreken van de oorlog een uitvoerig dagboek bij.

Dat een Franstalige hoogleraar (in Louvain-la-Neuve) een Engelstalig boek publiceert, komt niet veel voor, maar voor wie zijn andere, Franstalige, publicaties minder gemakkelijk leest, is het een buitenkans hiervan langs deze weg toch indirect kennis te nemen – evenals van talrijke in het Frans en overige talen geschreven artikelen en boeken (tot Tsjechisch aan toe) van andere auteurs die hij verwerkt.

Er verschijnen veel handboeken van de Septuaginta. Dit boek verschijnt tegelijk met W.A. Ross/W.E. Glenny (ed.), T&T Clark Companion to Septuagint Research (Edinburgh: T&T Clark, 2021). Voor de recensie kreeg ik digitale toegang tot het Oxford Handbook, dat uit zeven afdelingen bestaat.

Dit boek, een dissertatie, behandelt een mooi thema. Het kent vijf delen. Eerst geeft de auteur de bedoeling van de studie in de context van het onderzoek tot op heden (1-13). Hier een overzicht van het onderzoek, kort gezegd drie meningen (4-9).

De titel is ontleend aan de patatkraam, waar deze vraag veelvuldig wordt gesteld, maar die hier wordt toegepast op de vraag of onze cultuur en daarin wijzelf met of zonder God kunnen leven. Het is de cultuur van het levensbeschouwelijk materialisme, waarin alleen dat werkelijk heet te zijn wat direct voor ogen is en verklaard kan worden. Alle religie geldt dan als franje of als overbodig.