De komst van relatief grote aantallen vluchtelingen uit onder andere Syrië naar Nederland in 2015 leidde in dat jaar tot veel spontane activiteiten buiten en binnen de kerken. Veel mensen stonden klaar met spullen of openden hun kerkgebouw voor vluchtelingen. Na 2015 doorliepen veel vluchtelingen hun asielprocedure en begonnen een nieuw leven in een gemeente ergens in Nederland.

Afgelopen februari, voordat de COVID-19-pandemie Italië en de hele wereld in haar greep hield, reisde ik over Sicilië. Ik deed dat samen met collega’s die werken met partners in Europa en het Midden-Oosten namens de Presbyteriaanse Kerk in de Verenigde Staten (PCUSA).

In de Nieuwe Kerk te Amsterdam werd op 23 augustus 2018 door honderden christenen uit vele landen vreugdevol gevierd dat de Wereldraad van Kerken zeventig jaar bestaat. Het belangrijkste thema dat telkens terugkwam in de verschillende bijdragen tijdens de kerkdienst, ook die ochtend te horen tijdens het symposium in het VU-gebouw georganiseerd door de Protestantse Theologische Universiteit, was gastvrijheid.

Ook al zijn Roemenië en Bulgarije lid van de Europese Unie, op veel gebieden loopt de ontwikkeling flink achter op die van buurlanden, vroeger eveneens achter het IJzeren Gordijn. Van de hoop dat de import van westerse methoden, kennis, expertise en geld de samenleving zou veranderen als het gaat over sociale thema’s en de civil society, is weinig meer over. Al deze zaken zijn inmiddels omarmd, maar veranderingen gaan langzaam of blijven zelfs geheel uit. Hoe komt dat?

Toen ik veertien jaar geleden naar Roemenië vertrok om te gaan werken op het theologisch instituut van de Hongaarse Protestantse Kerk in Cluj, kreeg ik in Nederland vaak te horen dat die kerk zo nationalistisch was. Dat werd uiteraard niet in positieve zin bedoeld. ‘Geloof en kerk’ rijmen toch zeker niet met ‘eigen land, eigen cultuur’?

Diverse katholieke religieuze instituten die in de buitenlandse missie hebben gewerkt, nodigen tegenwoordig leden uit andere continenten uit naar Nederland. De ideeën die de Nederlanders daarbij hebben, lopen niet altijd gelijk op met die van hun buitenlandse medebroeders. Wie bepaalt dan het beleid? De Societas Verbi Divini (SVD) ging het waagstuk aan. TussenRuimte in gesprek met de Indiase pater Avin Kunnekkadan, sinds 2016 overste van de NederlandsBelgische provincie van dit Gezelschap van het Goddelijke Woord.

Hebben wij als christenen iets unieks in handen of is het heil ook te vinden in andere godsdiensten? Hoe verhouden getuigenis en dialoog zich tot elkaar? Deze discussie ontging ook de missiologische tijdschriften De Heerbaan en later Wereld en Zending niet.

‘Ze hebben zo’n andere cultuur!’ wordt vaak gezegd als het gaat om samenwerking met christenen met een migratieachtergrond. Verondersteld wordt dat samenwerking niet alleen moeilijk is, maar zelfs onwenselijk, omdat deze christenen nu eenmaal liever zullen optrekken met cultuurgenoten. Maar zijn cultuurverschillen wel zo allesoverheersend?

Soms vinden jonge asielzoekers de kerk en maken daar een bekering door. Dat brengt veel positiefs teweeg in de gemeente, maar het stelt ook eisen om daar goed mee om te gaan. De kerk kan trouwens ook vluchtelingen opzoeken. Daarbij is het goed aan te sluiten bij wat er al aan mogelijkheden is.