Theologische Filmclub: A Monster Calls

De derde filmavond van de Theologische Filmclub stond in het teken van A Monster Calls, een fantasyfilm van regisseur Juan Antonio Bayona over een dertienjarige jongen die een boommonster ontmoet net buiten zijn slaapkamerraam. Anna Haase was bij de filmclubavond en vraagt zich af: wat leert deze film mij over God?

“God is een monster” zei hij. Ik stond in het Vondelpark en overhandigde hem zijn bestelde cappuccino met op de beker het logo van Beans & Better. De koffie is hier goed, de gesprekken nog beter. De man was ooit moslim, toen hindoe, nog even christen en nu overtuigd atheïst. “Ik denk dat ik dat voorgoed blijf, er is zoveel ellende in de wereld: verkrachtingen, haat, oorlog, ziekte. God is een monster.”

Waarom laat een liefdevolle God dit toe?

Met dit gesprek in mijn gedachten, keek ik ‘s avonds bij de Theologische Filmclub in Utrecht naar de film A Monster Calls. Hoewel zijn uitspraak die ochtend nogal rauw op mijn dak viel, met een catechismuszondag over het verbod op misbruik van Gods Naam vers in het geheugen, kwam het in de context van de film in een ander licht te staan. Onderliggend aan zijn stelling trof ik de vraag aan: “Waarom laat een liefdevolle God dit toe?”. 

Tijdens het kijken werd het me opnieuw duidelijk. God is niet alleen ‘liefdevol’, maar ook groots en heilig. Hij geneest niet altijd als we bidden. Hij haalt niet altijd de ‘bad guys’ meteen uit deze wereld weg, misschien wel omdat degenen die de schijn hebben wél goed te zijn, dit niet per se zijn. En andersom. 

God haalt de ‘bad guys’ niet meteen uit deze wereld weg.

Menselijke complexiteit 

De film wordt door Netflix kernachtig samengevat: “Overweldigd door de ziekte van zijn moeder leert een jongetje, met hulp van fantasievolle verhalen van een troostend boommonster, begrijpen hoe complex mensen kunnen zijn.” Hoe complex mensen kunnen zijn – dat is precies wat de inleider van de avond, missioloog James Butler uit Engeland, aansprak. Thema’s als angst, schuld en verlies maken de film ook theologisch interessant. Tegelijkertijd is het volgens Butler “more than a simple salvation story” – waarmee het christelijke films met vergelijkbare thematiek (zoals The Shack) overstijgt. De film A Monster Calls is gelaagder en minder zwart-wit. Het zette Butler aan het denken: Wat betekent het om mens te zijn?

Het verhaal

De omgeving van de dertienjarige hoofdpersoon Connor is kil. Hij wordt op school gepest, heeft een afwezige vader en een bemoeizieke oma. Zelfs als hij slaapt heeft hij geen rust en wordt hij geplaagd door nachtmerries. De enige die echt laat merken dat ze van hem houdt, is zijn moeder, maar zij is terminaal ziek. Connor voelt zich eenzaam en onzichtbaar. 

Echt contact heeft hij wel met de eeuwenoude taxusboom op het kerkhof, die steeds precies om 12.07 uur naar hem toekomt. Tot leven gekomen, toont de boom zich als een monster. Hij is groot en zijn kern spat vuur, maar zijn gezichtsuitdrukking is vriendelijk en zijn twijgen slaan teder om Connor heen. De boom vertelt Connor drie verhalen én vraagt Connor om zijn verhaal. De verhalen van de boom zijn wijs. Ze gaan over de redding van een ‘heks’, een ‘Abraham’ die zijn dochters hoger zet dan het Goddelijke, en over de vraag of de inzet van geweld gerechtvaardigd is om van onzichtbaarheid af te komen.  

De verhalen van de boom zijn wijs.

Nagesprek

A Monster Calls is een film die tot tranen toe roert. Tranen om Connor, die opgroeit zonder dat iemand zich werkelijk over hem ontfermt. Maar misschien ook wel omdat Connor die zijn moeder los moet laten, herinnert aan geliefden die je zelf hebt moeten loslaten. Een van de aanwezigen merkte op dat ‘loslaten’ misschien een te magere term is. Als christen kun je meer doen, je kunt mensen overgeven in de handen van Iemand die groter is dan jij. De film beeldt dit ook uitstekend uit, overigens zonder expliciet naar religie te verwijzen. In Connors nachtmerries laat hij zijn moeder in een ravijn vallen en kan haar niet redden. Dit beeld wordt later echter overstemd door een hoopvoller beeld: Connor komt een tekening tegen waarop zijn moeder zichzelf ooit tekende, gedragen door het monster. Dat is troost. Iemand groter dan hij draagt haar op zijn schouders. 

Mens zijn en een hogere wereld 

Butler had gelijk, de film toont inderdaad een diep inzicht in de menselijke complexiteit. Connor is bang. Hij heeft niet alle antwoorden. Hij moet de waarheid onder ogen zien. Hij moet zijn moeder laten gaan. Hij moet de waarheid spreken én doen. En precies dat doet hij, als hij zijn stervende moeder omhelst. 

Connor moet de waarheid spreken én doen.

Ik hoop dat de man met wie ik bij Beans & Better in gesprek raakte, deze film ook tegenkomt, het zou zijn godsbeeld kunnen nuanceren. Of dat hij leest en herkenning vindt in wat een geestelijke zegt in Dostojevski’s De gebroeders Karamazov:

“Veel blijft er op aarde voor ons verborgen, maar God heeft diep in onze ziel een mysterieus besef gelegd van een levende band tussen ons en een hogere wereld: onze gedachten en gevoelens wortelen niet hier, maar in andere werelden.”

Connor en zijn moeder hebben dit mysterieuze gezien.

Anna Haase is masterstudent filosofie (VU), theologie (TUU) en zorgethiek en beleid (UvH).

Benieuwd naar de Theologische Filmclub?

De Theologische Filmclub is een initiatief van de Theologische Universiteit Utrecht (TUU) en de Protestantse Theologische Universiteit (PThU). Elke 2e woensdagavond van de maand vertonen we een betekenisvolle film, ingeleid door een theoloog en ontdekken we diepere en theologische lagen in films. De avonden vinden plaats bij de Theologische Universiteit Utrecht en starten om 19.00 uur.

De volgende filmavond is op wo 14 januari waarbij Erica Meijers (PThU) ‘Das Neue Evangelium’ (2020) inleidt, een film met een andere kijk op het passieverhaal van Jezus.

Op de hoogte blijven? Word lid van onze Whatsapp of Signal groep, waarin we de data, film en inleider delen!