Menu

Premium

Vasten, verwachten en vreugde

Preekschets Matteüs 9:17, Epifanie

Evenmin giet men jonge wijn in oude leren zakken. Anders scheuren de zakken, dan wordt de wijn verspild en gaan de zakken verloren. Maar gaat de jonge wijn in nieuwe zakken, dan blijven beide behouden. (Matteüs 9:17)

  • Schriftlezing: Matteüs 9:14-17
  • Preektekst: Matteüs 9:14
  • Thema: Jezus’ komst: wat ophoudt en wat voortduurt.

Liturgisch kader

Dit schriftgedeelte past in de tijd van Epifanie en vertelt de betekenis van Jezus’ leven in brede zin. En deze passage bevat een aankondiging van Jezus’ lijden en sterven in Jeruzalem. Daarom past erover preken ook in de veertigdagentijd.

Uitleg

Vasten

Het verhaal begint met de vraag van de leerlingen van Johannes de Doper. Zij vasten. Waarom doen Jezus’ leerlingen dat niet? Hun vraag is over een religieus voorschrift. Ze stellen hun vraag open. Maar je kunt er kritiek in horen op Jezus. Is vasten niet een plicht? De leerlingen van Johannes zijn ervan overtuigd dat het vasten een onderdeel is van de trouw aan God en de wet. Hun vraag betreft het tweemaal per week vrijwillig vasten. Jezus en zijn leerlingen houden zich niet aan dit zelf opgelegde voorschrift. Vrijwillig mag dit wel. Jezus leert: als je vast, doe het zo dat het niemand opvalt. Zie er gewoon verzorgd uit, doe niet zoals de farizeeën die er een opzichtige vertoning van maken.

Bruiloft

Jezus antwoordt met metaforen. Hij spreekt van een bruiloft, herstel van een kledingstuk, bewaren van wijn. Als de bruidegom er is, is het ondenkbaar dat de bruiloftsgasten vasten. Een bruiloft is een dag van feesten. Wat bedoelt Jezus? Hij presenteert zichzelf als de bruidegom, zijn leerlingen zijn de bruiloftsgasten. In de Bijbel is de bruidegom een beeld voor God. Jezus is de lang beloofde en lang door Israël verwachte Messias. Nu Hij bij zijn leerlingen is, past vreugde. Zijn komst is een tijd van blijdschap en juichen. Jezus zal er niet lang meer zijn (26:18). Deze korte periode is een tijd van vreugde, plezier, toewijding, liefde. Als Jezus zal zijn weggenomen, als Hij er niet meer is, zullen zijn leerlingen treuren en vasten. Hoe? Dat zal zijn in de verwachting van Jezus’ terugkeer en de komst van Gods koninkrijk op aarde. Dus toch ook met vreugde leven.

Het tweede deel van Jezus’ antwoord bevat twee beelden. Van iets wat oud is en dat niet bij iets nieuws past. Waarom gebruikt Jezus deze twee beelden na het beeld van de bruiloft? Dit is over wat ophoudt en wat voortduurt met de komst van Jezus. Israël heeft de wet door Mozes ontvangen. Jezus treedt op als een nieuwe Mozes: ‘Maar Ik zeg jullie’. Hij is de ultieme leraar van Israël, Hij bewaart de wet en de profeten door ze te vervullen. Hij schaft niet af. Jezus houdt de wet, Hij heeft die volkomen geleefd. Alles wat de profeten over de Messias hebben voorzegd, is in zijn leven gebeurd. Hij volbrengt Gods wil in onze plaats en Hij sterft aan het kruis als het volmaakte lam voor God.

Verzet

Voorafgaand is Jezus geconfronteerd met een vijandige houding van schriftgeleerden (9:3) en farizeeën (9:11). Een derde groep die zich verzet tegen het optreden van Jezus zijn de leerlingen van Johannes de Doper. Vermoedelijk zien zij Jezus en zijn leerlingen als rivalen, als concurrenten. Zij vasten als goede Joden veel. Jezus verwerpt dit vasten niet, maar wel als een opgelegde regel. De wet van Mozes verplicht er niet toe. Toch hebben zij een reden te vasten. Want zij zijn hun bruidegom kwijtgeraakt, Herodes heeft Johannes gevangen gezet (4:12). Zij hebben een oorzaak om te rouwen en te treuren. Dat zal op een dag ook waar worden voor Jezus’ leerlingen. Als Hij zal worden weggenomen. Dat duidt op een gewelddadig einde aan zijn leven. Het verzet van de geestelijke leiders in dit hoofdstuk vormt nog maar het begin. Dit schriftgedeelte is een vroege aankondiging van de uiteindelijke uitkomst.

De Joodse leiders zullen Jezus doden. Maar ze zullen niet ongedaan kunnen maken wat Jezus’ komst brengt. Dat is een nieuwe boodschap. Hij brengt het evangelie van verzoening met God door zijn eigen leven te offeren en door op te staan uit de dood. Hij brengt profetieën tot vervulling. Daar zal Israël nooit meer achter terug kunnen. Jezus brengt een nieuwe realiteit aan het licht. Zelf noemt Hij dit het koninkrijk van God. Dat is de nieuwe lap, dat is de nieuwe wijn. De rituelen en tradities van de joodse godsdienst kunnen dit nieuwe niet bevatten. Het nieuwe tijdperk brengt explosieve uitbundigheid. Want bruiloft, kledingstuk en wijn zijn alle symbolen met een eschatologische duiding. Jezus doelt op het einde van deze wereld en de komst van de nieuwe.

Druiventrossen aan een wijnstok. De foto is ter illustratie en komt van congerdesign op Pixabay.
Wijnrank. Bron: Congerdesign via Pixabay

Vreugde

De overvloed van vreugde breekt uit de beperkingen van wetticisme en ascetische levensstijl. Met de nieuwe lap zou het oude kledingstuk scheuren, met de nieuwe wijn zou de oude wijnzak scheuren. Het Griekse woord voor scheuren is schisma. Dat veroorzaakt Jezus’ komst. De nieuwe wijn is een metafoor voor de eeuwige vreugde in het koninkrijk van God. Jezus zegt vlak voor zijn sterven dat Hij geen wijn meer zal drinken tot zijn wederkomst. Dan zal Hij een groot bruiloftsmaal aanrichten. De wijn zal in overvloed vloeien. De vreugde van alle genodigden zal uitbundig zijn. Er zal nooit meer gevast worden, er zal geen enkel gebrek meer zijn, geen rouw, geen verdriet, geen pijn, geen eenzaamheid, geen gescheurdheid, geen verbroken relaties. Maar als één grote familie zullen de gelovigen samen de bruid zijn omwille van de bruidegom, Jezus Christus.

Aanwijzingen voor de prediking

Concentratie

Vasten kan je helpen je te concentreren op God. Vasten en bidden raadt Jezus zijn volgelingen op een ander moment aan. Johannes de Doper leeft ascetisch. Zijn maaltijd bestaat uit sprinkhanen en honing. Sober. Hij zal geen last hebben gehad van overgewicht. En hij vast. Het overslaan van een maaltijd is op zich gezond. Dat is inmiddels bekend. Zullen we als volgelingen van Jezus vasten? Als je er behoefte aan hebt, kun je dit doen voor je lichaam en voor je ziel, om God te zoeken.

Consumptie

Vasten kun je breder uitleggen. Ons consumptiegedrag leidt tot een vernietiging van de schepping met rampzalige gevolgen. Wij worden opgeroepen te consuminderen. Dat is een soort vasten. Wij mogen genieten van Gods goede gaven. Maar we hoeven niet uit het leven te halen wat erin zit. Genoeg is genoeg. Maar wij worden verleid tot een luxe levensstijl. Past bij een volgeling van Jezus niet eerder soberheid? Niet als een nieuwe wet. Jezus bevrijdt ons van een leven waarin we gedwongen dit doen en dat laten, van een leven waarin je niet voor anderen wilt onderdoen. Een vorm van vasten is detoxen, dat is je lichaam reinigen van afvalstoffen. Of een digitale detox, dat is voor iedereen die aan zijn telefoon verslaafd is. Die gebruik je even niet, dat bevordert een gezond brein en dat je je weer kunt concentreren.

Nieuwe vormen

Jezus herhaalt niet slechts het oude onderwijs. Hij vraagt vandaag van zijn gemeente niet onverkort vast te houden aan wat haar is overgeleverd door de traditie. Maar wat de kerk in het verleden heeft gewaardeerd, moet ze niet botweg overboord gooien. Dat is een verkeerd verstaan van met je tijd meegaan. Je gooit het oude niet weg, en je geeft het nieuwe een kans.

Hoe doen we dit in de praktijk van het kerkelijk leven? Als we oude en nieuwe praktijken met elkaar combineren die niet bij elkaar passen, dan scheurt het godsdienstige leven. Jezus vult dit niet voor ons in. Dat mogen we zelf doen. Jezus zegt niet: doe de oude wijnzakken weg. Hij zegt niet: maak geen nieuwe wijn meer. Maar met wijs beleid spaar je de oude wijnzakken en bewaar je de nieuwe wijn in nieuwe wijnzakken. Zijn laatste woorden zijn in vers 17: dan blijven beide behouden. Denk daar zelf eens over door, spreek er met elkaar over. Ik doe een voorzet: je houdt de traditie van de kerk in ere, en je houdt nieuwe vormen niet stijf tegen.

Scheuren kun je metaforisch opvatten. Als gemeente maak je deel uit van een kerkverband. Daarbinnen is ruimte voor verschillende overtuigingen. We nemen elkaar niet snel de maat. De tijd van leergeschillen ligt achter ons. Godsdiensttwisten en kerkscheuringen, dat is verleden tijd. Of is scheuren nog actueel?

Nieuwe orde

Jezus brengt tijdens zijn leven de nieuwe orde de wereld binnen, de orde van God die al het menselijke omkeert. Dat hoor je al in de Bergrede: gelukkig wie nederig van hart zijn, gelukkig de zachtmoedigen, gelukkig wie hongeren en dorsten naar de gerechtigheid van het koninkrijk van God, gelukkig de barmhartigen, gelukkig wie zuiver van hart zijn, gelukkig de vredestichters. Jezus’ komst brengt genezing van zieken, reiniging van lijders aan een huidziekte, bevrijding van met demonen bezetenen, ontslagen worden van krampachtige bezorgdheid want de hemelse Vader weet wat je nodig hebt, rust voor wie een onrustig bestaan leidt, herstel van krachten voor wie vermoeid is. Bovenal betekent Jezus’ komst redding van verloren zielen, behoud van zondaren, verzoening, vrede, een nieuw bestaan als kind van God en burger van zijn koninkrijk.

Ideeën voor kinderen en jongeren

  • Theologie.nl biedt diverse ideeën voor de verwerking en bespreking van het beeld van de bruiloft.
  • Een kapot kledingstuk herstellen we niet meer, dat gooien we weg. Een gespreksonderwerp is: onze aanschaf en ons gebruik van kleding. Bij de meesten puilt de klerenkast uit, we kopen steeds weer iets nieuws. Is dat zo? Brengen we kleding naar de kringloop, of kopen we daar? Hoe denken we over een duurzame levensstijl?
  • Jezus noemt wijn. Een gespreksonderwerp voor de jongeren is een alcoholgebruik en hun feestgedrag, en wat zij vinden wat wel en niet kan.

Liedsuggesties

  • Gij die de ster van David zijt
  • Alles wat over ons geschreven is
  • Liedboek 2013 (Zingen en bidden in huis en kerk): 413, 425, 705, 793

Deze preekschets is geschreven door Henk Post.

Geraadpleegde literatuur

  • A.M. Brouwer, De gelijkenissen, 1946
  • J. van Bruggen, Matteüs, Commentaar op het Nieuwe Testament, 2018
  • R.T. France, Matthew, 2008
  • W. Hendriksen, Matthew, 1981
  • W.S. van Leeuwen, kanttekeningen Bijbel, vertaling NBG 1951
  • D.L. Turner, Matthew, 2012

Wellicht ook interessant

Nieuwe boeken