Viervoudig luisteren

‘Het begint met luisteren!’ Zoals veel vaker in ons samenleven, in onze contacten met anderen, is het goed eerst te luisteren naar die ander. Je komt zoveel te weten waar je mee verder kunt! Maar, hoe luister je dan? En naar wie of wat? Hoe leer je luisteren?

Als je als gemeente missionair wilt zijn, is ‘luisteren’ een eerste vereiste. Vaak denken mensen bij ‘missionair’ aan spreken of preken, soms ook negatief geladen: de ander iets opdringen, de wijsheid in pacht hebben. Dat is niet wat het is of zou moeten zijn. Missionair zijn is: luisteren, vragen stellen, weer luisteren en dán pas spreken of iets doen. In de kerk zijn we geneigd snel in de actiestand te schieten. Luisteren kost tijd, terwijl er zo op het oog nog niks gebeurt. Maar luisteren brengt van alles teweeg, bij jezelf en bij de ander. De ander voelt zich gezien en jij oefent je in een open houding. ‘Wat houdt mensen bezig in mijn wijk, in mijn dorp? Wat vraagt God van ons?’ Dat zijn de vragen waar het hierbij om gaat.

Breed luisteren

We spreken in de missionaire theologie over ‘viervoudig luisteren’: naar God, naar elkaar, naar onze omgeving en naar de bredere wereld van kerk en traditie. In dat alles luister je ook naar jezelf, je eigen hart, je verlangen en je grenzen. Luisteren gaat dus meerdere richtingen op, die onderling samenhangen. In al dat luisteren zijn we op zoek naar wat God al aan het doen is en wat Hij daarin van ons vraagt. Gods Geest is al aan het werk, in ons, maar ook in onze omgeving.

In ons luisteren zijn we op zoek naar wat God al aan het doen is en wat Hij van ons vraagt

Luisteren als houding

Luisteren is geen maniertje of trucje. Het gaat om een houding van je hart. Een open, lerende houding, waarin je benieuwd bent naar de ander. Zo luisteren heeft ook impact op jezelf, het laat je niet onveranderd. Ontvankelijk zijn voor wat God je laat zien, dapper durven luisteren naar mensen, ook als ze heel ánders en in jouw ogen vreemd zijn. Het maakt kwetsbaar, maar het kan ook verrassen en verrijken

Luisteren naar God

God vraagt van ons een luisterhouding. Hij is de eerste die spreekt en mensen roept. Het is niet stil gebleven. ‘God heeft het eerste Woord, Hij heeft in den beginne het licht doen overwinnen, Hij spreekt nog altijd voort’, zingen we in de kerk (lied 513). We worden uitgenodigd naar Hem te luisteren én te reageren, om ver-antwoord-elijk te leven. Het is lang niet altijd makkelijk of vanzelfsprekend om te ontdekken, waartoe God ons nu, in onze context en situatie roept. Gebed speelt daarin een sleutelrol, liefst in gezamenlijkheid. In gemeenten, die missionair tot bloei kwamen, speelde het zoekende gebed een belangrijke rol. Beluister bijvoorbeeld eens de podcast ‘Volle Balkons’ over de Nieuwe Kerk in Utrecht. Het begon allemaal met een biddend predikantenechtpaar in een lege kerk. Iedere dag.

Luisteren in de eigen gemeente en kerkenraad

Al luisterend naar elkaar zoeken we naar het spoor van de Geest. Welke gedachten leven er, waar verlangen we naar, welke gaven en talenten zijn er onder ons, hoe kunnen we elkaar steunen in kleinere en grotere initiatieven? Missionair zijn is geen opdracht voor een enkeling of een commissie, maar hoort bij het DNA van de gemeente. In het proces van luisteren zijn we benieuwd naar elkaar, oefenen we ons in geestelijke gastvrijheid, want onze ideeën en manier van geloven verschillen. Leven we met een gezamenlijk verlangen om ook van betekenis te zijn voor onze directe omgeving? Wat zijn onze motieven, wat betekent geloof, hoop en liefde voor onszelf? Hebben we er woorden voor? Zoek zo samen naar een goede weg, bid voor elkaar en de mensen met wie je relaties legt. Het onderlinge gesprek over de missionaire roeping van de kerk kun je niet overslaan.

Missionair zijn is geen opdracht voor een enkeling, maar hoort bij het DNA van de gemeente

Luisteren naar je omgeving

Neem de tijd. Luisteren is vooral ook leerzaam voor jezelf. Probeer in gesprekken met mensen in je omgeving gevoelig te zijn voor wat God je laat zien. Kees van Ekris, de scriba van de Protestantse Kerk, noemt dat ‘missionaire sensitiviteit’. Hoe kan het evangelie werkelijk ‘goed nieuws’ zijn voor mijn buren, voor de mensen in ons dorp en onze wijk? Wat houdt hen bezig, welke taal spreken zij? Wat leren we van hen? Kleiner wordende gemeenten kunnen de neiging krijgen in zichzelf opgesloten te raken. Juist dan kan het helpen de beweging naar buiten te versterken, te zoeken naar wegen om in gesprek te raken en uitnodigend te zijn. Het gaat er daarbij niet om, dat wij bedenken wat we gaan organiseren vóór mensen, maar dat we, al luisterend mét hen optrekken. 

Luisteren in de bredere kerk

We zijn niet de eersten en niet de enigen, die de missionaire roeping vorm willen geven. We leren van elkaar, van de bredere kerk, van het verleden. Vernieuwers hebben de neiging niet meer achterom te kijken. Luisteren dus, ook naar mensen met zorgen en bezwaren. Kijk vooral ook bréder, ga eens op bezoek bij andere kerken of pioniersplekken met meer ervaring. De kerk heeft een lange geschiedenis van vallen en opstaan, van theologische reflectie ook. De predikant of een gemeentelid met kennis en ervaring kunnen hierin voorganger en voortrekker zijn.

Valkuilen

Hóe dan? Hoe ziet al dat luisteren er concreet uit? Bij alle luisteren geldt, dat er valkuilen zijn, die meestal beginnen met ‘te snel’. We dénken dat we het al begrijpen, hebben de ander al ‘geplaatst’, willen graag onze eigen mening/overtuiging/geloof kwijt. Dóórvragen, benieuwd zijn – niet schrikken van wat er allemaal gezegd kán worden, het kan soms veel van je vragen. ‘Jezus is het antwoord’, maar we weten soms niet eens wat de vraag is. Luisteren is vertragen. We stemmen ons af op de ander. Dat betekent niet, dat we onszelf of de boodschap van de Schrift grenzeloos aanpassen (‘u vraagt, wij draaien’). De weg van Jezus staat vaak haaks op onze werkelijkheid en leefwereld, maar liefde voor de naaste betekent wel, dat we bereid zijn ons te verdiepen in zijn of haar wereld. Onze eigen bubbel staat daarbij net zo goed onder kritiek. 

‘Jezus is het antwoord’, maar we weten soms niet eens wat de vraag is…

Jonge mensen

Jonge mensen, die benieuwd zijn naar geloof en kerk en Bijbel, zijn vaak een stuk directer. Zij stellen vragen en zijn benieuwd naar antwoorden. De gesprekken verdiepen zich dan snel. Het komt erop aan: ze zijn niet geïnteresseerd in mensen die alleen maar terugvragen (‘wat denk je zelf?’) en ook niet in mensen die op alles een pasklaar antwoord hebben. Ze zijn op zoek naar mensen, die geïnteresseerd zijn in hen én die iets te vertellen hebben, zelf geraakt en geïnspireerd door het geloof in God en Jezus Christus. Ze zijn op zoek naar mensen, die hen kunnen gidsen in een voor hen onbekend land. Geestelijke vaders en moeders. Zijn die er? Zijn we dat?

Luisteren naar God: praktisch

Als het gaat om luisteren naar God, dan zijn de Bijbelse teksten en gebed een eerste uitgangspunt. Waartoe roept God ons? Wat lezen we in de Bijbel over hoe christenen dienend en getuigend bezig zijn? Wat leert Jezus ons?

Het boek Handelingen geeft veel praktijk, goede en minder goede. En laat zien hoe de Geest in dat alles ‘handelt’. Het laat ook zien, dat je niet eerst intern alles op orde hoeft te hebben om dienend en getuigend te zijn naar je omgeving. Het werkt vaak andersom: juist in de ontmoeting met de ander kom je zelf ‘op orde’ en ontdek je waar het uiteindelijk om gaat. Lees Handelingen 10 er maar op na.

Stilte is belangrijk. Lees samen een Bijbelgedeelte, zing, bid en word stil. Wat komt er boven in die stilte? Is er een lijn in te ontdekken? Durven we erop te vertrouwen dat Gods Geest daarin werkt? Open een kerkenraadsvergadering met een Bijbelgedeelte waar je twee aan twee of gezamenlijk over nadenkt. Wat raakt? Wat is belangrijk voor nu? Bid dan samen om de Geest, of zing een gebedslied.

Luisteren naar je omgeving: praktisch

Als het gaat om luisteren naar je omgeving zijn er veel mogelijkheden. Een huis-aan-huisblad geeft al een goede indruk van wat er gaande is. Luister ook naar sleutelfiguren in de samenleving, huisartsen, maatschappelijk werkers, mensen op het gemeentehuis, politiebureau. Denk aan organisaties die actief zijn in je omgeving, zoals Vluchtelingenwerk, stichting Present, buurthuizen, scholen. Ze kunnen je vertellen wat zij zien en signaleren.

Luister ook breder en dieper naar onze samenleving. Het onderzoeksbureau Motivaction maakte een bruikbaar overzicht van verschillende waardengroepen in Nederland: wat motiveert hen, waar zijn ze mee bezig? Zo leer je je te verplaatsen in mensen buiten je eigen levenssfeer.

Lees, luister, kijk. Romans of boeken die de huidige tijd analyseren, muziek en films: ze geven een tijdbeeld. Niet iedereen leest veel of houdt van films. Ook daarin kun je elkaar helpen en versterken en toerusten. 

Concreet: vraag eens aan je buren, mensen om je heen: ‘Wat weet je van onze kerk, welk beeld heb je van de kerk en welk advies zou je aan de kerk geven?’

Vraag eens: ‘Wat weet je van onze kerk, welk beeld heb je en welk advies zou je geven?’

Luister naar elkaar: praktisch

Voer de geloofsgesprekken bínnen de gemeente, waarbij je kennis maakt met elkaar en elkaars verlangen, oor- en vooroordelen, verschillende achtergronden en ideeën. We ‘respecteren’ elkaar, maar het kan ook een verheven vorm van onverschilligheid worden. Ontmoeten we elkaar écht? Is er ruimte en veiligheid en humor (relativeringsvermogen)  genoeg om je uit te spreken en dan ook samen te bidden? Bemoedig elkaar, maar steun elkaar ook als het tegenzit, als er teleurstellingen zijn en verdriet.

Ga eens op bezoek bij inspirerende plekken in je omgeving. Niet om te kopiëren, maar om je te laten inspireren en ideeën op te doen. Welke kerkgemeenschappen zijn er in de omgeving? Kén je elkaar, kun je samenwerken of op z’n minst royaal naar elkaar verwijzen?

De missionaire roeping van de gemeente is een gezamenlijke reis, een trektocht die zich gaandeweg ontvouwt. Biddend, zoekend en luisterend.