Werken aan een levensles

Ze zijn altijd online, vragen AI om advies over hun mentale gezondheid en lopen regelmatig protesterend door de straten: Generatie Z of Gen Z. Het gaat om jongeren die tussen 1996 en 2012 zijn geboren, in een wereld getekend door crises. Hoe gaan ze hiermee om? Met welke ideeën en vragen lopen ze rond? Aan het einde van het schooljaar daagt Yanniek van der Schans, docent levensbeschouwing, haar klas uit om een levensles te formuleren en is verrast met het resultaat. 

In deze laatste weken van het schooljaar sluiten de vierde klassers ‘mijn’ vak af. Als eindopdracht voor Levensbeschouwing schrijven ze een speech, waarin ze hun ideeen en wat zij geleerd hebben verwerken. In de weken voorafgaand bouwen we stukje bij beetje naar die speech toe: we hebben het over identiteit, over waarden, over hun karakter en de lessen die ze al geleerd hebben in het leven. Zo hebben ze, in combinatie met de lessen van de jaren ervoor, een goede basis om een speech te schrijven – wat ze vol overgave doen. Elk jaar weer lees ik de speeches met kippenvel en hier een daar een waterig oog. Wat blijft het toch bijzonder om zo’n inkijkje in hun levens te krijgen.

Het is opvallend hoe oneerlijk het leven verdeeld is, waar de ene leerling ongeveer alle mogelijke hobbels tegenkomt op diens levensweg, heeft de ander een vrij zorgeloos bestaan beleefd. Leerlingen zijn zich hier niet altijd van bewust, dat deze contrasten zich in een klaslokaal bevinden. Dat probeer ik gedurende de lessen een klein beetje zichtbaar te maken. Een levensles is hierbij een zin, die op een abstracter niveau een wijsheid geeft. Denk aan zinnen als ‘spendeer tijd met geliefden, voor het te laat is’ of ‘ook al lijkt het niet zo, het komt altijd goed’ en ‘als je iets wilt bereiken, zet dan de eerste stap’. In de les gaan ze aan de slag met een gebeurtenis in hun leven waar ze wat van geleerd hebben of wat hun blik op het leven veranderd heeft. Ze reflecteren op het gebeuren: hoe voelde het op dat moment, en hoe kijken ze er nu op terug? Wat zou je iemand adviseren in diezelfde positie? Dit doen ze voor henzelf, omdat ik de klassensfeer veilig wil houden. Hier en daar hoor ik een verhaal aan, en help ik ze naar een levensles toe te werken.

Aan het einde van de les leest iedere leerling diens levensles voor. Als het goed is, is deze abstract genoeg om niet gelijk het hele verhaal weg te geven, maar concreet genoeg om als inspiratie te zijn voor andere leerlingen (of mijzelf). Voor we het rondje maken, geef ik een uitgebreide introductie: dat er een verhaal achter elke les zit, en dat die bij sommigen heftiger of emotioneler beladen is dan bij anderen. Dat we geen recht hebben op het verhaal van de ander, maar dat we geen weet hebben wat er allemaal in ieders leven speelt. Ik benadruk dat ieder zijn eigen pad beloopt, en hoe verschillend de ondergrond kan zijn. Ieder jaar opnieuw levert het een ‘heilig’ moment op in de les. De leerlingen voelen aan dat ze met respect om moeten gaan met elkaars lessen, dat een oordeel even opgeschort moet worden. Elk jaar opnieuw besef ik mij dat dit een kern kan vormen voor het leven zelf; we hebben geen idee waar mensen mee rondlopen. We hebben geen idee welke lasten er gedragen worden.

De levensles vormt het ‘refrein’ van de speech, waarin ze aan de slag gaan met het vertellen van hun verhaal, hun visie, hun kijk op de wereld. Het mooiste aan deze eindopdracht vind ik dat de leerlingen zichzelf aan het vinden zijn, dat ze kunnen laten zien wat ze allemaal al geleerd hebben, maar ook wat ze nog kunnen en hopen te leren. De dingen waar ze soms moeite mee hebben, of de heftige gebeurtenissen die hebben plaatsgevonden en hoe ze daar uit zijn gekomen. Ook dit jaar zaten er weer prachtige levenslessen tussen, ik doe een kleine greep:

‘Soms moet je het verleden los durven laten om de toekomst in te kunnen’
‘Je hebt niet altijd alles in de hand, maar hoe je ermee omgaat wel’
‘Laat het niet op het laatste moment aankomen’
‘Doe hard je best, maar wees ook tevreden’
‘Zonder de winter zouden we de zomer niet waarderen’

Of deze mooie spin op een bekende uitspraak:
‘Het leven kan een feest zijn, maar je moet het echt zelf versieren’

Je kunt je voorstellen dat deze lessen mijn favoriete lessen zijn van het jaar: wat een wijsheid komt er uit deze mooie mensen.

Wat een heerlijke, vreselijk ingewikkelde maar ook prachtige fase is tiener zijn.

En eerlijk, ik denk dat wij hier als ‘volwassenen’ ook wat van kunnen leren. De levenshouding van weten wat we al kunnen, maar ook zeker weten waar er nog wat te groeien valt is een mooie balans. Ook wij weten niet alles, daarin verschillen we niet erg van tieners. Wat ik juist kan waarderen is dat zij er eerlijk over zijn, dat ze het leven niet altijd snappen, de ongefilterdheid die ze hebben als het om zaken gaat die er écht toe doen. De passie voor het goede doen, de idealen, daar kan ik als hun docent enorm veel van leren. Hun blik op het leven inspireert mij, en houdt mij scherp.

Yanniek van der Schans is als theoloog gespecialiseerd in het Oude Testament, en staat sinds haar studie voor de klas als docent Levensbeschouwing. Ze staat met één been in de theologie en met de andere in de wereld van haar leerlingen.