Moet ik minder goed luisteren?
Een uur lang benoemt een vrouw die geestelijk verzorger Annemarieke van der Woude maandelijks bezoekt allerlei zaken uit haar leven die niet goed verlopen. Wanneer ze weer op de fiets zit, voelt Annemarieke zich ontevreden. Als alle gesprekken er zo uitzien, gaat ze tegen de bezoekjes opzien. Wat te doen? Lees het in haar bijdrage aan de serie ‘Vastgelopen gesprekken’.
Mijn bezoekjes aan haar verlopen volgens een vast stramien. Klokslag 4 uur bel ik aan. Ze doet de deur open – soms moet ze die nog van het nachtslot halen – en we omhelzen elkaar. Ze zegt dat ik te dun gekleed ben voor de tijd van het jaar.
Haar twee katten begroeten me als ik de kamer binnenloop. Ik ga zitten op mijn vaste plek op de bank, tussen stapels nog te lezen tijdschriften. Ze schenkt me een kop gemberthee in. Zelf neemt ze een alcoholvrij biertje.
Geen speld tussen te krijgen
Ze draait een shaggie en vertelt dat ze slecht slaapt:
‘Om 8 uur ben ik op. Maar als ik in bed lig, kan ik niet slapen. Alles trilt. Ik sta stijf van de spanning.’
‘Lig je dan ergens aan te denken?’
‘Ik doe altijd een ritueel met mijn beer. Ik praat tegen hem alsof het mijn zusje is. Dan mis ik haar zo. Maar huilen kan ik niet.’
Van haar zusje komt ze bij haar moeder, met wie het contact moeizaam verloopt:
‘Die praat alleen maar over zichzelf. En haar eigen verdriet. Ze ratelt maar door. Geen speld tussen te krijgen.’
‘Zeg je daar wel eens iets van? Niet als een verwijt, maar als iets waar jij moeite mee hebt? Een ik-boodschap noemen ze dat.’
‘Dat heeft geen zin. En het levert me zo veel stress op. Ik heb haar nu ook gezegd dat ik zondagmiddag niet meer kom.’
Ze gaat verder over haar buurman:
‘Hij heeft een nieuwe schutting geplaatst – mij niks gevraagd. Hij heeft mijn halve rozenstruik gesloopt. “Vind je dat normaal?”, riep ik. Maar hij haalde zijn schouders op en liep zijn huis in.’ Ze wordt weer boos als ze erover vertelt.
‘Ik moest met een van mijn katten naar de dierenarts. Maar denk je dat je dan iemand aan de telefoon krijgt? Ik heb minstens een kwartier moeten wachten. Weet je wat dat kost? Zijn nagels waren ingegroeid. Moest onder narcose – zo zielig. Maar toen kreeg ik de rekening. Ze draaien je een poot uit, die dierenartsen. Heb ik ze ook laten weten.’
Ik leef mee en toon begrip, waarna ze vertelt dat haar medicijnen niet helpen:
‘Ik was bij de psychiater – weer een nieuwe. Ze heeft me andere pillen gegeven. Tegen mijn depressie. Maar het enige dat ik merk, is dat ik nog minder eet. Als ik onder de 50 kilo zak, wil ze me van dat astronautenvoer geven, uit zo’n flesje.’
Ik hoor buiten de kerkklok slaan. Het is 5 uur. Ze loopt naar de keuken om het eten voor haar katten klaar te maken. Zij rennen haar miauwend achterna. Ik pak mijn agenda en stel een nieuwe datum voor, over een maand. Zelfde tijd.
‘Is goed’, roept ze vanuit de keuken. ‘Ik schrijf het op de kalender.’
Ik pak mijn tas, sta op en trek in het halletje mijn jas aan. We omhelzen elkaar en ze zwaait me uit:
‘Groeten thuis. Dank je wel dat je er was!’
Waar bedankte ze me eigenlijk voor?
Terwijl ik mijn fiets van het slot haal, gonzen haar laatste woorden nog na: ‘Dank je wel dat je er was!’ Waar bedankt ze me eigenlijk voor? Ik had niet de regie over het gesprek, maar zij. Ik denk aan de vier concentrische cirkels die Johan Smit beschrijft in Tot de kern komen. De kunst van het pastorale gesprek. Samen vormen ze de ‘innerlijke ruimte’ van een persoon. Het schema is een hulpmiddel om diepgang aan te brengen in een ontmoeting. Van de buitenste cirkel van de feiten ga je naar de gevoelens, vervolgens naar de levensbeschouwing, om uiteindelijk aan te komen bij de laag van de spiritualiteit. Als je die binnenste cirkel hebt bereikt, zul je merken dat er niet veel woorden meer nodig zijn. Het is de laag waar de stilte ‘spreekt’. Natuurlijk, een contact waarin je keurig wandelt van de buitenste cirkel naar de binnenste is een zeldzaamheid, maar het model helpt wel om richting aan te brengen in het vele dat aan de orde komt.
De valkuil van het jojo-en
Ons gesprek was eerder een klassiek voorbeeld van de valkuil van het jojo-en: we gingen van een feit naar de gevoelens, om terug te keren naar de buitenste cirkel van een nieuw feit, met andere gevoelens, en zo bleven we samen hangen in de buitenste twee cirkels. Het gesprek eindigde omdat de klok vijfmaal sloeg, niet omdat we van gedachten hadden gewisseld over iets van zin en betekenis.
Dit moet voortaan anders, al was het maar omdat ik moe en gefrustreerd wegfietste. Als de bezoekjes op dezelfde manier blijven verlopen, ga ik er tegenop zien.
Een plan
Wat kan ik doen? Misschien moet ik minder goed naar haar luisteren. Niet ingaan op alles wat de revue passeert: haar overleden zusje, de relatie met haar moeder, de ruzie met de buurman, haar twee katten, haar depressie. Volgende keer trek ik aan één draadje. Ik ga haar vragen naar haar zusje: of ze vroeger samen veel speelden. Waar ze goed in waren. En van wie de beer eigenlijk was, waartegen ze nog iedere avond voor het slapen gaan praat. De rest laat ik zitten.
Met dit plan in gedachte verheug ik me nu al op volgende maand, als ik weer om klokslag 4 uur voor haar deur sta en aanbel.
Annemarieke van der Woude is theoloog, remonstrants predikant in Oosterbeek en practicumdocent Geestelijke Verzorging aan de Radboud Universiteit Nijmegen. Ze promoveerde op oudtestamentisch onderzoek en werkte tien jaar als geestelijk verzorger. Als redactiesecretaris van Speling en publicist schrijft ze geregeld over zingeving en het levenseinde.
Wil jij deze zomer je luister skills wat aanscherpen?
Luisteren van luistertrainer Ben de la Mar is een inspirerend en toegankelijk boekje over de kracht van echt luisteren. In een tijd waarin veel mensen verlangen naar echte verbinding, laat de auteur zien hoe nabijheid en aandacht een groot verschil kunnen maken. Luisteren is daarbij veel meer dan alleen het horen van woorden; het is een bewuste, open en intentievolle houding waarbij je ruimte maakt voor de ander – en ook voor jezelf. Ook de waarde van stilte en ‘nietsdoen’ krijgt een plek: soms is aanwezigheid het mooiste cadeau dat je iemand kunt geven. Een beknopt en warm boek voor ieder die een goede luisteraar wil zijn, en een mooi geschenk.
Klik, van coach en schrijver Reinier Sonneveld, is een verfrissend boek voor iedereen die op zoek is naar échte verbinding. Want echte verbinding behoort tot het mooiste dat je als mens kunt ervaren. Je voelt je gezien, zinvol en onderdeel van iets groters. Toch blijven veel gesprekken vluchtig, zeker in deze tijd van polarisatie, AI-gesprekken en smartphones. Reinier Sonneveld laat heel praktisch zien hoe je wezenlijk contact kunt maken en elkaars op zielsniveau kunt ontmoeten. De kern is een praktisch en vernieuwend model voor menselijke verbinding: het KLIK-model.
