De schrijftafel van Barbara Zwaan

Je eigen boek in handen hebben – het is een mooi moment voor iedere auteur. Maar daar gaat vaak heel wat aan vooraf: late uurtjes, veel lezen, gepeins en gepieker, schrappen en herschrijven. Waar halen auteurs hun inspiratie vandaan, hoe ziet hun werkweek eruit en wat als het schrijven niet lukt? Deze keer schuiven we aan de schrijftafel van Barbara Zwaan en horen meer over het proces achter haar nieuw te verschijnen boek Radicale rust.

Hoe kwam het thema van Radicale rust op je pad?

‘Er is momenteel veel onrust in de wereld. Hoe daarmee om te gaan, is een vraag die mij ook persoonlijk raakt. Sluit je je ogen voor het leed van anderen, dichtbij of ver weg, of kijk je het in de ogen? En als je besluit dat te doen, geeft dat dan rust of juist meer onrust? Ook vanbinnen kan het onrustig zijn. Bijvoorbeeld door stress of een te gejaagd leven, maar ook door ingrijpende gebeurtenissen, zoals het verlies van een dierbare. Etty Hillesum, Simone Weil en Edith Stein kunnen dan wijze gidsen zijn. Het zijn vrouwen, ze zijn Joods, ze leefden in oorlogstijd en ze zijn spiritueel. Ze weten van de ‘modder’ van het leven, maar blijven er ook steeds het mooie van inzien. In hen vormt zich een soort onverwoestbare kern die maakt dat ze niet klein te krijgen zijn. Die kern heeft alles te maken met liefde: liefde voor God, die ze in de stilte ontmoeten, voor hun medemens, voor wie ze zich radicaal inzetten, en voor het leven zelf.’

Wat drijft jou om dit boek te schrijven, zie je het als een roeping?

‘Ik hou van het creatieve proces van schrijven. Eerst is er niks en gaandeweg vormt zich iets tastbaars. Dat tastbare vind ik belangrijk: een boek kun je vastpakken, je kunt erdoorheen bladeren en zelfs – zoals ik graag doe – de geur van het papier opsnuiven. Verder vind ik het fijn om me ergens in vast te bijten, het echt goed te onderzoeken. De drie vrouwen zijn wat dat betreft drie dankbare ‘onderzoeksobjecten’. Hun levens en vele publicaties zijn zo rijk. Etty schreef een dagboek en indringende brieven uit het doorgangskamp Westerbork. Het werk van filosofe Simone is enorm veelzijdig, ook in spirituele en politieke zin. En Edith boeit me vanwege haar overstap van de wetenschappelijke wereld naar die van het klooster van de Karmel. Alle drie de vrouwen voelen zich geroepen om hun levenservaringen, die nauw verweven zijn met hun werk, uit te dragen en te delen met anderen. Misschien lijk ik in die zin wel een beetje op hen.’

Hoe ziet een gemiddelde schrijfdag er voor jou uit?

‘Ik kan niet altijd hele dagen met mijn boek bezig zijn omdat ik ook ander werk heb. Ik ben geestelijk verzorger/begeleider en bovendien geef ik les in Spiritualiteit & Zingeving aan de Utrechtse Academie voor Geesteswetenschappen. Ook ben ik voorzitter van de Redactie Spiritualiteit van Theologie.nl, dus ik moet mijn aandacht verdelen. Maar als ik een hele schrijfdag kan vrijmaken, begin ik om 9.00 uur na mijn stille tijd. Die tijd voor inkeer en gebed is voor mij noodzakelijk. Ik vraag God dan om hulp bij het schrijven; alleen kan ik het immers niet. Van wat ik aan informatie heb verzameld, vaak op allerlei verschillende papiertjes, probeer ik vervolgens een lopend geheel te maken. Op gezette tijden drink ik een kop koffie, eet ik wat en regelmatig maak ik ook een wandeling langs het Scheveningse strand. Dan waait mijn hoofd leeg en opent zich voor nieuwe inzichten en verbanden, want soms kan een en ander flink vastzitten.’

Ik vraag God dan om hulp bij het schrijven; alleen kan ik het immers niet.

Wanneer had je voor het laatst een writer’s block? Wat deed je toen?

‘Een writer’s block klinkt wel heel dramatisch, dat heb ik niet echt gehad. Maar wel momenten dat ik vastliep. Dan is afstand nemen het beste wat je kunt doen. Het heeft toch geen zin om verder te gaan op zo’n moment, je zit er te dicht op. Wat mij erg helpt, is om af en toe een weekje naar een klooster te gaan en daar te schrijven. Ik ben dan ingebed in het ritme van de zusters en lift op hun spirituele kracht mee. Er wordt qua maaltijden voor me gezorgd en ze zijn ook nog eens heel vriendelijk. Tussen de gebedsvieringen door schrijf ik en wandel ik in de omgeving. Mijn telefoon staat overdag uit, wat erg rustgevend is. Zo kan ik me helemaal concentreren op het schrijven. Door uren achtereen aan je manuscript te werken, gaat het als vanzelf stromen. En als het even niet gaat, vraag ik een gesprek aan met een van die lieve zusters. Door hun luisterend oor en de omhelzing die erop volgt, kan ik dan weer een tijd vooruit.’

Welk theologisch boek inspireert je in je schrijfproces?

‘Tijdens het schrijven heeft één bijbeltekst mij steeds begeleid, Exodus 3, 4. Mozes krijgt van God de opdracht om iets te doen wat hij denkt helemaal niet te kunnen: hij moet het Israëlische volk uit Egypte naar het beloofde land leiden en daarvoor is overredingskracht nodig. Hij moet goed kunnen praten, en dat heeft hij nooit gekund. Daarom maakt hij terugtrekkende bewegingen en zegt tegen God dat hij niet bij hem moet zijn omdat hij nooit de juiste woorden kan vinden. Waarop God zegt: ‘Wie heeft de mens een mond gegeven? Wie maakt iemand stom, of doof, ziende of blind? Wie anders dan ik, de Heer? Ga nu, ik zal bij je zijn als je moet spreken en je de woorden in de mond leggen.’  Natuurlijk ben ik Mozes niet, maar zijn twijfel is mij wel bekend en Gods reactie daarop heeft mij gedurende het hele schrijfproces bemoedigd.’

Barbara Zwaan is theoloog, werkzaam als geestelijk verzorger/begeleider en docent Spiritualiteit & Zingeving aan de Utrechtse Academie voor geesteswetenschappen. Ze is voorzitter van de Redactie Spiritualiteit van Theologie.nl. Ze heeft verschillende publicaties over Etty Hillesum, Simone Weil, Edith Stein en anderen op haar naam staan en schreef eerder Een prachtige dans. De therapeutische afstemming van afstand en nabijheid in het werk van Carl Rogers, Martin Buber en Henri Nouwen (Tilburg: KSGV).

Bestel Radicale rust bij onze partner Boekenwereld

In Radicale rust brengt Barbara Zwaan het denken van Etty Hillesum, Simone Weil en Edith Stein samen rond een urgente vraag: hoe vind je rust in tijden van crisis? Dit boek laat zien dat rust meer is dan ontspanning of zelfzorg. Het is een innerlijk krachtveld, gevoed door stilte, gebed, verbondenheid en de moed om tegen de stroom in te gaan. Zo wordt de weg geopend naar geworteldheid, overgave en morele moed in onrustige tijden. Inspirerend voor persoonlijke bezinning en geschikt voor lees- en gespreksgroepen.

Bestel Radicale rust