Aan de slag met de ‘Kerkorde in de praktijk’

In juni viel het themanummer ‘Kerkorde in de praktijk’ bij u op de mat. Zeker zo’n ‘taai’ thema vraagt om een groepsgerichte aanpak. Goed voorstelbaar dat u bijv. als kerkenraad zich wel eens wilt verdiepen in wat die Kerkorde nu is en bedoelt te zijn, wat die vraagt en geeft. Dit ‘Aan de slag’ wil een handreiking zijn om u daar verder in te brengen.

De kerkorde is een thema waar vaak heel wat over gezucht wordt, met reacties als: moeilijk, ingewikkeld en ze zoeken het maar uit. Om vervolgens naar 1 persoon in de kerkenraad te kijken met een blik van: dat is voor jou, jij bent immers de ouderling-kerkrentmeester/diaken.

Bij ons in de kerkenraad gaat dat niet anders. Ik roep wat ik zo weet en vervolgens kijken we naar de kerkrentmeester, die het verder precies gaat uitzoeken.

Dat is een makkelijke manier, die in de praktijk goed werkt. Maar de kerkorde is zo veel meer dan de regels waar we ons aan ‘moeten’ houden. Als ambtsdragers vormen we samen de kerkenraad én willen we deel zijn van de Protestantse Kerk in Nederland. En dat ‘deel zijn van’ betekent toch wel iets meer dan dat we gebruikmaken van de website voor informatie. ‘Deel zijn van’ betekent toch wel meer dan ‘we bellen Utrecht wel even’ of we vragen het de classispredikant.

En over dat ‘iets meer’ gaat deze ‘Aan de slag’.

Verwerking, kennismaking met het thema

Het themanummer over ‘Kerkorde in de praktijk’ biedt heel wat informatie. In deze ‘Aan de slag’ vindt u vragen, om vanuit dat thema met elkaar het gesprek aan te gaan.

Vraag 1. Wat betekent het voor ons als kerkenraad, als gemeente, als pioniersplek, dat wij deel uitmaken van een groter kerkverband? Dat wij deel uitmaken van de Protestantse Kerk in Nederland?

Als je deze vraag stelt, welke reacties komen er dan? Gaat het allemaal over regels, over moeten of liever zelf doen? Of klinken er ook antwoorden van gezamenlijkheid, verbinding, roeping van de gemeente, als Christus’ Kerk?

Vraag 2. Waar denkt u dat de kerkorde over gaat? Welke thema’s, welke afspraken hebben een plek in de kerkorde?

Er is altijd wel iemand in de groep, die behoorlijk op de hoogte is van wat er in de kerkorde staat. Als deze mensen nu eens niets zeggen en juist de andere aanwezigen laten verwoorden wat er volgens hen in de kerkorde staat…? Een vraag als opwarmertje, om te ontdekken dat er veel meer in staat dan alleen maar de regels van hoe het hoort en moet. De kerkorde zorgt ervoor dat we samen ‘ordelijk’ kerk zijn en tegelijk is de kerkorde ook meer dan dat alleen. Het is een theologisch document. De kerkorde begint bij Christus en Zijn Kerk!

Verwerking, de inhoud van de kerkorde

Op deze website vindt u de tekst van de kerkorde. Het gaat hier nu even om de inhoudsopgave als overzichtsdocument van de verschillende thema’s. U vindt dit overzicht in onderstaand kader:

Vraag 3. Bij de vorige vraag is een inventarisatie gemaakt van thema’s die men in de kerkorde verwacht terug te vinden. Als u de inhoudsopgave doorleest, zijn dan volgens u alle thema’s genoemd?

De artikelen in het themanummer ‘Kerkorde in de praktijk’ gaan allemaal in op een eigen onderdeel van de kerkorde. Een aantal artikelen neem ik mee in deze ‘aan de slag’.

Het artikel van Klaas-Willem de Jong De opbouw van de kerkorde – gelaagde regelgeving is een heel praktisch artikel dat inzicht geeft in hoe de kerkorde opgebouwd is.

De Romeinse artikelen bevatten de basisregels van de kerk. De ordinanties 1 tot en met 14 zijn meer praktische uitwerkingen van die Romeinse artikelen. En het mooie is dat de regels niet beginnen met waar iedereen het meeste over zucht, met ‘moeten’ of ‘plicht’, maar dat ze beginnen met het belijden. De kerkorde begint met geloofsuitspraken.

Over dit belijden schrijft Leo Koffeman in zijn bijdrage, De geestelijke dimensie van de kerkorde. Koffeman schrijft: ‘De kerkorde is Gods Woord niet. In het kerkrecht in de calvinistische traditie wordt maar heel beperkt verwezen naar de Bijbel. Eén tekst springt er al snel uit. Dat is 1 Kor. 14:40: ‘Alles moet op gepaste wijze en in goede orde gebeuren.’’

Vraag 4: We leven in een wereld waarin de taal verhardt, waar meningen feller neergezet worden. Zijn er geloofsthema’s/woorden, waar u eigenlijk niet zo makkelijk over spreekt omwille van de goede orde of omdat we geen aanstoot willen geven? Bent u als gemeente extra voorzichtig met uw uitspraken of activiteiten door de verharding in de maatschappij?

Koffeman benoemt ook artikel VI: ‘Opdat niet het ene ambt over het andere, de ene ambtsdrager over de andere, noch de ene gemeente over de andere heerse, maar alles wordt gericht op de gehoorzaamheid aan Christus, het Hoofd van de Kerk, is de leiding in de kerk toevertrouwd aan ambtelijke vergaderingen.’

In dit artikel komen kerkenraad, classis en synode in beeld. Het gaat over de ambten en de leiding in de kerk. We hebben die toevertrouwd aan ambtelijke vergaderingen.

Vraag 5: Hebben wij die leiding daadwerkelijk toevertrouwd aan de ambtelijke vergaderingen? Voelen wij ons daarmee verbonden? Of is het ver bij ons vandaan en richten we ons met name op onze eigen plek en gaan we onze eigen gang?

Zoals Koffeman schrijft: ‘samen moeten we proberen te verstaan wat de Geest ons zegt, en wat dus van ons gevraagd wordt, lokaal, regionaal en landelijk’. De praktijk van het samen leven, en samen luisteren, is weerbarstig en soms ronduit beschamend. De kerkorde is ook een juridisch document met procedures. In het gedeelte over de Classicale Colleges straks meer hierover.

Samenwerken is óf een heet hangijzer óf een hoopvolle toekomst, als je de verhalen uit verschillende gemeenten hoort. Arie van der Maas benoemt verschillende uitdagingen en mogelijkheden in zijn artikel Samenwerken: over de roeping van de gemeente.

Hij beschrijft hier kerkordelijke mogelijkheden tot samenwerking. Kerkordelijk kan er veel, de regels zijn in 2018 vereenvoudigd, maar Van der Maas stelt, dat niet de kerkordelijke mogelijkheden voorop moeten staan, maar de inhoud.

In artikel IV gaat het over de roeping van de gemeente: de dienst aan het Woord van God. Deze dienst wordt vervolgens onderscheiden in een aantal diensten en arbeidsvelden: prediking, viering van doop en avondmaal, dienst van de gebeden, missionaire arbeid, diaconaat, herderlijke zorg, geestelijke vorming en alle andere arbeid tot opbouw van het lichaam van Christus.

Vraag 6: Is artikel IV, over de roeping van de gemeente, bij u een thema in gesprekken over samenwerking? Of gaat het met name over interne zaken: hoe kunnen we door samenwerking elkaar helpen het lokale kerk-zijn langer vol te houden?

Vraag 7: Heeft u als kerkenraad zicht op uw roeping van gemeente zijn? Heeft u een antwoord op de vraag: Waartoe zijn we als gemeente geroepen in onze omgeving? Wat kunnen we om ons heen bijdragen aan het goede leven onder Gods hoede?

Hoe krijgt de liefde van Christus vorm in de haarvaten van de samenleving?

Kerkenraden staan er niet alleen voor! Zo begint het artikel over Classicale colleges in de Protestantse Kerk in Nederland. Het artikel is geschreven door drie kerkjuristen: de Jong, Hoekstra en Logmans. Het is een overzichtsartikel vol afkortingen. Het juridische, met alle regels en afkortingen, dat is waar de meeste mensen als eerst aan denken als het om de kerkorde gaat. Met eerdergenoemde bijdragen is ondertussen duidelijk hoe rijk, hoe breed en hoe vol geloofszaken de kerkorde is opgebouwd. En ja, daar horen ook deze zakelijk klinkende afkortingen bij. Er worden 4 classicale colleges genoemd.

Vraag 8: Kerkenraden staan er niet alleen voor! Zo begint het artikel. Maar weet u wat deze vier classicale colleges voor u kunnen betekenen: CCBB / CCV / CCO / CCBG? De kerkorde is ook een juridisch document met procedures, die richting geven in ons samen leven, samen luisteren naar de Geest. Ook bij deze colleges gaat het erom dat ‘alles wordt gericht op de gehoorzaamheid aan Christus, het Hoofd van de Kerk’ (art.VI)

Het horen van de gemeente, het artikel van Tobias Bos, gaat over de plaatselijke gemeente. ‘De kerkenraad neemt geen besluiten in aangelegenheden, die voor het leven van de gemeente van wezenlijk belang zijn, zonder de leden van de gemeente daarin gekend en daarover gehoord te hebben’ (art.VI, punt 4). Het horen betekent, dat de kerkenraad serieus kennis neemt van wat vanuit de gemeente naar voren wordt gebracht en dat meeweegt bij het uiteindelijke besluit. De leiding van de gemeente ligt bij de kerkenraad, de kerkenraad besluit.

Vraag 9: Is het “horen van de gemeente”, het serieus kennisnemen van wat er in de gemeente leeft, een thema bij u in de kerkenraad?

Het laatste artikel van Wilbert van Iperen, Kerkenraad, classicale vergadering en generale synode, zet de drie niveaus van kerk-zijn, samen met hun taken en bevoegdheden op een rij. In de Protestantse Kerk geven de ambtelijke vergaderingen leiding aan de gemeente en de kerk. En al zijn het vaak alle regels en afkortingen die de meeste hoofdbrekens kosten, de kerkorde begint met belijden, begint met geloofsuitspraken. Dat is onze basis en ons uitgangspunt als Protestantse Kerk in Nederland.