Bakker – Het verdriet van de zending. De stem van de kinderen in Nederland

Beklemming, in de vorm van een steeds groter wordende bubbel verdriet, is de meest treffende beschrijving van wat de persoonlijke verhalen in dit boek bij lezing opriep. De verlatenheid, het weggestopte verdriet van kinderen die werden geofferd voor de roeping van God voor zending die hun ouders voelden, is tastbaar. In de eersteling in een serie die de Stichting Zendingserfgoed voornemens is uit te geven, haalt auteur en eveneens kind-in-Nederland-zonder-ouders Freek L. Bakker treffend aan: er was niets gepubliceerd over het lot van de Nederlandse kinderen van zendelingen die voor hun, vaak middelbare, schoolopleiding alleen naar Nederland werden gestuurd.

Het is even ploeteren door de uitgebreide kroniek van zendingsfamilies, gelardeerd met rake citaten zoals die van Arie Kruyt die in 1897 op verlof zijn drie dochters weer zag en constateerde: ‘Het spontane van vroeger was weg… Hij had keurige kinderen, maar… waren het zijn kinderen nog?’ Om vervolgens door de levensverhalen van dertien mensen in het leed van de gemiddeld twaalfjarige die letterlijk moeder- en vaderziel alleen naar Nederland vertrok of in Nederland achterbleef te worden ondergedompeld. Soms vonden zij, nu tussen de 84 en 58 jaar oud, iets van het ouderlijk huis bij familie, meestal kwamen zij terecht bij vreemde pleegouders of internaten. Mensen van beste wil en bedoelingen, echter zonder het diepe besef van de cultuurshock en laat staan van het grote verdriet van de scheiding van ouders en broers en zussen, de eenzaamheid en de vervreemding. Ontheemd, tussen culturen, vanuit het leven in de tropen (Indonesië, Suriname) naar het keurige aangeharkte Nederland, het heeft op alle kinderen een leven lang invloed.

Natuurlijk was meer kinderen van expatriates dit lot beschoren. Wat de situatie van kinderen van zendelingen onderscheidt, is de sterke verbondenheid aan de roeping van God, de aanwezigheid van het ‘Goddeel’; het hele gezin staat in het teken van het werk van de ouders. In een theologische uiteenzetting worden verhalen over offeren (Oude Testament) en alles achterlatend Jezus volgen aangehaald.

Tegenwoordig is het ondenkbaar dat zendingsorganisaties nog op deze manier gezinnen uitzenden. In de jaren zestig kwam langzaamaan de ommezwaai in denken. Maatschappelijk zowel als psychologisch, en gelukkig ook bij de zendingsorganisaties. Reizen werd makkelijker, mensen zijn geen levenslange zendelingen meer en het inzicht dat kinderen op zo’n jonge leeftijd echt niet zonder hun ouders moeten opgroeien, hebben de praktijk radicaal veranderd.

Freek Bakker, zelf dominee en kind van zendelingen, schreef een integer en leesbaar boek over een nog onbeschreven zeer pijnlijk aspect van zending. Nu vanuit de stem van het kind. En tussen de regels door sijpelt de pijn van de ouders door. Dit werk is het eerste, maar zal zeker niet het laatste woord over dit onderwerp zijn.

Freek L. Bakker. Het verdriet van de zending. De stem van de kinderen in Nederland. Zendingserfgoedreeks, 2021. € 15,00. ISBN ISBN 9789083080932. Verkrijgbaar via zendingserfgoed.nl/publicaties