Op verscheidene plaatsen in de vroegchristelijke literatuur wordt een ge-zamenlijke maaltijd van christenen aangeduid met de term ‘breken van het brood’. Deze aanduiding komt voor in Handelingen, de Didache, Ignatius van Antiochië en de Acta Pauli.1 In deze bijdrage wil ik nagaan, wat met deze uitdrukking bedoeld wordt in Handelingen en de Didache, en welke plaats het ‘breken van het brood’ inneemt in de geschiedenis van het avond-maal (de eucharistie).

In 2009 was het dertig jaar geleden dat het boek The Gnostic Gospels van Elaine Pagels uitkwam.[1] Elaine Pagels, The Gnostic Gospels, New York 1979. Dit moment werd met een […]

Edward van der Kaaij verdedigt in zijn boek De ongemakkelijke waarheid van het christendom dat Jezus nooit heeft bestaan. Geniet deze hypothese enige waarschijnlijkheid? Dat is een wetenschappelijke vraag. Van […]

In het geloof heeft de hemel altijd de beste reputatie. Het is de plek van eeuwige rust, vreugde en perfectie; een soort vijfsterrenresort voor je ziel. De aarde daarentegen, tja, dat is meer de wachtkamer. Een plek vol vergankelijkheid, een tikje rommelig en vooral niet zo glamoureus. We zijn hier tijdelijk, zo zegt men, en dat aardse gedoe? Dat is bijzaak, de echte show begint pas daarboven.

Wie bij het laatste oordeel denkt aan middeleeuwse schilderingen van hemel en hel, kon zich laten verrassen door een Leidse tentoonstelling met de titel: Wat rest er van het geloof […]

Toen ik in 1985 na vijf jaar buitenlands verblijf terugkwam in Nederland, was het woord ‘spiritualiteit’ het gelovige taaleigen binnengedrongen. Links en rechts vroeg ik wat het precies betekende. Steeds […]

We voelen allemaal wel aan dat muziek, hoewel letterlijk een ‘niets-zeggende’ uitdrukkingsvorm, toch betekenis heeft. Alleen al omdat muziek zo belangrijk is, heeft zij betekenis voor mensen. Maar als je zou vragen welke, dan vertellen deze mensen waarschijnlijk wat muziek met hen doet. Wie muziek hoort, wordt bewogen en beweegt mee. Maar wat is dan muzikale betekenis, hoe toont zij ons de werkelijkheid, en hoe kunnen we die betekenis beschrijven?

Liturgie en sacrament bestaan slechts als concrete symboolhandelingen, stelde ik onlangs, en de redactie van dit tijdschrift vroeg mij dat uit te wer-ken.1 Dat woordje ‘slechts’ had ik wellicht beter weg kunnen laten, want het roept het misverstand op als zou ik daarmee eredienst en sacramenten een geringe waarde toekennen, geringer dan algemeen wordt aangenomen. Dat is allerminst het geval. Dus, liturgie en sacrament bestaan als concrete symboolhandelingen.

De oorsprong van het boze in de joodse traditie Over het kwaad kan men niet luchtig spreken. Wie dat wel doet, beseft er de ernst waarschijnlijk niet van of verbergt […]