Christophe Vekeman: een waar apologeet

Bijbel, drank en bedevaart, wonderen en werkelijkheid. Tussen dat alles beweegt zich het geloofsleven van de Vlaamse schrijver Christophe Vekeman. Na zijn eerste boek over geloof, Tot God, is nu het vervolg uit: Het gebeurt, het gebeurt elke dag. Marianna Vonkeman bespreekt het boek.

Ik was benieuwd naar het vervolg op Vekemans eerste boek over zijn geloof: Tot God. Vekeman bekende twee jaar geleden zijn coming out als katholiek christen, na vele jaren een bekende atheïstische romanschijver en dichter te zijn geweest. Maar fictie heeft geen plaats meer, vond en vindt hij nog, in een wereld waar feit en fake door elkaar lopen. Dan wordt de zoektocht naar waarheid onmogelijk. Rationaliteit à la C.S. Lewis kleurde zijn boek, ook al eindigt het in de ‘waanzin waarin God zich openbaart’. Hij werd door sommigen zelfs een Vlaamse C.S. Lewis genoemd. Iemand die met literaire kracht argumenten aanlevert om in God te geloven. Zou hij nog steeds zo letterlijk over de geloofsverhalen denken? vroeg ik me af.

Ook dit boek is een mengelmoes van stijlen. Gedichten, vraag en antwoord, feitelijk verslag, gefilosofeer, getheologiseer, gebed en odes aan zijn vrouw, het loopt allemaal door elkaar. Afgebroken zinnen of zinnen van een halve pagina, de rauwe en vaak geestige stijl van Vekeman wil de lezer meenemen in wat hemzelf beweegt. Dat maakt ook dat je het boek eigenlijk niet goed kunt samenvatten. Het boek is eerder een pelgrimsreis dan een verhaal of essay.

Mythe of feit?

Vekeman kreeg blijkbaar last van zijn status als nieuwe apologeet van het christendom, zo valt te lezen in de aanvang van zijn tweede ‘geloofsverslag’. Hij beschrijft de vele gesprekken die hij voerde naar aanleiding van zijn eerste boek, en ook de bedreigingen die hij kreeg. Mensen ergerden zich aan het feit dat hij zich bij ‘die verfoeide kerk’ had aangesloten, dat hij die vreselijke verhalen uit de bijbel serieus nam, dat een goede God toch wel wat aan het lijden zou doen, enzovoort enzovoorts. Vekeman begint met allerlei uitleg, zoals een waar apologeet. Hij fulmineert tegen het gemakzuchtige gebruik van het woord ‘geheimenis’ en ziet haarscherp hoe het evangelie onschadelijk wordt gemaakt door alles tot mythe of een ‘bijbels narratief’ te verklaren. Maar is geloven hetzelfde als aannemen dat elk bijbelverhaal letterlijk is gebeurd? En zo niet, wat is het dan wel?

Het boek is eerder een pelgrimsreis dan een verhaal of essay

Genezing

Dan neemt hij een ongelovige vriend mee naar Oostakker-Lourdes, een bedevaartsplek op vijftien minuten van zijn huis. Het is een van de vele Lourdes-grotten die in de zuidelijke Nederlanden en België te vinden zijn. Zijn ongelovige vriend wordt genezen van een zware beenblessure, een wonder in de ogen van Vekeman. Maar zijn vriend wordt er niet gelovig van. Dat zet Vekeman aan tot het onderzoeken van geloven als werkwoord, de daad van geloven. Dat zet ook het denken over God, de duivel, de opstanding en nog heel wat meer, in een ander licht. Is zijn vriend in de greep van de duivel? Misschien wel. Of nee, dat kan niet. Maar waarom ontspringt er geen geloof aan het onweerlegbare feit dat zijn been plots is genezen? Hebben feiten en geloof dan zo weinig met elkaar te maken?

Fantasy

Vekemans grote voorbeeld C.S. Lewis had eens verteld doodmoe te worden van zijn eigen rationele verdediging van geloofsartikelen en hoe het hem juist aan het twijfelen zette. Vekeman huivert in het besef dat ‘Lewis, nadat de apologetiek hem niet slechts vermoeid en uitgehold had, niet eens zomaar fictie, niet slechts fictie, maar niets minder dan fantasy, zeg maar de overtreffende trap van fictie was gaan bedrijven!’ (de Narniaverhalen). Zou dat betekenen dat hijzelf ook weer terug moet naar fictie schrijven?

In een hilarisch experiment in een kroeg laat hij verbeelding met hem op de loop gaan. Hij concludeert: ‘Fictie is altijd iets denkbeeldigs dat, doordat het opgeschreven was, werkelijkheid was geworden, een keiharde, koude werkelijkheid waarvoor je wel je ogen kon sluiten, maar die bezwaarlijk in ernst kon worden ontkend.’ Maar ik zeg jullie: ‘Ieder die begerig naar een vrouw kijkt, heeft in zijn hart al echtbreuk met haar gepleegd’, zo stond het in de Bergrede en zo was het ook, zo was het maar net.’ Fictie zou de duistere gedachten van Vekeman aan de wereld onthullen – en dan zou blijken dat hij helemaal geen christen is. Waarom anders zulke fantasieën? De nacht begint.

Nacht

Vekeman valt van zijn geloof. ‘Zo ver wist ik mij die weken verwijderd van God dat ik hem niet eens miste.’ Hij ontdekt de onverschilligheid en vraagt zich af of zijn geloof geen bevlieging is geweest. Had hij zelf zijn eerdere geloofservaringen niet een beetje aangezet, theatraler gemaakt? Had hij fictie gemaakt van iets dat gebeurd was? Dan denkt hij aan de eerste keer dat hij zijn lief zag, een onbetekenend gebeuren, maar dat uitgedijd is tot decennia van geluk. Het kleine begin had met terugwerkende kracht een veel grotere betekenis gekregen. En nu begrijpt hij: het antwoord van de gelovigen breiden de betekenis van Gods handelen uit. De verrijzenis was niet zomaar een enkele gebeurtenis, nee het gebeurt, het gebeurt elke dag. Die haast onopgemerkte opstanding van Jezus dijt uit tot een machtig gebeuren tot op de dag van vandaag, door het geloof van mensen. Gedachten erover zullen altijd tekortschieten: echt begrijpen van zoiets wonderlijks is niet mogelijk.

De verrijzenis was niet zomaar een enkele gebeurtenis

Mysterie

Zo komt Vekeman dan toch bij het mysterie uit. Dat geheimenis blijkt ook te gelden voor de liefde tussen zijn vrouw en hem: ‘Dan ben jij, Mieke, een Godsbewijs’. Hij vertelt zijn ongelovige vriend tijdens een flinke drinkpartij dat ook Jezus toegaf dat hij sommige dingen niet wist. ‘We kunnen alleen maar knielen en bidden. Hoe gaat het met je knie trouwens?’ Dan volgt een geestige en indringende dronkenmansscène die eindigt met een niet uitgesproken vraag in de ogen van zijn vriend. Blijkbaar een vraag die hem de volgende dag naar de kerk voert. Vekeman eindigt zijn boek met een ode aan twijfel en verwarring als metgezellen van het geloof. ‘Twijfel is de grondtoon van elk geloof’.

Voor wie?

Het is een boek voor mensen die nog maar pas christen zijn geworden, voor hen die op de rand staan en twijfelen, voor hen die zich zouden willen verdiepen in al die lastige vragen die je krijgt als je gelovig wordt, en voor iedereen die van een smakelijk verteld geloofsproces houdt. Ik vind het prachtig hoe Vekeman steeds weer op verwarring uitkomt. Geen god die je in je zak steekt, maar een die altijd weer ontsnapt aan alle hokjes en vakjes waarin we hem zo graag zouden opsluiten. Aanbevolen!

Marianne Vonkeman is emeritus predikant van de Protestantse Kerk in Nederland en sinds jaar en dag verbonden aan Theologie.nl. Ze is redactielid van de redactie Spiritualiteit en beheert de website www.sporenvangod.nl.

Wil je Het gebeurt, het gebeurt elke dag bestellen bij onze partner Boekenwereld?

In de autobiografische non-fictieroman Het gebeurt, het gebeurt elke dag kijkt Christophe Vekeman terug op de vele gesprekken die hij in de loop van de voorbije jaren, na de publicatie van zijn boek Tot God, voerde met atheïsten, medegelovigen en zichzelf. Hij brengt het relaas van zijn goede vriend George, die na een bedevaartbezoek aan de Mariagrot van Oostakker-Lourdes miraculeus genezen werd, maar desondanks niet tot geloof kwam en zelfs, volgens Vekeman, in de greep van ‘de Duivel’ dreigde te belanden. Hij probeert uit te leggen hoe zijn eigen kijk op de verrijzenis van Christus verruimd werd, hij gaat na hoe fictie, wonderen en waarheid zich verhouden tot elkaar, en zo nog heel wat meer.

Maar bovenal laat Het gebeurt, het gebeurt elke dag zich lezen als een bevlogen dankzegging voor de liefde…

Bestel Het gebeurt, het gebeurt elke dag