De gerechtigheid van het koninkrijk van God

Maar Jezus antwoordde: ‘Toch moet je het doen, want zo dienen wij de gerechtigheid geheel en al tot vervulling te brengen.’ (Matteüs 3:15)

Schriftlezing: Matteüs 3
Overige schriftlezing: Jesaja 11; Jesaja 42:1-7

Liturgisch kader

Voor velen is de zomerperiode een tijd van bezinning, een tijd van afstand nemen van wat ons bezighoudt in ons persoonlijk leven, de samenleving, in de (geo)politiek. Een kernwoord is gerechtigheid. Mensen eisen rechten op, betwisten elkaars rechten, overheden beschermen rechten, of tasten die aan. Het recht van de sterkste geldt, de ene groep beroepen zich op hun rechten ten koste van de andere groep. Wat gerechtigheid of rechtvaardigheid is, is vaak niet zo eenvoudig vast te stellen. In een drietal preekschetsen luisteren we naar wat Jezus erover zegt. Dit is deel één.

Uitleg

Johannes protesteert tegen het dopen van Jezus. Dat is een begrijpelijke reactie: Jezus is geen zondaar zoals elk ander mens. Toch zegt Jezus, ‘Johannes, je moet het nu onmiddellijk doen.’ Dat is dwingend. Zijn argument is op het eerste gehoor niet zo duidelijk. Jezus is het met Johannes eens, en toch moet zijn doop gebeuren. Gods gerechtigheid vereist dit. Jezus bedoelt: Johannes, nu Ik in het openbaar zal gaan optreden als de door God beloofde messias, moet jij mij dopen. Dat is jouw roeping: de messias aan het volk voorstellen. De tekst bevat twee kernwoorden: gerechtigheid en vervulling.

Jezus is de vervulling van de beloften over de komst van de messias. Aan Eva is Hij al beloofd. Door heel de Schrift heen klinkt de belofte en verwachting van zijn komst. Jezus’ doop markeert zijn introductie, zijn komst op het wereldtoneel. Zoiets als de beëdiging van een overheidsdienaar, een burgemeester, commissaris van de koning, of een nieuw kabinet. Jezus’ doop is zijn inhuldiging, zijn inauguratie. Zijn doop leidt tot een specifieke vervulling: Jesaja voorzegt Jezus’ introductie in hoofdstuk 11 en 42. De Geest van de HEER zal op deze dopeling rusten. Zo rust God Hem toe zijn opdracht te volbrengen.

Als teken van Gods goedkeuring daalt Gods Geest in de gestalte van een duif op Jezus neer. Zo bevestigt de Vader de Zoon als de messias. Vader, Zoon en Geest zijn volkomen eensgezind in wat nu te doen staat, en ze zullen dit eendrachtig uitvoeren. Dit is een intiem moment. De stem van de Vader klinkt. God laat zich in zijn hart kijken. Jezus is de zoon van zijn welbehagen. En in Christus trekt de Vader de kring ruim. Gods ontferming reikt tot de einden van de aarde. Tegen wie gelooft in Jezus, zal God zeggen: Jij bent mijn geliefde kind, in jou vind Ik vreugde.

Jezus is gekomen om de gerechtigheid van God – bij Matteüs: de gerechtigheid van de hemel – te onthullen. Jezus maakt openbaar hoe God heeft besloten de wereld te redden, te verlossen van de zonde en de duivel, en aan de ongerechtigheid een einde te maken. De wereld zoals wij die kennen, is tijdelijk. God belooft een nieuwe hemel en een nieuwe aarde, een wereld zonder enig spoor van onrecht, waarin heel de schepping tot haar recht zal komen; mens en dier, alles zoals de schepping was aan het begin, toen God zei dat het (zeer) goed was.

Voordat de eeuwigheid van de hernieuwde schepping aanbreekt, moet Jezus eerst voldoen aan Gods recht. Met de zonde moet worden afgerekend, de overwinning op de duivel moet behaald. Het geloof in Jezus als de heiland moet zijn doel bereiken, uit Israël en al de volken moet Christus’ gemeente bijeengebracht worden, om te beginnen bij Adam en Eva. Als de laatste zal zijn binnengebracht, komt het einde van deze wereld. Dan komt Jezus terug als de rechter die Gods recht doet zegevieren. Dan komt het nieuwe Jeruzalem op aarde en zal God in het midden van zijn gemeente wonen.

Aanwijzingen voor de prediking

Het evangelie van Matteüs is vol van ‘vervullen’. Jezus’ komst naar de aarde, zijn leven, is vervulling van de profetie van het Oude Testament. Wat vroeger is voorzegd, maakt Jezus realiteit. In zijn leven gebeurt het allemaal, God komt zijn beloften na! Dat maakt het evangelie bemoedigend, troostrijk. Laat dat doorklinken in de preek.

Denk bijvoorbeeld aan omstandigheden waarin je wordt aangevochten (je vraagt je af hoe het goed moet komen met jezelf, je geliefde, je kind); of je laat het wereldnieuws op je inwerken (oorlogen, rampen, de situatie van Oekraïne, Israël en de Palestijnen, enzovoort); of je hebt zorg om de situatie van de kerk in Nederland… Als je tegelijkertijd weet dat profetieën vervuld zijn, kun je toch verwachting hebben van wat God nu aan het doen is; en van de toekomst die Hij zal realiseren. Dat helpt om twijfels te overwinnen.

Gerechtigheid openbaar

Jezus maakt Gods gerechtigheid openbaar. Daartoe laat Hij zich dopen in de Jordaan. Wat Jezus’ doop aankondigt, is de tijd van volkomen heil die nu aanbreekt. Heil betekent licht, licht dat de duisternis verdrijft, dat het kwaad ontmaskert. Licht brengt bevrijding, genezing, dient het recht. Alle archieven, dossiers en files zullen volledig opengaan. Iedereen zal begrijpen dat er dan voor kwaaddoeners geen plek meer is. Nu krijgen ze vaak nog ruimte. Maar met de heilstijd is hun tijd voorbij. Er komt een dag dat Gods geduld op is met de manier waarop mensen zijn goede schepping bederven en ruïneren, hun kostbare gaven als gezondheid, intelligentie en liefde misbruiken, en er vaak een puinhoop van maken en het kwaad exploiteren.

Gods gerechtigheid maakt daar een definitief einde aan. Zijn nieuwe wereld maakt een nieuw begin. Herstel van Gods gerechtigheid zal ieders leven ongekend rijk en gelukkig maken. Roep de hoorders op daarnaar te verlangen en nu al te genieten van wat Hij in het heden wil laten ontvangen en beleven van de toekomst. Bemoedig hen om vol te houden op momenten dat ze het even kwijt zijn; om met elkaar de verbinding te beoefenen, de gemeenschap der heiligen.

Heil ervaren

Ieder mens heeft te maken met duisternis in zijn hart, last van schuld of zonde, gevoelens van onheil; wat je raakt in je sociale contacten, in de klas, op het werk, in het gezin, in het nieuws. Jezus wil houvast geven met Gods gerechtigheid. Die gerechtigheid brengt heil. Godzijdank zijn er momenten in het leven dat we dat heil mogen ervaren: wanneer je gelukkig bent, in de liefde, trouw en goedheid die we elkaar schenken. In het omzien naar de naasten. Heil ervaar je als je na ziekte herstelt; heil ervaar je als je een schuld kwijtraakt, als je je na een ruzie met elkaar verzoent; heil ontvang je als je met God in het reine komt, als je thuiskomt bij de heer.

Het evangelie van Matteüs kun je net als de andere evangeliën lezen als een beschrijving van het leven als christen, en wat het niet is. Dat begint met de doop. De mensen die zich door Johannes laten dopen, belijden dat zij een zondaar zijn, ze tonen berouw over hun overtreden van Gods geboden en voorschriften, zij verlangen anders te gaan leven, gereinigd van de zonde, als een kind van God, als een lid van Gods gemeenschap. Door zijn doop identificeert Jezus zich met hen. Omdat ze Gods gerechtigheid aanvaarden, aanvaarden zij Hem, en van zijn kant aanvaardt Jezus hen. Wat ze er ook van terechtgebracht hebben, hoe mislukt hun leven ook is. Jezus’ doop is een noodzakelijke stap in de vervulling van Gods beloften voor Israël, de gemeente, de wereld.

Gerechtigheid in de praktijk

Zijn doop is voor Jezus een vernedering. Gehoorzaam wil Hij volledig de weg gaan, die zijn Vader in gedachten heeft voor Hem. Hij voelt zich er niet te goed voor. Dat kan voor ons nog een harde dobber zijn. Niet je distantiëren van iemand die je afstoot om hoe hij eraan toe is, of hoe zij eruitziet, een dakloze die te vies is om aan te pakken, iemand met verwerpelijke politieke ideeën, iemand in je klas die voortdurend kliert of pest… Het christelijke leven is een relatie met God die zich richt op gehoorzaamheid. Dat was ook al de boodschap van Johannes. Zowel Johannes als Jezus roepen op tot bekering en geloof, tot een nieuw leven, gewerkt door Gods Geest, gevoed door Gods woord. Jezus volgen op de weg van Gods koninkrijk, het koninkrijk van gerechtigheid, vrede, liefde, verzoening. Zalig wie doet wat Jezus zegt. Voor haar/hem is dit koninkrijk.

Ideeën voor kinderen en jongeren

De kinderen kun je vragen een tekening te maken van de doop van Jezus. Als er gelegenheid is, kun je doorpraten over de verschillen, wat heeft een kind geraakt?

Elke gemeente kent de doop, de doop van kinderen op grond van het verbond, of de doop op grond van een geloofsbelijdenis. Er is een essentieel verschil met Jezus, zijn doop symboliseert niet zijn afwassing van zijn zonden en zijn reiniging. Beseffen de kinderen en de jongeren dat ze dit nodig hebben, dat ze door zonden vuil worden, dat ze alleen schoon en zuiver voor God kunnen staan? Wat doe je als je vies bent, of je kleren vuil zijn? Trek de lijn door naar hoe zonden vuil maken, daarom vindt de doop door Johannes plaats.

Gerechtigheid en rechtvaardigheid zijn abstracte woorden, maar ze zijn heel goed concreet te maken. Waarom word je boos? Antwoorden die denkbaar zijn: als ik ben gekwetst, gepest, vals beschuldigd, een oneerlijke eis aan me wordt gesteld, ik in mijn eer word aangetast, word bedrogen of bestolen. En wat leert het evangelie? Wat doet God eraan? Begrijpen ze dat, biedt dat troost, of is het meer een waarschuwing?

We hebben een overheid die de orde moet handhaven, moet zorgen voor onze veiligheid. Daarom stelt ze wetten op, is er een regering, heft ze belastingen, oefent haar macht uit, zijn er bestuurders en rechters. Wat merken ze daarvan, en speciaal jongeren, hoe oordelen ze hierover? Wat zou anders moeten voor een eerlijke samenleving?