De prikkelarme kerkdienst

Beseffen we wel dat er mensen zijn die last hebben van wat in kerkdiensten (en daar niet alleen natuurlijk) allemaal te zien, te horen, te voelen en te begrijpen is..? Gevoelig, soms hypergevoelig voor prikkels. Daarom zijn er ook prikkelarme vieringen.

Voor wie is een prikkelarme kerkdienst?

Een ‘gewone’ kerkdienst verschilt niet wezenlijk van een prikkelarme kerkdienst. Beide zoeken namelijk naar de verbinding met God en met de gemeenschap van Christus.

In een prikkelarme kerkdienst wordt het aantal prikkels beperkt, om specifieke groepen kerkgangers een waardevol vieren en beleven te geven. Dit betreft mensen met niet-aangeboren hersenletsel, door bijvoorbeeld een ernstig ongeluk of een herseninfarct. Het betreft ook mensen met autisme, ADHD, postcovid, hoge sensitiviteit of concentratieproblemen.

Mensen met blaasproblemen kiezen soms voor een prikkelarme kerkdienst, omdat die relatief kort duurt. Prikkelarm is wat anders dan kinderlijk, geestelijk beperkt of een laag IQ.

Voorbereiding

Bij prikkelarme kerkdiensten is een zorgvuldige, gedetailleerde voorbereiding belangrijk.

Neem daarom de tijd om informatie op het internet te zoeken en om prikkelarme kerkdiensten te bezoeken. Praat met voorgangers en met (ervarings)deskundigen. Informeer andere geloofsgemeenschappen in de regio om lasten te verdelen en elkaar te steunen.

De gebruikelijke communicatiekanalen zijn ook voor een prikkelarme kerkdienst belangrijk. Denk hierbij aan de website, lokale pers, persoonlijke aanbeveling en afkondiging in kerken. Voor een prikkelarme kerkdienst zijn wellicht extra communicatiekanalen bruikbaar, zoals naar de medische wereld, naar specifieke woonvoorzieningen en naar ouder- of patiëntenverenigingen.

Het is voor de doelgroep prettig om vooraf de data van de prikkelarme kerkdiensten voor het hele jaar te weten. Ook is het fijn om gedurende het hele jaar op dezelfde locatie samen te komen. Wisselen van voorganger is vaak niet bezwaarlijk.

Let bij het maken van de liturgie op het aantal woorden. Woorden zijn ook prikkels. Bijvoorbeeld ‘Gratis koffie en thee na afloop’, is duidelijk en daar gaat het om. Gebruik eenvoudige beelden of pictogrammen en zorg voor een rustige bladspiegel. Sommige kerkgangers willen vooraf per email een liturgie ontvangen om het aantal prikkels tijdens de dienst te verminderen. 

Het gebruik van een beamer kan ondersteunend zijn, maar kan ook storend zijn, als beeld en tekst niet samenvallen of als de techniek hapert. Denk daar goed over na.   

Een zorgvuldige en gedetailleerde voorbereiding is belangrijk – de liturgie, taal, beamer enz.

Voor de kerkdienst

De inrichting van de kerkzaal is aangepast aan de doelgroep. Als er losse stoelen zijn, dan moet er tussen de stoelen vrije ruimte zijn. Een eventuele papieren liturgie ligt op de stoelen. De Paaskaars brandt al, eventuele verlichting is gedempt en de geluidsinstallatie staat niet hard. Een kwartier voor de dienst begint, is het stil of klinkt zachte, rustige muziek. Niemand loopt rond om nog iets te doen of te controleren.  

De kerkdienst

De kerkdienst duurt maximaal een half uur. Alle onderdelen van de liturgie moeten kort zijn.

De voorganger doet alle onderdelen van de liturgie. De Schriftlezing is bij voorkeur uit de Bijbel in Gewone Taal. De voorganger spreekt vanaf één plaats, omdat dit rust geeft.

Denk goed na over de centrale boodschap in de overdenking. Deze doelgroep kent verdriet, frustratie en eenzaamheid. Daarom heeft zij behoefte aan een God, die liefdevol is, troostrijk en bemoedigend.

Spreek als voorganger langzaam. Maak korte zinnen en gebruik geen moeilijke woorden. Oefen de prikkelarme kerkdienst vooraf hardop en luister het na.

Zing alleen het belangrijkste couplet van een bekend en rustig lied.

Beperk het aantal gebedsintenties. Dank en bidt voor wat de kerkgangers persoonlijk raakt. Het ‘stil gebed’ is voor de één een verademing en voor de ander een bezoeking. Maak hierin een bewuste keuze. Denk na over de begeleiding van de gemeentezang. Piano en gitaar zijn goede alternatieven voor het orgel. Kies of je de collecte in of na de dienst wilt. Of misschien geen collecte houden. Vermeld het doel van de collecte op de liturgie of op de beamer. Doe geen mondelinge mededelingen in de dienst, zodat de kerkganger de informatie in het eigen tempo kan opnemen.

Na de kerkdienst

Overweeg of de voorganger na afloop van de dienst de kerkgangers de hand schudt. Het is een teken van betrokkenheid, maar de aanraking is ook een prikkel. Na corona kan handen geven ongemakkelijk voelen. Een handdruk van de ouderling is onnodig prikkelend.

Zet koffie of thee klaar – liefst in glazen bekers – zodat de inhoud duidelijk zichtbaar is. Het geluid van kopjes en schotels met lepeltjes kan storend zijn. Plaats de stoelen ruim rond de tafel. Vermijd dat al opgeruimd wordt tijdens het napraten, omdat dit onnodig prikkels geeft. 

Tot slot

Ik ben voorganger geweest in een prikkelarme kerkdienst in ‘De Goede Herder’ in Valkenburg ZH. Ik herinner me de vreugde van een gezin, dat samen naar de kerk kon gaan. Bij andere kerkdiensten moest altijd een ouder thuisblijven bij één van de kinderen.

Ik hoop, dat veel mensen met vreugde een prikkelarme kerkdienst kunnen beleven!