De schrijftafel van Martijn Stoutjesdijk

Hoe doen ze het toch, die theologen die een boek schrijven? Is het een roeping of noeste arbeid? Geeft de nacht een creatieve boost of totale paniek? En wat doe je eigenlijk als de inspiratie ver te zoeken is? In deze nieuwe rubriek schuiven we aan de schrijftafel van auteurs die bezig zijn met een boek. Deze editie spreken we Martijn Stoutjesdijk en horen we de drijfveer achter zijn woordendrift.

Aan welk boek werk je momenteel?

“Ik werk aan een boek over de geschiedenis van slavernij en het christendom, meer specifiek het Nederlandse christendom. Ik begin bij slavernij in het Oude en Nieuwe Testament en werk dan, via onder meer middeleeuwse kerkslavernij en de Barbarijse slavernij – waarbij Nederlandse christenen in Noord-Afrika tot slaven werden gemaakt – naar de Nederlandse koloniale slavernij en haar doorwerking toe.”

Hoe kwam dit thema op je pad?

“Als promovendus heb ik onderzoek gedaan naar slavernij in het vroegrabbijns jodendom en het vroege christendom. Ik werd me toen ook bewust van de enorme impact die het bijbelse spreken over slavernij heeft in het Nederlandse koloniaal slavernijverleden. Om een voorbeeld te geven: we weten dat slaveneigenaren dikwijls Lucas 12:47 (“De slaaf die weet wat zijn heer wil, maar geen voorbereidingen treft en niet overeenkomstig zijn wil handelt, zal veel slagen te verduren krijgen”) aanhaalden om het afranselen van hun slaafgemaakten goed te praten. Naar de manier waarop dit soort bijbelverwijzingen – en theologie in het algemeen – gebruikt werden in het Nederlandse koloniale slavernijverleden, doe ik nu onderzoek. Het leek me van groot belang om een boek te schrijven waarin de bijbelse en de koloniale tijd – die meestal los van elkaar besproken worden, terwijl ze heel veel met elkaar te maken hebben – samengebracht worden.”

Slaveneigenaren haalden dikwijls Lucas 12:47 aan om het afranselen van hun slaafgemaakten goed te praten.

Wat drijft jou om dit boek te schrijven, zie je het als een roeping?

“Roeping zou niet het woord zijn dat ik zou gebruiken. Verantwoordelijkheid misschien wel. Dit is een thema dat leeft in de samenleving en in de kerk. Veel mensen willen er daarom meer over weten, maar er mist op dit moment een overzichtswerk over dit thema, een goed en up-to-date boek waar ik mensen naar zou kunnen verwijzen. Gezien de kansen die ik heb gehad om me in een groot deel van deze geschiedenis te verdiepen, zag ik het als mijn verantwoordelijkheid om een dergelijk boek zelf te gaan schrijven.”

Wat doe je bij een writer’s block?

“Oeh, dat is gelukkig niet iets waar ik heel veel last van heb. Maar als het even niet wil vlotten, ga ik meestal simpelweg wat anders doen. Er zijn altijd nog wel mailtjes die beantwoord moeten worden of andere administratieve taken die horen bij het wetenschappelijke vak. De ideeën gaan dan meestal vanzelf wel weer stromen, bijvoorbeeld als ik onder de douche sta of aan het schoonmaken ben.”

Als het even niet wil vlotten, ga ik simpelweg iets anders doen.

Welk theologisch boek inspireert jou in je schrijfproces?

“Er zijn vele goede en belangrijke boeken over dit onderwerp geschreven. Een theologisch boek dat mijn gedachten over onze verantwoordelijkheid met betrekking tot het slavernijverleden echt veranderd heeft, heet – toepasselijk – Reparations, van de Amerikaanse voorgangers Duke L. Kwon en Gregory Thompson. Zij betogen, kort gezegd, dat racisme en slavernij vormen van diefstal zijn; diefstal van waarheid (bijv. de identiteit van slaafgemaakten), diefstal van macht (slaafgemaakten konden niet eens over hun eigen lichaam beschikken) en diefstal van rijkdom (slaafgemaakten konden niet bezitten, laat staan bezit accumuleren). Kwon en Thompson laten in hun boek zien dat het een belangrijke bijbelse plicht is datgene wat gestolen is terug te geven (denk aan Zacheüs), óók als bestolenen inmiddels overleden zijn (vergl. Num. 5:5-8). Op die manier geven ze heel concreet handen en voeten aan de vorm die herstel van het slavernijverleden zou kunnen krijgen.”

Dr. Martijn Stoutjesdijk (1989) is theoloog en historicus. Hij promoveerde op slavernij in het vroegrabbijns jodendom en het vroege christendom en werkt momenteel als postdoc aan de PThU, waar hij onderzoek doet naar de rol van bijbel en theologie in het debat over de Nederlandse koloniale slavernij.

Pre-order Gods slaafgemaakten

Bestel Gods slaafgemaakten

‘Gods slaafgemaakten’ van theoloog en historicus Martijn Stoutjesdijk is een diepgravend onderzoek naar de rol van het christendom in het slavernijverleden, in het bijzonder dat van Nederland. Het slavernijverleden van Nederland is immers een zwarte bladzijde. Martijn Stoutjesdijk laat zien hoe in de Bijbel, de vroege kerk en de vroegmoderne tijd werd gepleit voor slavernij maar ook hoe vrije en slaafgemaakte christenen door de eeuwen heen tegenwicht boden. Stoutjesdijk toont dat het er soms om spande en hoe de geschiedenis onfortuinlijk toch de kant van de slavernij koos. Ook verbindt hij verleden en heden en onderzoekt hoe religie en macht doorwerken in de huidige discussie. Een ontluisterend boek voor iedereen die wil begrijpen hoe kerk en slavernij met elkaar verweven zijn.