Deel van het heil worden

Stefan Paas is hoogleraar Missiologie aan de Vrije Universteit te Amsterdam. In Vrede op aarde vraagt hij of het christendom nog een bezielend verhaal heeft. Dat kan niet het verhaal zijn van de zelfhandhaving van de christelijke cultuur.

De titel ‘Vrede op aarde’ en de kleur blauw op de voorkant hebben mij op het verkeerde been gezet. Dit is geen boek over Kerstmis en het gaat ook niet over iets als de christelijke vredesbeweging.

Het is een soteriologisch werk geschreven vanuit de piëtistische achtergrond van de auteur. Zijn boek gaat over bekering, de zending, de relatie tussen verstand en gevoel, de slavernijgeschiedenis en de schepping.

In het eerste hoofdstuk stelt hij vast dat de oorspronkelijke biotoop van het piëtisme verdwenen is. De bekering van ‘naamchristendom’ naar ‘echt christendom’ bestond bij gratie van een christelijke eenheidscultuur die wakker geschud moest worden.

In het hoofdstuk over de zending merkt hij op dat de westerse opvatting van het heil niet aansloot bij culturen in andere delen van de wereld. Met collega Gregg Okesson pleit hij voor een ‘dikke’ soteriologie. De rijkdom van bijbelse perspectieven kan in gesprek worden gebracht met de veelheid van menselijke ervaringen.

Over die ervaringen gaat het derde hoofdstuk. Incarnatie, de lichamelijkheid van het Woord, is onvermijdelijk gesitueerd in plaats en tijd. ‘Het evangelie kan alleen lichamelijk – van mens tot mens, dienend en getuigend – verspreid worden.’ (p. 147). Daarbij zijn gevoel en verstand niet gescheiden. ‘Denken met ons lijf’ heet een van de paragrafen.

De oorspronkelijke biotoop van het piëtisme is verdwenen

De geschiedenis van slavernij en piëtisme is ambivalent. Waarom waren ‘bekeerde’ slaveneigenaars erger dan andere? Hoe zag het piëtisme eruit onder de totslaafgemaakten? Hij besluit met de roeping tot het koninkrijk:

Geen zinkend schip

In hoofdstuk 5 loopt hij een aantal evangelisatiemodellen langs en neemt hij stelling tegen ‘het zinkende schip’. Het gaat niet om gered worden uít deze wereld, maar om deel uit te maken ván de redding van de wereld. Die inzet komt terug in het hoofdstuk over de schepping: kan de theologie taal vinden om Gods heil en Gods schepping weer samen te noemen?

‘Hij is onze vrede’, het laatste hoofdstuk, gaat natuurlijk over Jezus. Paas verantwoordt daarin ook zijn benadering ‘van onderop’, gericht op praktijken, ervaringen en historische voorbeelden. En: ‘Ik realiseer me dat lezers die niet in de ketel met piëtisme zijn gevallen, veel van wat ik heb geschreven met meewarig hoofdschudden hebben gelezen. (…) Hier kan ik alleen “schuldig” pleiten, iets wat ik als piëtist sowieso graag doe.’ (p. 336–337).

Ja dat hoofdschudden … Waardevol is zijn oproep aan andere tradities om de ‘dikkere’ soteriologie te omhelzen en elkaar niet de maat te nemen. Zijn persoonlijke herinneringen maken het een leerzaam maar ook een warm boek dat een rol kan spelen in gesprekken over missionaire projecten en evangelisatie.

En zijn antwoord op de vraag aan het begin? Waarom zou je iemand uitnodigen om christen te worden? ‘Het christendom is er om vrede te sluiten.’ Zo komt de titel toch tot zijn recht.