Doorgeven of loslaten

Elke familie kent uitspraken die als estafettestokjes van generatie op generatie worden doorgegeven. Zo’n uitspraak kan dienen als leidraad en richting geven aan het leven. Maar het kan ook zijn dat je er last van hebt, en dat je het stokje niet doorgeeft, maar bewust aan de kant legt.

‘Mijn moeder noemde me altijd het zonnetje in huis!’ Mevrouw Petersen keek me stralend aan en het was alsof ik zag wat haar moeder ook in haar gezien had. Ze vertelde over het grote gezin waar ze in opgroeide, de armoede die ze hadden gekend. Ze vertelde over haar oudere zus die zo’n ander karakter had. Dit sterkte mevrouw Petersen in haar overtuiging dat ze dat zonnetje echt wilde zijn. Toen ze trouwde, kregen zij en haar man al snel twee kinderen. De kinderen waren nog jong toen haar man overleed. Ze wist dat ze warmte en liefde in zich had en schonk dit aan haar kinderen en later haar kleinkinderen. Nu woont ze in een woonzorgcentrum. Ze doet met alle activiteiten mee, is lid van de cliëntenraad, en oh, wat kan ze slecht tegen het gemopper van veel mensen. En hoewel haar gezondheid in gestaag tempo achteruit gaat, wil ze ook hier de zon laten schijnen.

Bagage

‘Mijn moeder zei altijd…’ Ik heb het al heel wat mensen horen zeggen, in allerlei variaties; moeder, vader, oma of opa. En inmiddels betrap ik mezelf er ook weleens op. Misschien heeft het met een levensfase te maken. Mensen die dichtbij ons stonden, hebben ons iets meegegeven, soms als een refrein in ons leven. Op bepaalde momenten komt het naar boven.

Nu is het zo, dat het niet altíjd zo warm en zonnig is, wat voorouders tegen ons zeiden. De mevrouw die het zonnetje in huis was, had dit trouwens ook als belastend kunnen ervaren: je zult maar altijd het zonnetje moeten zijn, mag je het nooit eens flink laten donderen en bliksemen? Maar er zijn ook nare en misvormende dingen die tegen kinderen gezegd worden, onduidelijke of oneerlijke boodschappen die worden meegegeven. Een leven lang draag je het mee in je bagage en soms duikt het ineens weer op.

Bewust anders

Wat gebeurt er als je hierbij stilstaat? Wat betekenen die uitspraken van de mensen in je omgeving eigenlijk, en hoe heb je ze beleefd? Hoe hebben die uitspraken betekenis en kleur gekregen in je leven? Zijn het vooral warme herinneringen? ‘Weet je nog? Hij zei altijd…’  Het kan heel verbindend zijn om dat met anderen te delen; het houdt herinneringen levend. Zo duiken in sommige families bepaalde uitspraken altijd weer op, alsof die ander er nog even bij is.

En soms zijn er uitspraken waarmee je een groot deel van je jonge jaren niets kon, maar die je in de loop van je leven je eigen gemaakt hebt. Je bent jezelf erin gaan herkennen, begrijpt die opa of oma nu je wat ouder bent beter, en denkt, ja, zo zie ik het ook. Maar het tegengestelde kan ook waar zijn. Mijn vader of moeder zei altijd het één, maar ik heb heel bewust gekozen voor het ander, want zoals zij dat deden, zo wil ik het echt niet.

Last

En verdrietig genoeg kan een uitspraak ook een belastende stempel gedrukt hebben. Kinderen die van jongs af aan de boodschap mee gekregen hebben dat ze niet deugen, dat een dubbeltje nooit een kwartje wordt of dat ze toch nergens goed in zijn. Je kunt er je leven lang last van hebben, het bewust of onbewust je leven laten bepalen, er niet los van komen. Wat kan het weldadig zijn als je hierover met iemand kunt praten, als je bepaalde uitspraken in perspectief kunt zetten en misschien ook wel naast je neer kunt leggen.

Wat ik vaak zeg

En hoe zit het eigenlijk met onszelf? Wat spreken wij regelmatig uit en wat geven wij daarmee (soms onbewust) als boodschap aan anderen mee? Wat zullen ze zeggen ooit? ‘Hij of zij, zei altijd dit… Dat past echt helemaal bij hem of haar!’